Maria Panagiotou Outlines Cypriot Presidency Priorities: Food Security and Green Transition

Με το βλέμμα στραμμένο σε μια πιο ανθεκτική, αυτόνομη και ανταγωνιστική Ευρώπη, η Υπουργός Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος, Μαρία Παναγιώτου, αναλύει τον οδικό χάρτη της Κυπριακής Προεδρίας για το 2026. Αντλώντας έμπνευση από τη σημειολογία του λευκαρίτικου κεντήματος, η Υπουργός παρουσιάζει στον «Φ» το όραμα για μια ΕΕ που λειτουργεί ως «γέφυρα» ενότητας, θέτοντας σε πρώτο πλάνο: Την επισιτιστική ασφάλεια, την ανθεκτικότητα του νερού, την πράσινη μετάβαση και τη γαλάζια ανάπτυξη. Μια συνέντευξη-πυξίδα για τις προκλήσεις και τις ευκαιρίες του επόμενου εξαμήνου, με στόχο μια Ευρώπη που ηγείται παγκόσμια, παραμένοντας δίπλα στους πολίτες της.
-Κυρία Υπουργέ, η Κύπρος ανέλαβε τα ηνία του Συμβουλίου της ΕΕ σε μια κρίσιμη συγκυρία. Ποιο είναι το κεντρικό όραμα που κομίζει η Κυπριακή Προεδρία;
-Είναι πράγματι μια σημαντική συγκυρία. Για εμάς, η έναρξη αυτής της πορείας σημαίνει ότι οι προετοιμασίες τελειώνουν και η υλοποίηση ξεκινά. Το βασικό μας μήνυμα είναι: «Μια Αυτόνομη Ευρωπαϊκή Ένωση, Ανοικτή προς τον Κόσμο». Θέλουμε μια ΕΕ πιο ανθεκτική και αυτάρκη, που παραμένει όμως εξωστρεφής στη διεθνή σκηνή. Οδοδείκτης μας είναι η συνεργασία με όλους τους θεσμούς, γιατί οι προκλήσεις είναι κοινές και απαιτούν κοινές λύσεις. Η προσέγγιση αυτή αντανακλάται στους πέντε πυλώνες της Προεδρίας, με τον αγροτικό και αλιευτικό τομέα, να εντάσσονται πρωτίστως στον πυλώνα της αυτονομίας μέσω της ανταγωνιστικότητας.
–Το λογότυπο της Προεδρίας έχει σχολιαστεί πολύ θετικά. Τι συμβολίζει για εσάς, δεδομένης και της προσωπικής σας σύνδεσης με τα Λεύκαρα;
-Το λογότυπο αντλεί έμπνευση από τα λευκαρίτικα κεντήματα. Τα νήματα που ενώνονται για να δημιουργήσουν ένα ενιαίο σχέδιο και μοτίβο συμβολίζουν την αρμονία και την ενότητα της Ευρώπης. Ο σχεδιασμός παραπέμπει στον ήλιο της Κύπρου, πηγή ζωής και ελπίδας, ενώ τα χρώματα, το πορτοκαλί του χαλκού και το βαθύ μπλε της ΕΕ, αναδεικνύουν την ταυτότητα της Κύπρου ως αναπόσπαστο κομμάτι της ευρωπαϊκής οικογένειας. Για μένα η σύνδεση είναι και προσωπική, καθώς η οικογένεια της μητέρας μου κατάγεται από τα Λεύκαρα, όπως επίσης και ο πατέρας του γιου μου. Έχω μεγαλώσει σε ένα σπίτι που τα λευκαρίτικα κεντήματα, ο «ήλιος» και ο «ποταμός» που είναι κεντημένα σε αυτά, ήταν αναπόσπαστο κομμάτι κάθε σημαντικής γιορτής και οικογενειακής στιγμής. Είναι ένα κομμάτι της παράδοσής μας που τώρα γίνεται σύμβολο όλης της Ευρώπης.
-Ποιες είναι οι βασικές επιδιώξεις σας για τον αγροτικό τομέα; Πώς θα επηρεαστεί ο Κύπριος και ο Ευρωπαίος παραγωγός;
-Η γεωργία, η αλιεία και η υδατοκαλλιέργεια βρίσκονται στον πυρήνα μας. Στόχος είναι ένας δίκαιος, ανταγωνιστικός και αειφόρος πρωτογενής τομέας. Και όλοι αυτοί οι τομείς είναι απαραίτητοι, ειδικά στο ασταθές γεωπολιτικό περιβάλλον που διανύουμε. Οπότε, ο βασικός μας στόχος είναι η προώθηση ενός δίκαιου, ανταγωνιστικού και αειφόρου πρωτογενούς τομέα.
