Archaeological Park of Larnaca Faces Delays Due to Expropriation Issues

Χαμένα στη γραφειοκρατία και κυρίως στην απροθυμία υιοθέτησης πρακτικών λύσεων, ώστε να υπερπηδηθούν εμπόδια και να κινηθούν οι διαδικασίες, είναι εδώ και χρόνια τα αρχαιολογικά αιτήματα της Λάρνακας.
Το σημαντικότερο είναι το μεγαλεπήβολο έργο της δημιουργίας Αρχαιολογικού Πάρκου, μέσω της ενοποίησης των αρχαιολογικών χώρων του αρχαίου Κιτίου, που έπρεπε να ξεκινήσει από το 2024, ωστόσο δεν προκηρύχθηκε καν ο αρχιτεκτονικός διαγωνισμός. Η πρώτη φάση του έργου, που εκτιμήθηκε στα €4 εκατ., περιλαμβάνει ενοποίηση του Αρχαιολογικού Μουσείου με τον χώρο του αρχαίου λιμανιού και την οδό Αγίου Νεοφύτου, στην οποία εντοπίστηκε το 2016, κατά τις εργασίες για το αποχετευτικό, μεγάλο ψηφιδωτό με τους Άθλους του Ηρακλή.
Εδώ και δύο χρόνια οι διαδικασίες κινούνται με τραγικά αργούς ρυθμούς και το αδιανόητο είναι πως ουδείς είναι σε θέση ν’ αναφέρει πότε θα ξεκινήσει το έργο. Κι αυτό σε βάρος της πόλης που αναδείχθηκε Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης κι όπως όλα δείχνουν το 2030 δεν θ’ μπορέσει να επιδείξει μερικούς από τους πιο σημαντικούς αρχαιολογικούς θησαυρούς της.
Ο «Φ» ανέδειξε ξανά το θέμα μέσω μεγάλου ρεπορτάζ τον Ιανουάριο του 2025 κι ένα χρόνο μετά ζήτησε από το Υφυπουργείο Πολιτισμού χρονοδιαγράμματα για την έναρξη των εργασιών, με δεδομένη και τη δυσφορία που εκφράζουν πλέον δημόσια οι φορείς της Λάρνακας για τις καθυστερήσεις, που αποδίδονται στο Τμήμα Αρχαιοτήτων. Οι απαντήσεις όχι μόνο δεν ξεκαθαρίζουν το τοπίο, αλλά αυξάνουν και τα ερωτήματα, κυρίως επειδή διαφαίνεται πως ο δρόμος για το έργο είναι πολύ μακρύς.
Η απάντηση σε σχέση με τα χρονοδιαγράμματα εστιάστηκε αρχικά στις ενέργειες του Τμήματος Αρχαιοτήτων στη Λάρνακα, στην οποία, όπως υποστηρίζεται, έγιναν «μεγάλης κλίμακας ανασκαφές, αλλά και συνεχή έργα συντήρησης των μνημείων», που «έχουν εμπλουτίσει το τουριστικό προϊόν και την ποιότητα ζωής». Συγκεκριμένα γίνεται αναφορά στην ανακαίνιση του Αρχαιολογικού Μουσείου και σε «μεγάλης κλίμακας» έργο συντήρησης του Μεσαιωνικού Κάστρου.
Σ’ ό,τι αφορά στην ενοποίηση των αρχαιολογικών χώρων Κιτίου επαναλαμβάνεται πως εκκρεμούν (όπως και πέρσι) οι δύο από τις τέσσερις απαλλοτριώσεις τεμαχίων. «Οι ιδιοκτήτες των υπόλοιπων δύο αρχικά προχώρησαν σε ενστάσεις. Αυτές επιδικάστηκαν, σύμφωνα με τις προβλεπόμενες διαδικασίες από το Υπουργικό Συμβούλιο και απορρίφθηκαν, παρόλα αυτά οι ιδιοκτήτες τους επιμένουν στο να παρεμποδίζουν την απαλλοτρίωση και προχώρησαν σε προσφυγή στο Διοικητικό Δικαστήριο πριν από δύο χρόνια, η οποία δεν έχει ακόμα εκδικαστεί.
