Συνέντευξη – Ηλίας Ιωακείμογλου: Οι αυξήσεις μισθών δεν θίγουν τις επενδύσεις πάγιου κεφαλαίου

O κατώτατος μισθός που καταβάλλεται στην Κύπρο είναι κατά πολύ μικρότερος από αυτόν που δικαιολογεί το επίπεδο ανάπτυξης
Προκειμένου ο κατώτατος μισθός να αντιστοιχεί στο επίπεδο ανάπτυξης της χώρας, θα έπρεπε να αυξηθεί κατά 28%
Το ποσοστό των κερδών που επενδύεται σε παραγωγικές επενδύσεις είναι σημαντικά μικρότερο από αυτό πριν την κρίση
Η αύξηση κατά €88 του κατώτατου μισθού που αποφάσισε το Υπουργικό Συμβούλιο δεν ανταποκρίνεται στις σημερινές ανάγκες, όπως εξηγεί σε συνέντευξή του στη «Χαραυγή» ο Ηλίας Ιωακείμογλου, επιστημονικός συνεργάτης του Ινστιτούτου Εργασίας Κύπρου (ΙΝΕΚ-ΠΕΟ). Επισημαίνει ακόμα πως οι αυξήσεις σε μισθούς δεν θίγουν τις επενδύσεις πάγιου κεφαλαίου, ουσιαστικά απαντώντας στις αντιδράσεις των εργοδοτών για την πενιχρή αύξηση.
Παράλληλα, παραθέτει το σημαντικότερο εύρημα της ετήσιας Έκθεσης για την Οικονομία και την Απασχόληση του ΙΝΕΚ-ΠΕΟ, που είναι ότι οι μισθοί των μάνατζερ και των υψηλόμισθων μη Κυπρίων δημιουργούν τη στρεβλή εντύπωση ότι οι μισθοί γενικά, για όλους τους εργαζόμενους, είναι υψηλότεροι από όσο πράγματι είναι.
Συνέντευξη
στον Γιάννη Κακαρή
Η έκθεση του 2024 ανέδειξε τη στρεβλή εικόνα που δημιουργείται στους μέσους μισθούς, λόγω των υψηλών μισθών που λαμβάνουν μη Κύπριοι που βρίσκονται σε διευθυντικές θέσεις μεγάλων οργανισμών. Μάλιστα, εκτιμήσατε ότι αυτό το φαινόμενο θα διερευνηθεί το επόμενο διάστημα. Τι δείχνει η φετινή έκθεση επί τούτου;
Ο μέσος μισθός που εμφανίζεται στα επίσημα στατιστικά στοιχεία σχηματίζεται από το σύνολο των μισθωτών, περιλαμβανομένων και των διευθυντικών στελεχών. Στην κατανομή των ακαθάριστων μηνιαίων απολαβών εργασίας περιλαμβάνεται, ως ευδιάκριτη και ιδιαίτερη, η κατηγορία των μισθωτών των οποίων οι αμοιβές υπερβαίνουν τις €6 χιλιάδες μηνιαίως, και η οποία αποτελεί οφθαλμοφανή εξαίρεση στη στατιστική κατανομή των απολαβών (με βάση τα στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας). Αυτό έχει ως συνέπεια την αύξηση του μέσου όρου των απολαβών εργασίας (ο οποίος υπολογίζεται επί του συνόλου των μισθών ανεξαιρέτως), δημιουργώντας έτσι την εντύπωση ότι οι μισθοί γενικά, δηλαδή για όλους τους εργαζόμενους, είναι υψηλότεροι από όσο πράγματι είναι.
