Rifaat al-Assad, 'Butcher of Hama', Dies at 88

Πέθανε χθες Τρίτη ο Ριφάατ αλ Άσαντ, ο αδελφός του εκλιπόντος προέδρου της Συρίας Χαφέζ αλ Άσαντ, γνωστός ως “ο χασάπης της Χάμα” για την καταστολή ισλαμιστικής εξέγερσης στην εν λόγω πόλη το 1982 πριν από την αποτυχημένη απόπειρα διεκδίκησης της εξουσίας και την αυτοεξορία του.
Ήταν 88 ετών και πέθανε στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, όπως είπαν δύο πηγές που γνωρίζουν για τον θάνατό του.
Πρώην αξιωματικός του στρατού που βοήθησε τον Χαφέζ αλ Άσαντ να καταλάβει την εξουσία με πραξικόπημα το 1970 και να εγκαθιδρύσει τη σιδηρά κυριαρχία του, ο Ριφάατ συνέχισε να τρέφει προεδρικές φιλοδοξίες κατά τη διάρκεια των ετών εξορίας που πέρασε κυρίως στη Γαλλία. Επέστρεψε στη Συρία το 2021, πριν φύγει ξανά το 2024 μετά την ανατροπή του ανιψιού του, του προέδρου Μπασάρ αλ Άσαντ.
Όταν ο Χαφέζ πέθανε το 2000, ο Ριφάατ έφερε αντίρρηση για τη μεταβίβαση της εξουσίας στον Μπασάρ και αυτοανακηρύχθηκε νόμιμος διάδοχος σε αυτό που αποδείχθηκε τελικά μια άχρηστη πρόκληση για την ηγεσία.
Παρενέβη ξανά από το εξωτερικό το 2011 καθώς η εξέγερση σάρωνε τη Συρία, προτρέποντας τον ανιψιό του να παραιτηθεί γρήγορα για να αποτραπεί εμφύλιος πόλεμος.
Περισσότερο από μια δεκαετία αργότερα, ο Μπασάρ, ο οποίος βρισκόταν ακόμη στην εξουσία τότε, επέτρεψε στον θείο του να επιστρέψει στη χώρα βοηθώντας τον να αποφύγει την φυλάκιση στη Γαλλία όπου είχε κριθεί ένοχος για την απόκτηση περιουσίας αξίας εκατομμυρίων ευρώ χρησιμοποιώντας κεφάλαια που εκτράπηκαν από το συριακό κράτος.
Όταν ο Μπασάρ έπεσε, ο Ριφάατ προσπάθησε να δραπετεύσει μέσω ρωσικής αεροπορικής βάσης, αλλά του απαγορεύτηκε η είσοδος και τελικά πέρασε στον Λίβανο μέσω ενός ποταμού στην πλάτη ενός στενού του συνεργάτη, σύμφωνα με μία από τις πηγές με άμεση γνώση του περιστατικού.
Επίθεση στη Χάμα
Ο Ριφάατ αλ Άσαντ, μικρότερος αδελφός του Χαφέζ, γεννήθηκε στο χωριό Καρντάχα, σε μια ορεινή περιοχή κοντά στις ακτές της Μεσογείου, η οποία αποτελεί την καρδιά της μειονοτικής κοινότητας των Αλαουιτών στην οποία ανήκει η οικογένεια.
Ο Ριφάατ έγινε μια ισχυρή προσωπικότητα στο καθεστώς Άσαντ μετά το πραξικόπημα του 1970. Διοίκησε τις επίλεκτες δυνάμεις που κατέστειλαν την εξέγερση της Μουσουλμανικής Αδελφότητας στη Χάμα το 1982, μια από τις μεγαλύτερες απειλές για τον Χαφέζ αλ Άσαντ κατά τη διάρκεια της 30ετούς διακυβέρνησής του.
Η καταστροφική επίθεση τριών εβδομάδων, η οποία σκότωσε περισσότερους από 10.000 ανθρώπους, έχει συχνά περιγραφεί ως μοντέλο για το πώς ο Μπασάρ θα αντιμετώπιζε την εξέγερση κατά της διακυβέρνησής του περίπου τρεις δεκαετίες αργότερα.
Το 2022, ανεξάρτητο όργανο παρακολούθησης, το Συριακό Δίκτυο για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (SNHR), επικαλούμενο ενημερωμένες εκτιμήσεις, ισχυρίστηκε ότι μεταξύ 30.000 και 40.000 άμαχοι σκοτώθηκαν στη Χάμα. Τον Μάρτιο του 2024, το Γραφείο του Γενικού Εισαγγελέα της Ελβετίας δήλωσε ότι θα οδηγούσε τον Ριφάατ αλ Άσαντ σε δίκη για εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας για τις ενέργειές του στη Χάμα.