Το Υφυπουργείο Πολιτισμού, έχοντας εξαντλήσει τις δικές του δυνατότητες να επισπεύσει τις απαλλοτριώσεις, έχει παρακαλέσει την ΕΤΑΠ Λάρνακας και τις Αρχές της πόλης ν’ ασκήσουν την επιρροή τους προς τους ιδιοκτήτες για ένα έργο που θα ωφελήσει ολόκληρη την πόλη. Ο σχετικός αρχιτεκτονικός διαγωνισμός δεν μπορεί να προχωρήσει χωρίς να έχουν ολοκληρωθεί και οι τέσσερις απαλλοτριώσεις», σημειώνεται.
Εντύπωση προκαλεί η απάντηση αναφορικά με εκκρεμούσα ανασκαφή στον χώρο οικίας που κατεδαφίστηκε και έχει σχέση με το περίφημο ψηφιδωτό με τους Άθλους του Ηρακλή. «Το Τμήμα Αρχαιοτήτων πέτυχε την απελευθέρωση του τεμαχίου για κατεδάφιση της οικίας το φθινόπωρο του 2025. Εξαιτίας, όμως, των έντονων βροχοπτώσεων της περιόδου εκείνης το τεμάχιο πλημμύρισε. Ως εκ τούτου, το Τμήμα ζήτησε από τον Δήμο Λάρνακας να προχωρήσει σε κατάλληλα έργα για εκτροπή της κλίσης των όμβριων υδάτων και να συμβάλει στην εξασφάλιση του απαιτούμενου αριθμού εργατών ανασκαφής». Σύμφωνα, πάντως, με τον δήμαρχο Λάρνακας τα έργα για τα όμβρια έχουν γίνει από τον Επαρχιακό Οργανισμό Αυτοδιοίκησης Λάρνακας. Υπέδειξε δε πως δεν έχει υπόψη του το θέμα που τίθεται «για εξεύρεση εργατών από τον Δήμο για να βοηθήσουν στις ανασκαφές».
Το Υφυπουργείο Πολιτισμού δεν έδωσε ξεκάθαρη απάντηση ούτε στο αίτημα που υπέβαλαν επανειλημμένα οι φορείς της Λάρνακας για τμηματική εκτέλεση του έργου, ώστε να γίνει επισκέψιμο για το κοινό τουλάχιστον το λιμάνι του αρχαίου Κιτίου, στο οποίο δεν υπάρχει πρόσβαση, παρόλο που τα γήπεδα τένις απομακρύνθηκαν από το 2020.
«Το πρόβλημα που καθυστερεί την πρόοδο του έργου είναι ότι δεν μπορεί να προχωρήσει αρχιτεκτονικός διαγωνισμός, χωρίς να έχουν ολοκληρωθεί και οι τέσσερις απαλλοτριώσεις, όπως αναφέρεται πιο πάνω. Δεδομένου αυτού του εμποδίου έχει τεθεί ως αντιπρόταση η τμηματική εκτέλεση του έργου, δηλαδή ν’ ανοίξουμε προς το κοινό μόνο το ψηφιδωτό στην οδό Αγίου Νεοφύτου. Η εισήγηση αυτή δεν είναι εφικτή καθώς υπάρχουν ανυπέρβλητες τεχνικές δυσκολίες. Η μερική υλοποίηση του έργου δεν θα ωφελήσει την πόλη όσο θα θέλαμε», υποδεικνύεται.
Σημειώνεται πως όπως υποδείκνυε και η ερώτηση που τέθηκε από την εφημερίδα μας το αίτημα αφορά στο αρχαίο λιμάνι και όχι στον χώρο του ψηφιδωτού. «Εμάς η θέση μας είναι πως πρέπει να γίνει τμηματικά το έργο και ν’ ανοίξει σύντομα το αρχαίο λιμάνι. Θα μπορούσε να γίνει αρχιτεκτονικός διαγωνισμός για ενιαίο σχέδιο, αλλά το έργο να εκτελεστεί σε φάσεις και η πρώτη να είναι η ενοποίηση του μουσείου και του αρχαίου λιμανιού, όπου δεν υπάρχουν θέματα με απαλλοτριώσεις», τόνισε ο δήμαρχος Λάρνακας, προσθέτοντας πως θα γίνει ξανά προσπάθεια με το Τμήμα Αρχαιοτήτων, ώστε να βρεθεί λύση.