Πιο αναλυτικά, από την ανάλυση των αμοιβών ανά επαγγελματική κατηγορία προκύπτει ότι η επίπτωση των αμοιβών των μάνατζερ στον μέσο μισθό κατά τα έτη 2010, 2014, 2018 και 2022 οδήγησε σε υπερεκτίμηση του μέσου ετήσιου μισθού από 12% έως 19%, με μέσο όρο 15% (παρόλο που η συμμετοχή των μάνατζερ στο συνολικό εργατικό δυναμικό ανέρχεται σε μόλις 4,5%). Εκτός όμως από τη στρεβλή εικόνα που δημιουργούν οι μισθοί των managers, παρατηρείται, κατά τα τελευταία έτη, αύξηση της μισθωτής απασχόλησης σε κλάδους της οικονομίας στους οποίους καταβάλλονται υψηλότεροι μισθοί (επειδή αυτοί οι κλάδοι καταγράφουν υψηλότερη παραγωγικότητα της εργασίας και βασίζονται σε εργατικό δυναμικό υψηλότερης ειδίκευσης). Οι τρεις κυριότεροι από τους κλάδους αυτούς, η ενημέρωση και επικοινωνία, ο χρηματοπιστωτικός τομέας και οι επιστημονικές και τεχνικές δραστηριότητες, έχουν προσελκύσει στην Κύπρο υψηλόμισθους εργαζόμενους, των οποίων η αυξημένη παρουσία έχει οδηγήσει σε αύξηση του μέσου μισθού.
Η αύξηση του μέσου μισθού δεν οφείλεται μόνο στην αριθμητική αύξηση των μη Κυπρίων εργαζομένων αλλά και σε έναν πρόσθετο λόγο, που είναι ότι οι μισθοί των μη Κυπρίων είναι εντυπωσιακά υψηλότεροι (κατά 35% έως 60%) από τους μισθούς των Κυπρίων. Για να προσδιορίσουμε την επίπτωση στον μέσο μισθό που προκαλεί η αυξανόμενη παρουσία των μη Κυπρίων στους κλάδους υψηλής παραγωγικότητας, υπολογίσαμε τον μέσο μισθό που θα υπήρχε εάν οι εν λόγω εργαζόμενοι αμείβονταν με μισθούς ίσους με αυτούς των Κυπρίων. Από τον υπολογισμό αυτόν προκύπτει ότι η συνολική επίπτωση στον μέσο μισθό από την αυξημένη παρουσία μη Κυπρίων στους τρεις κλάδους υψηλής παραγωγικότητας, κατά το 2024, ανήλθε σε 5,5%. Ωστόσο, η εκτίμηση αυτή θα πρέπει να θεωρείται ως η μέγιστη πιθανή επίπτωση για τον εξής λόγο: Προκειμένου οι εργαζόμενοι αυτοί να αμείβονταν με τους μισθούς των Κυπρίων που εργάζονται στον ίδιο κλάδο, θα έπρεπε να έχουν μικρότερη επαγγελματική κατάρτιση και εμπειρία από αυτήν που πράγματι έχουν. Επομένως, η επίπτωση της αυξημένης παρουσίας τους στον μέσο μισθό ανέρχεται, κατά μέγιστο, σε 5,5%.
Θα προσδιορίσουμε στη διάρκεια του 2026, με πολύ μεγαλύτερη ακρίβεια, την επίπτωση στον μέσο μισθό, τόσο από τους υψηλούς μισθούς των μάνατζερ όσο και των υψηλόμισθων μη Κυπρίων που απασχολούνται στους κλάδους υψηλής παραγωγικότητας.
Η έκθεση καταγράφει μια τρομακτική αναδιανομή του εισοδήματος σε βάρος της μισθωτής εργασίας του επιχειρηματικού τομέα κατά 6% του προϊόντος. Με απλά λόγια τι σημαίνει αυτό;
Οι μισθοί στον επιχειρηματικό τομέα της οικονομίας (εξαιρώντας δηλαδή τον κρατικό τομέα και τους αυτοεργοδοτούμενους) έχουν υποχωρήσει από το 53% του προϊόντος κατά το 2010-2012 σε 47%. Αυτό σημαίνει ότι εάν δεν είχε υπάρξει η αναδιανομή του εισοδήματος σε βάρος της εργασίας μετά το 2012, θα μπορούσε κάποιος που εργάζεται στον ιδιωτικό τομέα, με τον μέσο μισθό, να αγοράζει ένα καλάθι αγαθών και υπηρεσιών κατά 19% μεγαλύτερο από ό,τι το 2012.