Εστιάζουμε σε τέσσερις πυλώνες:
●Μια αγροτική πολιτική που ενισχύει την ανταγωνιστικότητα, τη βιωσιμότητα και τη μακροπρόθεσμη ελκυστικότητα της ευρωπαϊκής γεωργίας
●Διασφάλιση της ευρωπαϊκής παραγωγής τροφίμων, την ενίσχυση του ανθεκτικού εμπορίου και μείωση των εξαρτήσεων από τρίτες χώρες.
●Απλοποίηση των εργαλείων για την αντιμετώπιση των πιέσεων και προκλήσεων της ενιαίας αγοράς.
●Μια ενισχυμένη Κοινή Αλιευτική Πολιτική που στηρίζει τους βιώσιμους πόρους για τη βιωσιμότητα των παράκτιων κοινοτήτων.
Ιδιαίτερη έμφαση θα δοθεί στην Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ), με στόχο τη διασφάλιση δίκαιου και σταθερού εισοδήματος για τους παραγωγούς, την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του ευρωπαϊκού αγροτικού τομέα και την αναβάθμιση της θέσης των αγροτών στην εφοδιαστική αλυσίδα. Η διατήρηση της ελκυστικότητας του επαγγέλματος και η διαδοχή των νέων γενεών στη γεωργία θα αποτελέσουν επίσης κρίσιμες παραμέτρους.
Η συγκυρία είναι ιδιαίτερα απαιτητική, καθώς οι συζητήσεις για τη νέα ΚΑΠ αναμένεται να κορυφωθούν εντός της Κυπριακής Προεδρίας. Οι προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για μια νέα αρχιτεκτονική της ΚΑΠ, με κατάργηση των δύο Πυλώνων και μετάβαση σε ένα ενιαίο σύστημα με νέα λογική χρηματοδότησης και ενισχύσεων, έχουν προκαλέσει έντονες αντιδράσεις σε αρκετά κράτη-μέλη, τόσο σε επίπεδο παραγωγών όσο και σε επίπεδο Υπουργών Γεωργίας.
Το μεγάλο στοίχημα της Κυπριακής Προεδρίας στο Συμβούλιο Υπουργών Γεωργίας θα είναι να διασφαλίσει έναν δομημένο, ουσιαστικό και παραγωγικό διάλογο που θα επιτρέψει σε όλα τα κράτη-μέλη, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή αλλά και στους βασικούς εμπλεκόμενους φορείς να τοποθετηθούν με σαφήνεια, ώστε να καταγραφεί πρόοδος και να διαμορφωθούν οι βάσεις για μια σύγχρονη, απλή, ανθεκτική και δίκαιη ΚΑΠ μετά το 2027. Μια ΚΑΠ που θα διασφαλίζει τη διατροφική ασφάλεια της Ευρώπης, την ανταγωνιστικότητα του ευρωπαϊκού αγροδιατροφικού τομέα και τη βιωσιμότητα των αγροτικών κοινοτήτων.
Η νέα ΚΑΠ πρέπει να στηρίξει τους ανθρώπους που παράγουν την τροφή μας, να διασφαλίσει τη βιωσιμότητα των αγροτικών κοινοτήτων και να ενισχύσει την ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία.
Επίσης, η ανανέωση των γενεών είναι ζωτικής σημασίας. Οφείλουμε να επενδύσουμε στους νέους γεωργούς και στην καινοτομία.
Γι’ αυτό και η ανανέωση των γενεών απαιτεί στοχευμένες επενδύσεις στην καινοτομία και στις δεξιότητες, ώστε οι νέες και οι νέοι να μπορούν να ανταποκριθούν στις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν. Παράλληλα, η διαμόρφωση ζωντανών αγροτικών περιοχών με δίκαιο επίπεδο διαβίωσης αποτελεί βασική προϋπόθεση για να παραμείνει η ύπαιθρος ελκυστικός χώρος για να ζει, να εργάζεται και να επενδύει κανείς.