Τη δυσφορία της για την καθυστέρηση του έργου έθεσε πρόσφατα στην υφυπουργό Πολιτισμού και η ΕΤΑΠ Λάρνακας. Σε καυστική ανακοίνωση η ΕΤΑΠ είχε αναφέρει πως το θέμα «παραμένει στάσιμο εδώ και χρόνια» και σημείωνε πως οι εκπρόσωποι της «εξέφρασαν τη δυσαρέσκειά τους, επισημαίνοντας ότι, παρά τις επανειλημμένες προσπάθειες και το θετικό κλίμα που υπάρχει σε πολιτικό επίπεδο, η πάγια άρνηση του Τμήματος Αρχαιοτήτων να προωθήσει τα αναγκαία βήματα έχει οδηγήσει σε πλήρη ακινησία».
Παραπέμπονται σε βάθος χρόνου και τα υπόλοιπα αιτήματα
Στάσιμο παραμένει και το αίτημα για ανάδειξη του ταφικού παρεκκλησιού του Αγίου Θεράποντος, που εντοπίστηκε κοντά σε πρατήριο καυσίμων. «Όπως και με την μετακίνηση των εγκαταστάσεων πετρελαιοειδών και υγραερίου από το παραλιακό μέτωπο της Λάρνακας, ευχή μας είναι μια εξίσου γενναιόδωρη μετακίνηση του πρατηρίου καυσίμων και του πλυντηρίου αυτοκινήτων που λειτουργούν πάνω από το ταφικό μνημείο, ώστε να καταστεί εφικτή η ανάδειξή του μνημείου», αναφέρει το Υφυπουργείο Πολιτισμού.
Πάντως, δεν προχωρούν με ικανοποιητικούς ρυθμούς ούτε τα αιτήματα για συμπερίληψη του ναού ΠαναγίαςΑγγελόκτιστης και του Χαλά Σουλτάν στον Παγκόσμιο Κατάλογο Μνημείων της UNESCO. Για το πρώτο υπήρξε αρνητική προκαταρκτική απάντηση και αναμένονται τα επιχειρήματα, ενώ το αίτημα για το Χαλά Σουλτάν παραπέμπεται σε βάθος χρόνου.
«Η συμπερίληψη της εκκλησίας της Παναγίας της Αγγελόκτιστης στον Παγκόσμιο Κατάλογο Μνημείων της UNESCO αποτελεί πάγιο αίτημα της πόλης και το Υφυπουργείο Πολιτισμού υπέβαλε εντός του 2025 την υποψηφιότητα της εκκλησίας. Η προκαταρκτική έκθεση αξιολόγησης μπορεί να ήταν αρνητική, αλλά συνεχίζουμε. Θα επανέλθουμε άμεσα με επιχειρήματα προς την UNESCO, με στόχο την ετοιμασία φακέλου υποψηφιότητας. Η σχετική υποψηφιότητα του τεμένους Χαλά Σουλταν Τεκκέ είναι άλλη μια εξαιρετική ιδέα που θα εξεταστεί σε μεταγενέστερο στάδιο, αφού προς το παρόν δίνεται προτεραιότητα στην υποψηφιότητα της Παναγίας Αγγελόκτιστης».
Μια άλλη εξαιρετική ιδέα, πάντως, είναι το Υφυπουργείο Πολιτισμού να διερευνήσει για ποιους λόγους παρατηρούνται τόσο μεγάλες καθυστερήσεις στην αξιοποίηση και ανάδειξη του αρχαιολογικού πλούτου, όχι μόνο της Λάρνακας αλλά ολόκληρης της Κύπρου και να δρομολογήσει τις λύσεις που απαιτούνται.