Chaos in Iran: Protests Against the Ayatollahs and Cracks in the Regime – Three Dead in Demonstrations

Η περίοδος που ακολούθησε τον λεγόμενο «πόλεμο των 12 ημερών» τον περασμένο Ιούνιο δεν εξελίχθηκε σε φάση ανασύνταξης για το Ιράν, αλλά σε περίοδο διαρκούς πολιτικής και κοινωνικής φθοράς, σύμφωνα με αναλυτές. Παρά τις έντονες εξωτερικές πιέσεις που εξακολουθεί να αντιμετωπίζει η Τεχεράνη, το βασικό πρόβλημα για το ιρανικό καθεστώς φαίνεται να εντοπίζεται πλέον στο εσωτερικό μέτωπο.
Ο Ντόναλντ Τραμπ στις δηλώσεις του κατά την υποδοχή του Μπενιαμίν Νετανιάχου υπογράμμισε – και είχε δίκιο – πως το καθεστώς του Ιράν δεν απειλείται από μια θεαματική ανατροπή, αλλά από τη συσσώρευση πιέσεων που δεν του επιτρέπουν να «κλείσει» κανένα μέτωπο.
Στο στρατιωτικό επίπεδο, το μήνυμα του Ιουνίου παραμένει ενεργό. Τα πλήγματα έδειξαν ότι κρίσιμες εγκαταστάσεις μπορούν να στοχοποιηθούν και ότι η αποτροπή δεν λειτουργεί απόλυτα. Αυτό δεν μεταφράστηκε σε κατάρρευση, αλλά σε πολιτική έκθεση. Η εικόνα ελέγχου υπέστη ρωγμές και αυτές οι ρωγμές δεν «επισκευάζονται» εύκολα, ιδίως όταν τις ακολούθησε η ραγδαία οικονομική επιδείνωση. Το καθεστώς διατηρεί την ικανότητα καταστολής και επιβολής, αλλά πλέον τη χρησιμοποιεί πιο επιλεκτικά. Όχι από αυτοσυγκράτηση, αλλά επειδή γνωρίζει ότι η ταυτόχρονη σύγκρουση με κοινωνία και οικονομία εγκυμονεί κινδύνους που δεν είναι άμεσα διαχειρίσιμοι ούτε και εύκολα ελέγξιμοι…
Από το καλοκαίρι και μετά, η οικονομία εξελίχθηκε στο βασικό εσωτερικό πεδίο «μάχης». Η πτώση του ριάλ, η άνοδος του πληθωρισμού και η αδυναμία σταθεροποίησης της αγοράς έπληξαν ομάδες με πολιτικό βάρος, ιδιαίτερα τους εμπόρους και τα μεσαία στρώματα των αστικών κέντρων. Η επιστροφή κινητοποιήσεων με οικονομικό πρόσημο μετά από δεκαετίες – και τρία χρόνια μετά τις μαζικές κινητοποιήσεις που έφερε η δολοφονία της Μαχσά Αμίνι – δεν έχει τον χαρακτήρα των κινημάτων του 2022, αλλά είναι πιο επικίνδυνη σε βάθος χρόνου. Δεν αμφισβητεί ανοιχτά το καθεστώς, αμφισβητεί όμως την ικανότητά του να κυβερνά αποτελεσματικά. Η αλλαγή ρητορικής από την κυβέρνηση, με αναφορές σε «νόμιμα αιτήματα», δείχνει ότι το σύστημα αντιλαμβάνεται τη φθορά και προσπαθεί να την επιβραδύνει, χωρίς να έχει σήμερα τουλάχιστον κάποια απτή λύση στα χέρια του. Οι τρεις νεκροί από τις διαδηλώσεις των τελευταίων τεσσάρων ημερών δίνουν ένα στίγμα για το πόσο επικίνδυνο και κυρίως πόσο «εύφλεκτο» είναι το μείγμα σήμερα για την Τεχεράνη.
Πώς έφτασε το Ιράν στη σημερινή κρίση;
Η σημερινή κρίση στο Ιράν δεν προέκυψε αιφνιδίως. Από την άνοιξη του 2025 είχαν ήδη καταγραφεί διάσπαρτες κοινωνικές εκρήξεις – αρχικά περιορισμένες και επαγγελματικά στοχευμένες. Αρτοποιοί, αγρότες και μικρομεσαίοι διαμαρτύρονταν για καθυστερήσεις επιδοτήσεων, αυξημένο ενεργειακό κόστος και ελλείψεις βασικών αγαθών. Οι κινητοποιήσεις εκείνης της περιόδου δεν είχαν ακόμη πολιτικό χαρακτήρα, όμως αποκάλυπταν μια οικονομία που έμπαινε σε φάση αποσύνθεσης.