Ποια είναι η άποψή σας σχετικά με το ύψος του κατώτατου μισθού και πού πρέπει να πάει για να ανταποκρίνεται στις σημερινές συνθήκες και ανάγκες;
Στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι ανάλογοι του ΑΕΠ ανά κάτοικο. Αυτό σημαίνει ότι όσο πιο εύπορη είναι μια χώρα, τόσο υψηλότερος τείνει να είναι ο κατώτατος μισθός στη χώρα αυτή. Με το κριτήριο αυτό, παρατηρούμε ότι ο κατώτατος μισθός που καταβάλλεται στην Κύπρο είναι κατά πολύ μικρότερος από αυτόν που δικαιολογεί το επίπεδο ανάπτυξης της χώρας (δηλαδή το κυπριακό ΑΕΠ ανά κάτοικο). Προκειμένου ο κατώτατος μισθός να αντιστοιχεί στο επίπεδο ανάπτυξης της χώρας, θα έπρεπε να αυξηθεί κατά 28%. Εάν αντί για το ΑΕΠ ανά κάτοικο χρησιμοποιήσουμε ως κριτήριο την παραγωγικότητα της εργασίας, η προσαρμογή θα έπρεπε να ανέλθει σε 26%. Διεξάγεται τώρα σχετική μελέτη στο ΙΝΕΚ ΠΕΟ για τον κατώτατο μισθό, με την οποία θα έχουμε αναλυτικότερα και πληρέστερα αποτελέσματα το ερχόμενο καλοκαίρι.
Πώς θα επηρεάσει τις επιχειρήσεις και την κυπριακή οικονομία όποια αύξηση στους μισθούς (είτε με απόδοση της ΑΤΑ, είτε με αναθεώρηση του κατώτατου); Μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τις επενδύσεις, την παραγωγικότητα και την ανταγωνιστικότητα;
Ένα μεγάλο και αυξανόμενο μέρος της ικανότητας χρηματοδότησης των επενδύσεων εκτρέπεται σε άλλες χρήσεις, πέραν των επενδύσεων παγίου κεφαλαίου. Από το 2018, το ποσοστό των κερδών που επενδύεται σε παραγωγικές επενδύσεις είναι σημαντικά μικρότερο από το αντίστοιχο ποσοστό πριν την κρίση του 2013-2015. Αυτό συμβαίνει επειδή οι πόροι που πρέπει να διατεθούν σε επενδύσεις παγίου κεφαλαίου, ώστε το παραγωγικό σύστημα να ανταποκρίνεται στις αυξήσεις της ζήτησης, είναι μικρότεροι από το σύνολο των εισοδημάτων του κεφαλαίου (κέρδη, τόκοι και πρόσοδοι). Αυτό εξηγεί για ποιο λόγο ένα μεγάλο μέρος αυτών των εισοδημάτων διατίθεται σε χρηματοπιστωτικές τοποθετήσεις, σε μερίσματα, σε ιδιωτική κατανάλωση των πλουσιότερων τάξεων και σε άλλες μη παραγωγικές χρήσεις.
Επομένως, οι σημαντικές αυξήσεις των μισθών, που είναι αναγκαίος όρος ώστε να σταματήσει και να αντιστραφεί η αναδιανομή του εισοδήματος σε βάρος της εργασίας, εάν πραγματοποιηθούν δεν θα θίξουν τις επενδύσεις παγίου κεφαλαίου, οι οποίες θα συνεχίσουν να ακολουθούν όπως πάντα, χωρίς εμπόδια, τις μεταβολές της ζήτησης, θα θίξουν όμως ένα μεγάλο απόθεμα διαθέσιμων χρηματικών πόρων που τώρα πλεονάζουν και εκτρέπονται σε μη παραγωγικές χρήσεις -τα κέρδη εκείνα που δεν χρησιμοποιούνται για τη μεγέθυνση του παραγωγικού δυναμικού της χώρας.
Σε ό,τι αφορά τον ισχυρισμό ότι οι αυξήσεις των μισθών γενικά έχουν δυσμενή επίπτωση στην ανταγωνιστικότητα, στις εξαγωγές και στις εισαγωγές της χώρας, δεν υπάρχει καμία στατιστική συσχέτιση που να αποδεικνύει αυτόν τον ισχυρισμό. Αντιθέτως, η αναδιανομή του εισοδήματος από τα υψηλότερα προς τα χαμηλότερα εισοδήματα (επομένως από τα κέρδη προς τους μισθούς) θα μείωνε τις εισαγωγές, επειδή η ροπή προς την κατανάλωση εισαγομένων των ανώτερων εισοδηματικών στρωμάτων είναι μεγαλύτερη από την αντίστοιχη ροπή των χαμηλότερων εισοδημάτων της μισθωτής εργασίας.