Critical Staff Shortages in Cyprus: European Labour Authority Report Reveals 39 Professions Affected

Το επαγγελματικό μέλλον της Κύπρου σε τεντωμένο σκοινί
Σοβαρές ελλείψεις σε υγεία, εκπαίδευση, κατασκευές και μεταφορές. Σύσταση για βελτίωση των συνθηκών εργασίας και των αμοιβών των εργαζομένων
Ανισορροπίες μεταξύ προσφοράς και ζήτησης
Η αγορά εργασίας γίνεται ολοένα και πιο περίπλοκη, με έντονες ανισορροπίες μεταξύ προσφοράς και ζήτησης σε βασικά επαγγέλματα. Αυτή την εικόνα καταγράφει η νέα έκθεση της Ευρωπαϊκής Αρχής Εργασίας (European Labour Authority – ELA), η οποία αναδεικνύει το συνδυασμό παραγόντων που πιέζει τα συστήματα απασχόλησης: το δημογραφικό πρόβλημα, τον ταχύ ψηφιακό μετασχηματισμό και τις σημαντικές ελλείψεις στην κατάρτιση και αναβάθμιση δεξιοτήτων.
Η έκθεση, βασισμένη σε εκτενή δεδομένα από τα εθνικά γραφεία EURES, προσφέρει για πρώτη φορά μια συστηματική χαρτογράφηση όχι μόνο της ποσοτικής διάστασης των ελλείψεων και των πλεονασμάτων εργατικού δυναμικού, αλλά και της κοινωνιολογικής τους διάστασης. Παρουσιάζει δηλαδή πώς μεταβάλλονται οι ανάγκες ανά επάγγελμα και τομέα, ποιοι κλάδοι δυσκολεύονται περισσότερο να καλύψουν θέσεις και ποιες ομάδες εργαζομένων βρίσκονται εκτός αγοράς.
Του
Κωνσταντίνου Ζαχαρίου
Η Κύπρος συγκαταλέγεται στις χώρες με διαρθρωτικά κενά. Συνολικά, 39 επαγγελματικές κατηγορίες εμφανίζουν έλλειψη προσωπικού -από τον χώρο της υγείας και των μεταφορών μέχρι την τεχνολογία, τις κατασκευές και την εκπαίδευση. Πρόκειται για τομείς κρίσιμης σημασίας για την οικονομία και τη λειτουργία των δημοσίων υπηρεσιών, γεγονός που καθιστά ακόμη πιο επείγουσα την ανάγκη ενίσχυσης των δεξιοτήτων και καλύτερης αντιστοίχισης ανάμεσα σε προσόντα και θέσεις εργασίας.
Τα 39 επαγγέλματα που βρίσκονται σε έλλειψη στην Κύπρο
Η νέα χαρτογράφηση της Ευρωπαϊκής Αρχής Εργασίας αναδεικνύει ένα ιδιαίτερα ευρύ φάσμα ειδικοτήτων που παρουσιάζουν σημαντικές ελλείψεις στη χώρα μας. Πρόκειται για επαγγέλματα που καλύπτουν όλο το εύρος της οικονομίας —από την υγεία και την εκπαίδευση μέχρι τις κατασκευές, την τεχνολογία και τις υπηρεσίες— επιβεβαιώνοντας ότι το πρόβλημα είναι βαθύ και διαρθρωτικό.
Τεχνικά επαγγέλματα και μηχανικοί
• Πολιτικοί μηχανικοί
• Αρχιτέκτονες
• Ηλεκτρολόγοι μηχανικοί
• Ηλεκτρονικοί μηχανικοί
• Μηχανολόγοι μηχανικοί
• Μηχανικοί λοιπών ειδικοτήτων
Εκπαίδευση
• Δάσκαλοι πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης και προσχολικής αγωγής
• Καθηγητές δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης
• Εκπαιδευτικοί επαγγελματικής κατάρτισης
• Καθηγητές πανεπιστημίων και ανώτατων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων
Υγεία και κοινωνικές υπηρεσίες
• Ιατροί
• Νοσηλευτές / Νοσηλεύτριες
• Μαίες
• Φυσιοθεραπευτές
• Οδοντίατροι
• Φαρμακοποιοί
• Ψυχολόγοι
• Κοινωνικοί λειτουργοί
Τουρισμός, εμπόριο και εστίαση
• Σεφ
• Σερβιτόροι
• Συνοδοί ταξιδιών και πληρώματα μεταφοράς επιβατών
• Πωλητές / Πωλήτριες σε καταστήματα
Μεταφορές
• Οδηγοί φορτηγών και βαρέων οχημάτων
• Οδηγοί αυτοκινήτων, ταξί και βαν
• Οδηγοί λεωφορείων
Κατασκευές και τεχνικά επαγγέλματα
• Εργάτες οικοδομών
• Υδραυλικοί και εγκαταστάτες σωληνώσεων
• Ηλεκτρολόγοι
• Τεχνικοί ηλεκτρονικών συσκευών
• Μηχανικοί και τεχνικοί αυτοκινήτων
• Συγκολλητές
• Χτίστες και συναφείς εργάτες
• Οικοδόμοι κατοικιών
Καθαρισμός και ασφάλεια
• Εργαζόμενοι σε καθαριότητα και υποστηρικτικές υπηρεσίες
• Καθαριστές / Καθαρίστριες σε γραφεία, ξενοδοχεία κ.ά.