–Στην πρόσφατη παρουσίαση που κάνατε, αναφέρατε και το ζήτημα των φυσικών καταστροφών. Θα υπάρξουν συγκεκριμένες πρωτοβουλίες;
-Λόγω των εθνικών μας ιδιαιτεροτήτων, θα αναδείξουμε τη σημασία νέων, άμεσα εφαρμόσιμων μέτρων για την πρόληψη και αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών και πυρκαγιών. Είναι θέμα επιβίωσης για τον αγροτικό κόσμο.
–Με ποιο τρόπο θα το πράξετε;
-Όπως γνωρίζετε, κάθε Προεδρία διοργανώνει στη χώρα της ένα Άτυπο Συμβούλιο Υπουργών, στο οποίο μπορεί να καθορίσει ελεύθερα τη θεματολογία. Στην περίπτωση της Κυπριακής Προεδρίας, έχουμε ήδη αποφασίσει να επικεντρωθούμε στην ανάδειξη και τον εμπλουτισμό των ευρωπαϊκών εργαλείων πρόληψης και αντιμετώπισης των κινδύνων. Τα εργαλεία αυτά μπορεί να προέρχονται τόσο από την Κοινή Αγροτική Πολιτική όσο και από άλλες ευρωπαϊκές πολιτικές που διαθέτουν δυνατότητες στήριξης, συντονισμού ή παρέμβασης.
Αν και το γεωργικό παραγωγικό μοντέλο διαφέρει ανάλογα με τις εδαφοκλιματικές συνθήκες κάθε κράτους-μέλους, οι κίνδυνοι που αντιμετωπίζουν οι ευρωπαίοι γεωργοί – είτε πρόκειται για κλιματικούς και περιβαλλοντικούς κινδύνους είτε για αγοραίες μεταβολές, διαταραχές στην εμπορική ροή, ζωικές ασθένειες ή εισροές υψηλού κόστους – έχουν άμεσο αντίκτυπο στο γεωργικό εισόδημα, στην παραγωγή ποιοτικών τροφίμων σε επαρκείς ποσότητες και σε δίκαιες τιμές για τους καταναλωτές. Σε μια εποχή αυξανόμενης αβεβαιότητας, η ευρωπαϊκή γεωργία χρειάζεται λιγότερη έκθεση στον κίνδυνο και περισσότερα εργαλεία άμυνας και αυτός είναι και ένας από τους στόχους της Προεδρίας μας.
Παράλληλα, στο πλαίσιο των τακτικών εργασιών του Συμβουλίου Υπουργών Γεωργίας, έχουμε προβλέψει πολιτική συζήτηση ειδικά για τις πυρκαγιές στις γεωργικές και δασικές περιοχές, καθώς και για τον τρόπο με τον οποίο η γεωργία και η κτηνοτροφία μπορούν να διαδραματίσουν ουσιαστικό ρόλο στην πρόληψη και τον περιορισμό αυτής της αυξανόμενης φυσικής καταστροφής. Η συζήτηση αυτή εντάσσεται στη συνολικότερη ευρωπαϊκή στρατηγική για ανθεκτικές υπαίθριες και αγροτικές περιοχές, αλλά και για τη διασύνδεση της γεωργίας με την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή.
Το στοίχημα του νερού πως θα το κερδίσετε;
–Η Κυπριακή Προεδρία έχει ως προτεραιότητα της την προώθηση της κλιματικής και υδατικής ανθεκτικότητας της ΕΕ, δίνοντας έμφαση στην πολιτική ευθυγράμμιση, την εφαρμογή και τη χρηματοδότηση. Θα κατευθύνει τις συζητήσεις στο Συμβούλιο προς την ισχυρή συνέργεια μεταξύ του πακέτου «Κλιματική Ανθεκτικότητα της Ευρώπης» και της «Ευρωπαϊκής Στρατηγικής Ανθεκτικότητας για το Νερό», διασφαλίζοντας συνοχή μεταξύ πολιτικών για τη γεωργία, την ενέργεια, την πολιτική προστασία, τον τουρισμό και την ασφάλεια.
Στη συζήτηση του θέματος στο Άτυπο Συμβούλιο Υπουργών Περιβάλλοντος θα γίνει αναφορά και στην ανάγκη για στοχευμένη στήριξη για τις πλέον ευάλωτες και υδατικά πιεσμένες περιοχές —ιδίως τα κράτη μέλη του Νότου και τα νησιωτικά κράτη— και την ενίσχυση και αξιοποίηση των Εθνικών και Περιφερειακών Σχεδίων Εταιρικής Σχέσης για τη μείωση του κατακερματισμού.
