“Between Euphoria and Death”: GBL Found in Water Coolers?

Για τις ιδιαίτερα ανησυχητικές διαστάσεις που πήρε η υπόθεση στη Λάρνακα μετά τον εντοπισμό της βουτυρολακτόνης μίλησε στο Μεσημέρι και Κάτι ο Επίκουρος Καθηγητής Φαρμακολογίας στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Κύπρου, Δρ Νικόλας Διέτης.
Όπως διευκρίνισε, πρόκειται για μια φυσική χημική ένωση που απαντάται σε εξαιρετικά χαμηλές συγκεντρώσεις σε ορισμένα τρόφιμα, όπως κάποια κρασιά και τυριά. Από μόνη της, τόνισε, η βουτυρολακτόνη δεν είναι φαρμακολογικά δραστική και χρησιμοποιείται κυρίως στη βιομηχανία, για παράδειγμα σε διαλύτες, μπογιές και άλλα τεχνικά υλικά.
Το πρόβλημα προκύπτει όταν η ουσία αυτή εισέλθει στον ανθρώπινο οργανισμό. Εκεί, μεταβολίζεται ταχύτατα σε γ-υδροξυβουτυρικό οξύ (GHB), μια ουσία με έντονη κατασταλτική δράση στο κεντρικό νευρικό σύστημα. Το GHB μειώνει τα αντανακλαστικά του εγκεφάλου και χρησιμοποιείται, σε ελεγχόμενα πλαίσια, στην αναισθησιολογία. Ωστόσο, όπως επισήμανε ο Δρ Διέτης, η διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στη «δόση ευφορίας» και στη δόση που μπορεί να οδηγήσει σε βαριά καταστολή, κώμα ή ακόμη και θάνατο είναι εξαιρετικά λεπτή.
Η ουσία χαρακτηρίζεται τοξική και, ακριβώς λόγω αυτών των ιδιοτήτων, καταχράται ως ναρκωτικό. Ο επιστήμονας σημείωσε ότι το GHB και οι πρόδρομες μορφές του συγκαταλέγονται ανάμεσα στις πιο συχνά χρησιμοποιούμενες παράνομες ουσίες στην Ευρώπη, με στοιχεία ευρωπαϊκών αρχών να το κατατάσσουν πολύ ψηλά στη σχετική λίστα. Η επικινδυνότητά του εντείνεται από το γεγονός ότι απαιτείται απειροελάχιστη μεταβολή στην ποσότητα για να περάσει κανείς από την ευφορία στη θανατηφόρα τοξικότητα.
Ιδιαίτερη μνεία έκανε και στον παράγοντα της ηλικίας. Σε ηλικιωμένους ανθρώπους, εξήγησε, οι απαιτούμενες δόσεις για να προκληθούν σοβαρές παρενέργειες είναι ακόμη μικρότερες, γεγονός που αυξάνει δραματικά τον κίνδυνο θανατηφόρου έκβασης σε περίπτωση λήψης μεγαλύτερης ποσότητας.
Σε ό,τι αφορά την παρουσία της ουσίας σε ψύκτη νερού, ο Δρ Διέτης εμφανίστηκε κατηγορηματικός ότι πρόκειται για ζήτημα που θα πρέπει να διερευνηθεί σε βάθος. Όπως ανέφερε, περίπου πέντε χιλιοστόλιτρα –δηλαδή ένα μικρό κουταλάκι του γλυκού– είναι αρκετά για να οδηγήσουν έναν άνθρωπο στο νοσοκομείο. Αν μια τέτοια ποσότητα περιείχε ένα ποτήρι νερό, τότε στο σημείο από το οποίο προήλθε το νερό θα έπρεπε να υπάρχει πολλαπλάσια συγκέντρωση της ουσίας.
Σύμφωνα με τον ίδιο, κρίσιμο είναι να διαπιστωθεί αν η ουσία εντοπίστηκε απευθείας στο νερό που καταναλώθηκε ή αν προήλθε από ενδιάμεση πηγή, όπως για παράδειγμα από παγάκια. Αν ωστόσο αποδειχθεί ότι η βουτυρολακτόνη προερχόταν από τον ίδιο τον ψύκτη, τότε –όπως υπογράμμισε– το πρόβλημα είναι πολύ σοβαρότερο, καθώς θα απαιτούσε την εισαγωγή εξαιρετικά μεγάλων ποσοτήτων, οι οποίες δεν χρησιμοποιούνται και δεν υπάρχουν εργοστασιακά σε τέτοιου τύπου μηχανήματα.
Ο καθηγητής απέκλεισε το ενδεχόμενο η ουσία να αποτελεί μέρος του μηχανισμού ή των υγρών λειτουργίας ενός ψύκτη. Τα συστήματα αυτά, εξήγησε, χρησιμοποιούν εντελώς διαφορετικά χημικά, σχεδιασμένα έτσι ώστε ακόμη και σε περίπτωση διαρροής να μην προκαλούν σοβαρό κίνδυνο για την ανθρώπινη υγεία. Η βουτυρολακτόνη, αντίθετα, συναντάται σε βιομηχανικούς διαλύτες και υλικά άσχετα με μηχανήματα ύδρευσης ή ψύξης.
Τέλος, αναφερόμενος στο ενδεχόμενο αντιμετώπισης μιας τέτοιας δηλητηρίασης, ο Δρ Διέτης δήλωσε ότι δεν υπάρχει ειδικό αντίδοτο. Η ουσία είναι άχρωμη, υγρή, διαλύεται πολύ εύκολα στο νερό και έχει μόνο μια ελαφρώς γλυκιά γεύση, που δύσκολα θα λειτουργούσε ως προειδοποιητικό σημάδι για τον καταναλωτή. Αν η ληφθείσα δόση είναι μεγάλη, οι δυνατότητες παρέμβασης είναι εξαιρετικά περιορισμένες. Μόνο σε περιπτώσεις όπου ο οργανισμός δεν έχει ακόμη υποστεί βαριά κατάρρευση υπάρχει περιθώριο υποστηρικτικής θεραπείας, χωρίς όμως καμία εγγύηση αποτροπής του μοιραίου.
Όπως κατέληξε, ο εντοπισμός της ακριβούς πηγής και της ποσότητας της ουσίας είναι καθοριστικός για να διαλευκανθεί τι ακριβώς συνέβη και ποιο σενάριο είναι τελικά το πιθανότερο.
Διαβάστε επίσης: Τι είναι η ουσία γ-βουτηρολακτόνη (GBL) που οδήγησε στο θάνατο τον 78χρονο