Το καθοριστικό σημείο ήρθε στα τέλη Δεκεμβρίου 2025. Στις 28 Δεκεμβρίου, έμποροι στο Μεγάλο Παζάρι της Τεχεράνης κατέβηκαν στους δρόμους μετά τη νέα κατακρήμνιση του ριάλ, το οποίο κατέγραψε ιστορικό χαμηλό έναντι του δολαρίου. Μέσα σε 24 ώρες, οι διαμαρτυρίες επεκτάθηκαν σε μεγάλες πόλεις – Ισφαχάν, Σιράζ, Χαμεντάν – και απέκτησαν μαζικό χαρακτήρα. Το αίτημα έπαψε να είναι μόνο οικονομικό. Τα συνθήματα στράφηκαν ανοιχτά κατά της πολιτικής ηγεσίας και του ανώτατου θρησκευτικού κατεστημένου.
Στις 30 Δεκεμβρίου, η κυβέρνηση επιχείρησε ελιγμό. Ανακοίνωσε αλλαγή διοικητή στην Κεντρική Τράπεζα και έκανε λόγο για «διάλογο με την κοινωνία». Η κίνηση ερμηνεύθηκε περισσότερο ως ένδειξη αδυναμίας παρά ελέγχου. Τα πανεπιστήμια μπήκαν στο παιχνίδι, φοιτητές κατέβηκαν στους δρόμους και οι απεργίες άρχισαν να παραλύουν την καθημερινότητα.
Η κορύφωση ήρθε την τελευταία ημέρα του έτους. Στις 31 Δεκεμβρίου 2025, διαδηλώσεις καταγράφηκαν σε περισσότερες από 20 επαρχίες. Υπήρξαν συγκρούσεις με τις δυνάμεις ασφαλείας, νεκροί και τραυματίες, μεταξύ τους και μέλη των παραστρατιωτικών Basij. Το καθεστώς έκανε λόγο για «υποκινούμενη αναταραχή», όμως η έκταση και η κοινωνική σύνθεση των κινητοποιήσεων παρέπεμπαν στην πιο σοβαρή εσωτερική κρίση μετά το 2022.
Σήμερα, η κρίση παραμένει ανοιχτή. Δεν υπάρχει σαφής αποκλιμάκωση, ούτε πολιτική λύση στον ορίζοντα.
Ανάλυση κινδύνων για το 2026: Τρία σενάρια, όλα υψηλής αστάθειας
Το 2026 βρίσκει το Ιράν σε συνθήκες πολλαπλής πίεσης. Ο πρώτος και πιο άμεσος κίνδυνος είναι η εσωτερική αποσταθεροποίηση χωρίς έξοδο. Το καθεστώς διαθέτει ακόμη κατασταλτική ισχύ, αλλά στερείται οικονομικών εργαλείων. Ο πληθωρισμός παραμένει κοντά στο 45%, το νόμισμα δεν έχει αξιοπιστία και οι κοινωνικές ομάδες που κινητοποιούνται δεν ανήκουν πλέον μόνο στη νεολαία ή στα αστικά κέντρα. Αυτό δημιουργεί ένα μοντέλο χρόνιας αναταραχής – όχι επανάσταση – ακόμη τουλάχιστον, αλλά μόνιμη φθορά εξουσίας.
Ο δεύτερος κίνδυνος είναι η εξωτερική στρατιωτική κλιμάκωση ως αντιπερισπασμός. Ιστορικά, η Τεχεράνη έχει χρησιμοποιήσει την περιφερειακή ένταση για να επανασυσπειρώσει το εσωτερικό ακροατήριο. Η αύξηση της έντασης με το Ισραήλ, οι επιθέσεις μέσω πληρεξουσίων σε Λίβανο, Συρία ή Ερυθρά Θάλασσα και η όξυνση της ρητορικής κατά των ΗΠΑ αποτελούν πραγματικό σενάριο. Μια τέτοια επιλογή όμως ενέχει τον κίνδυνο ανεξέλεγκτης σύγκρουσης.
Ο τρίτος, και πιο υποτιμημένος, κίνδυνος αφορά τη σταδιακή απώλεια συνοχής του κρατικού μηχανισμού. Όσο η κρίση παρατείνεται, τόσο αυξάνονται οι ρωγμές ανάμεσα σε κυβέρνηση, Φρουρούς της Επανάστασης και θρησκευτικό κατεστημένο. Δεν διαφαίνεται σήμερα ρήξη κορυφής, αλλά το 2026 μπορεί να εξελιχθεί σε έτος εσωτερικών ανακατατάξεων ισχύος – όχι απαραίτητα υπέρ μιας φιλελεύθερης μετάβασης, αλλά προς ένα πιο σκληρό, στρατιωτικοποιημένο μοντέλο εξουσίας.
Το Ιράν μπαίνει στο 2026 χωρίς οικονομικό δίχτυ ασφαλείας, χωρίς πολιτικό αφήγημα και με κοινωνία σε μόνιμο αναβρασμό. Το πιθανότερο σενάριο δεν είναι η άμεση κατάρρευση, αλλά η παρατεταμένη αστάθεια με αυξημένο ρίσκο λάθους – εσωτερικά ή γεωπολιτικά. Και σε τέτοιες συνθήκες, ένα μόνο γεγονός μπορεί να λειτουργήσει ως πυροκροτητής.