–Περνώντας στο περιβάλλον, ποιο θέμα ξεχωρίζει στην ατζέντα σας;
-Η βασική προτεραιότητά μας είναι η ανθεκτικότητα του νερού. Το νερό είναι στρατηγικός πόρος που συνδέεται άμεσα με την επισιτιστική ασφάλεια, την ενέργεια και τον τουρισμό. Προσεγγίζουμε το όλο ζήτημα σε συνδυασμό με την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή. Θέλουμε να κάνουμε ένα βήμα πέρα από την Στρατηγική και να περάσουμε σε μετρήσιμους στόχους μέσα από συγκεκριμένες δράσεις που πρέπει να γίνουν για να προσαρμοστούμε στο νέο περιβάλλον που έχει δημιουργηθεί.
Φιλόδοξες περιβαλλοντικές πολιτικές για την κυκλική οικονομία
–Τι περιλαμβάνει ο περιβαλλοντικός σχεδιασμός;
-Η Κυπριακή Προεδρία δεσμεύεται να προωθήσει βασικές πολιτικές της ΕΕ που ανταποκρίνονται στις πιεστικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει ο τομέας του περιβάλλοντος στην Ευρώπη. Θα δώσει προτεραιότητα στην εφαρμογή φιλόδοξων περιβαλλοντικών πολιτικών για την κυκλική οικονομία, την βιοποικονομία, το μετριασμό των επιπτώσεων από τη κλιματική αλλαγή αλλά και στην απλούστευση και εκσυγχρονισμό της περιβαλλοντικής νομοθεσίας.
Συγκεκριμένα, εστιάζουμε στην Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία μέσω πέντε τομέων:
Κλιματική πολιτική: έχουμε δρομολογήσει τις διαπραγματεύσεις σε επίπεδο Συμβουλίου για την τροποποίηση κανονισμού που αφορά πρότυπα εκπομπών CO2 σε οχήματα και βαν, τη Ρυθμιστική Αποθεματική Αγορά (MSR) και τον Μηχανισμό Προσαρμογής του Εμπορίου Δικαιωμάτων Εκπομπής Άνθρακα (CBAM).
Κυκλική οικονομία: Μετά από την πρόσφατη έκδοση της «Χειμερινής Δέσμης Μέτρων για την κυκλική οικονομία» με έμφαση στα πλαστικά, έχουμε προγραμματίσει πολιτική συζήτηση τόσο για το περιεχόμενο των μέτρων, αλλά και τις προσδοκίες των κρατών μελών για αντιμετώπιση των πλέον κρίσιμων κενών στη νομοθεσία της ΕΕ για την κυκλική οικονομία.
Είναι ιδιαίτερα σημαντικό ζήτημα και, όπως είναι φυσικό, μετά τη πολιτική συζήτηση στο Άτυπο Συμβούλιο Υπουργών Περιβάλλοντος, έτσι ώστε να διατυπωθούν με σαφήνεια οι θέσεις των Υπουργών προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, δίνοντάς της τη δυνατότητα να προωθήσει περαιτέρω το πακέτο για την κυκλική οικονομία με συντονισμένο και αποτελεσματικό τρόπο.
Μηδενική ρύπανση: αναμένεται η έκδοση του αναθεωρημένου κανονισμού REACH, που αφορά την αδειοδότηση των χημικών. Η Κυπριακή Προεδρία είναι έτοιμη να ξεκινήσει τις διαπραγματεύσεις με στόχο η στήριξη της μετάβασης σε ασφαλέστερη διαχείριση των χημικών και ένα καθαρότερο περιβάλλον.
Βιοοικονομία: Η Στρατηγική για τη Βιοοικονομία που εκδόθηκε πρόσφατα περιλαμβάνει στόχους, έως το 2040, για την ευρεία χρήση βιώσιμων βιο-βασισμένων υλικών και προϊόντων, την προώθηση κυκλικών μοντέλων παραγωγής και την απανθρακοποίηση της βιομηχανίας, ενισχύοντας την ανταγωνιστικότητα και τη στρατηγική αυτονομία της ΕΕ.