Σύμφωνα με το κατηγορητήριο των Ελβετών εισαγγελέων, μεταξύ 3.000 και 60.000 άνθρωποι, η πλειονότητά τους άμαχοι, έχασαν τη ζωή τους στην επίθεση στη Χάμα. Σε απάντηση, οι δικηγόροι του Ριφάατ ανέφεραν σε ανακοίνωσή τους ότι ο ίδιος αρνούνταν ανέκαθεν οποιαδήποτε εμπλοκή στις καταγγελλόμενες πράξεις.
Η αντιπαράθεση με τον Χαφέζ
Ο ρόλος του στην καταστολή της εξέγερσης της Χάμα ανέβασε περαιτέρω την θέση του σε εκείνη την κυβέρνηση.
Στο βιβλίο του – “Άσαντ: O Αγώνας για τη Μέση Ανατολή” – ο δημοσιογράφος Πάτρικ Σιλ ανέφερε τη νίκη επί της Αδελφότητας ως έναν από τους παράγοντες που οδήγησαν ανώτερα στελέχη του καθεστώτος να στραφούν στον Ριφάατ όταν ο Χαφέζ αρρώστησε το 1983 και φοβήθηκαν ότι δεν θα αναρρώσει.
Διορίστηκε αντιπρόεδρος την επόμενη χρονιά.
Ενώ ο Χαφέζ ήταν ακόμα άρρωστος, ο Ριφάατ άρχισε να πιέζει για αλλαγές στην κυβέρνηση και αφίσες του με στρατιωτική στολή εμφανίστηκαν στη Δαμασκό. Όταν ο Χαφέζ ανάρρωσε, ήταν “εξαιρετικά δυσαρεστημένος”, έγραψε ο Σιλ.
Η αντιπαλότητά τους κορυφώθηκε το 1984, όταν ο Ριφάατ διέταξε τις δυνάμεις του να καταλάβουν τον έλεγχο βασικών σημείων στη Δαμασκό, απειλώντας με ολοκληρωτική σύγκρουση. Αλλά ο Χαφέζ έπεισε τον μικρότερο αδελφό του να μην αντιπαρατεθεί.
Ο Ριφάατ έφυγε από τη Συρία μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα.
Αποφεύγοντας τη φυλακή
Εδραιώνοντας τον εαυτό του ως πλούσιο επιχειρηματία στην Ευρώπη, αρχικά εγκαταστάθηκε στη Γενεύη, αργότερα μετακομίζοντας στη Γαλλία και την Ισπανία.
Στα τελευταία του χρόνια, μπορούσε να τον δει κανείς να περπατάει με μια συνοδεία σωματοφυλάκων στο Πουέρτο Μπανούς της νότιας Ισπανίας στη Μαρμπέγια, όπου είχε επίσης παραθαλάσσια ακίνητα.
Αλλά ο πλούτος του γινόταν όλο και περισσότερο επίκεντρο ερευνών για διαφθορά.
Το 2020, ένα γαλλικό δικαστήριο τον έκρινε ένοχο για την απόκτηση γαλλικής περιουσίας αξίας εκατομμυρίων ευρώ χρησιμοποιώντας κεφάλαια που εκτράπηκαν από το συριακό κράτος και τον καταδίκασε σε τέσσερα χρόνια φυλάκισης.
Όλη η περιουσία του στη Γαλλία, η οποία εκτιμάται ότι άξιζε 100 εκατομμύρια ευρώ εκείνη την εποχή, διατάχθηκε να κατασχεθεί, καθώς και μια περιουσία αξίας 29 εκατομμυρίων ευρώ στο Λονδίνο.
Ο Ριφάατ αρνήθηκε επανειλημμένα τις κατηγορίες.
Το 2021 που επέστρεψε στη Συρία δεν ήταν η πρώτη φορά μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα: το 1992, παρευρέθηκε στην κηδεία της μητέρας του.
Μια φιλοκυβερνητική εφημερίδα ανέφερε ότι επέστρεψε το 2021 «προκειμένου να αποτρέψει τη φυλάκισή του στη Γαλλία» και ότι δεν θα έπαιζε κανέναν πολιτικό ή κοινωνικό ρόλο.
Μια φωτογραφία που δημοσιεύτηκε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης τον Απρίλιο του 2023 τον έδειχνε ανάμεσα σε μια ομάδα ανθρώπων, συμπεριλαμβανομένου ενός χαμογελαστού Μπασάρ.
Πηγή: ertnews.gr