Η Στρατηγική εστιάζει στην κλιμάκωση της καινοτομίας και των επενδύσεων, στην ανάπτυξη ηγετικών αγορών για βιο-βασισμένα υλικά, στη βιώσιμη διαχείριση της βιομάζας και στην αξιοποίηση παγκόσμιων συνεργασιών, προωθώντας ταυτόχρονα τους στόχους για το κλίμα, τη βιοποικιλότητα και την κυκλική οικονομία.
Στο πλαίσιο της Κυπριακής Προεδρίας, η Κύπρος θα προωθήσει την υιοθέτηση Συμπερασμάτων Συμβουλίου στο Συμβούλιο Υπουργών Περιβάλλοντος και θα θέσει το θέμα προς συζήτηση στο Συμβούλιο Υπουργών Γεωργίας και Αλιείας, με σκοπό να καθοδηγήσει την Επιτροπή για τα επόμενα βήματα της Στρατηγικής και να ενισχύσει τον συντονισμό μεταξύ των κρατών μελών.
Απλοποίηση: Το πακέτο απλοποίησης της περιβαλλοντικής νομοθεσίας που έχει πρόσφατα εκδώσει η Ε. Επιτροπή αφορά τη μείωση της γραφειοκρατίας στην περιβαλλοντική αδειοδότηση χωρίς μείωση της φιλοδοξίας για περιβαλλοντική προστασία.
Οι βασικοί τομείς που έχουν περιληφθεί στο πακέτο για απλοποίηση και εκσυγχρονισμό της περιβαλλοντικής νομοθεσίας περιλαμβάνουν:
• Ένα νέο κανονισμό για περιβαλλοντική αδειοδότηση,
• Οδηγίες για τα Απόβλητα,
• Την Οδηγία που αφορά Εκπομπές από Βιομηχανίες,
• Την Οδηγία INSPIRE για τα χωρικά δεδομένα
Η Κυπριακή Προεδρία έχει δεσμευτεί να προωθήσει τις διαδικασίες διαπραγμάτευσης για το εν λόγω πακέτο, διασφαλίζοντας ότι οι νομοθετικές προτάσεις αντικατοπτρίζουν τις ανάγκες και τις προτεραιότητες των κρατών μελών, ενισχύοντας παράλληλα την κυκλική οικονομία, την προστασία της βιοποικιλότητας και τη βιώσιμη διαχείριση των φυσικών πόρων.
Η Κύπρος ως διεθνής διαμεσολαβητής
-Το 2026 θεωρείται έτος διεθνών διαπραγματεύσεων. Ποιος θα είναι ο ρόλος της Κύπρου εκτός ευρωπαϊκών συνόρων;
-Η Κύπρος θα λειτουργήσει ως έντιμος διαμεσολαβητής και γέφυρα ανάμεσα στην ΕΕ και τον κόσμο. Θα εκπροσωπήσουμε την Ένωση σε κρίσιμες διεθνείς συναντήσεις, όπως η Διάσκεψη του ΟΗΕ για το Νερό στη Σενεγάλη, η διεθνής συνάντηση για τα μεταναστευτικά είδη στη Βραζιλία και οι διεθνείς διαπραγματεύσεις για το κλίμα στη Βόννη. Επίσης, είναι πολύ σημαντική η ανακοίνωση της Στρατηγικής της ΕΕ για τα Νησιά και τις Παράκτιες Περιοχές, μια πρωτοβουλία που μας αγγίζει άμεσα.
-Ποιο είναι το πρόγραμμα των συναντήσεων που θα φιλοξενηθούν στο νησί μας;
–Το Υπουργείο μας θα έχει 10 συναντήσεις Υπουργικού επιπέδου εκ των οποίων οι 2 θα είναι στην Κύπρο. Ξεχωρίζουν τα Άτυπα Συμβούλια Υπουργών Γεωργίας και Αλιείας (3-5 Μαΐου), η ευρωμεσογειακή συνάντηση MedFish4Ever και η συνάντηση για το Ocean Observatory. Η καρδιά της Προεδρίας θα κτυπά στις Βρυξέλλες, αλλά η Κύπρος θα είναι το σημείο αναφοράς για τη λήψη αποφάσεων που αφορούν το μέλλον του περιβάλλοντος και της γεωργίας στην Ευρώπη. Στόχος μας είναι να παραδώσουμε μια πιο πράσινη, ανθεκτική και ανταγωνιστική Ευρώπη, μια Ευρώπη που ηγείται παγκόσμια και φέρνει θετικά αποτελέσματα για τους πολίτες της.