• Φύλακες ασφαλείας
Υπηρεσίες και τεχνολογία
• Υπάλληλοι τηλεφωνικών κέντρων εξυπηρέτησης
• Προγραμματιστές λογισμικού
• Προγραμματιστές εφαρμογών
Η εικόνα που προκύπτει από την έκθεση είναι ιδιαίτερα ανησυχητική: Σχεδόν κάθε επαγγελματική ομάδα στην ΕΕ παρουσιάζει ελλείψεις, με τις μεγαλύτερες ανάγκες να καταγράφονται σε κρίσιμους τομείς όπως οι χειριστές μηχανών, οι επαγγελματίες υγείας, οι τεχνίτες και οι οδηγοί βαρέων οχημάτων. Είναι χαρακτηριστικό ότι το 98% των επαγγελμάτων που περιλαμβάνονται στην κατηγορία «χειριστές μηχανών και συναρμολογητές» χαρακτηρίζονται ως «σε έλλειψη» σε τουλάχιστον ένα κράτος-μέλος -ποσοστό που αποτυπώνει το βάθος και τη συστημικότητα του προβλήματος.
Οι τομείς της υγείας και των κατασκευών βρίσκονται στην κορυφή της λίστας των εκτεταμένων αναγκών, με τις πιέσεις να αυξάνονται λόγω γήρανσης του εργατικού δυναμικού, αυξημένης ζήτησης υπηρεσιών και αργών ρυθμών εκσυγχρονισμού. Αντίστοιχα, οι ελλείψεις στις μεταφορές δεν είναι απλώς έντονες, αλλά χαρακτηρίζονται από την έκθεση ως χρόνιες και διαρθρωτικές, με άμεσες συνέπειες στην ομαλή λειτουργία της εφοδιαστικής αλυσίδας και στην οικονομική δραστηριότητα συνολικά.
Στον αντίποδα, πλεονάζον προσωπικό καταγράφεται κυρίως σε διοικητικά, καλλιτεχνικά και υποστηρικτικά επαγγέλματα. Η Κύπρος αποτελεί αξιοσημείωτη εξαίρεση, καθώς συγκαταλέγεται στις ελάχιστες χώρες της ΕΕ όπου δεν εντοπίζεται πλεονάζον εργατικό δυναμικό σε κανέναν τομέα.
Η κοινωνιολογική ανάλυση των δεδομένων αναδεικνύει επίσης σημαντικές ανισότητες και τάσεις:
• Το 62% των εργαζομένων σε πλεονάζοντα επαγγέλματα είναι γυναίκες, ενώ μόλις το 29% συμμετέχει σε τομείς που βρίσκονται σε έλλειψη, υποδηλώνοντας μια έμφυλη ανισορροπία στις ευκαιρίες.
• Οι νέοι κάτω των 30 ετών παραμένουν δραματικά υποεκπροσωπούμενοι στους κλάδους υψηλής ζήτησης, κάτι που περιορίζει τόσο τις δικές τους επαγγελματικές προοπτικές όσο και τη δυναμική ανανέωσης της αγοράς εργασίας.
• Αντίθετα, οι εργαζόμενοι άνω των 50 ετών κυριαρχούν σε επαγγέλματα «σε έλλειψη», γεγονός που δημιουργεί τον κίνδυνο ενός επερχόμενου διαδοχικού κενού, καθώς σημαντική τεχνογνωσία θα αποχωρήσει τα επόμενα χρόνια λόγω συνταξιοδοτήσεων.
Ειδική εστίαση στις μεταφορές
Ο κλάδος των μεταφορών και της αποθήκευσης καταγράφεται ως ένας από τους πιο «ευάλωτους» της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με την υποστελέχωση να παίρνει ανησυχητικές διαστάσεις. Το 2024 σημειώθηκαν περίπου 105.000 κενές θέσεις οδηγών φορτηγών και λεωφορείων, ένας αριθμός που δεν αντικατοπτρίζει μόνο μια στιγμιαία έλλειψη, αλλά μια βαθιά και διαχρονική κρίση στον τομέα. Η έκθεση επισημαίνει ότι οι βασικές αιτίες βρίσκονται στις εξαντλητικές και συχνά απρόβλεπτες συνθήκες εργασίας, στην ελλιπή επαγγελματική κατάρτιση, στις ασταθείς μορφές απασχόλησης και στην απουσία ουσιαστικών ευκαιριών εξέλιξης. Παράλληλα, η έντονη ανδροκρατία εξακολουθεί να λειτουργεί αποτρεπτικά για γυναίκες και νεότερους εργαζομένους, περιορίζοντας την ανανέωση του ανθρώπινου δυναμικού.
Δομικές αιτίες και ανθεκτικότητα
Πέρα από τις πιέσεις στις μεταφορές, η έκθεση αναδεικνύει έξι ευρύτερες, διαρθρωτικές αιτίες που συντηρούν τις ανισορροπίες στην αγορά εργασίας της ΕΕ. Η γήρανση του πληθυσμού, η επιτάχυνση του τεχνολογικού μετασχηματισμού, οι αυξημένες απαιτήσεις της πράσινης μετάβασης, οι περιφερειακές ανισότητες, οι κακές συνθήκες εργασίας και η ασυμφωνία μεταξύ προσόντων και αναγκών των εργοδοτών δημιουργούν ένα περιβάλλον συνεχούς πίεσης. Όπως σημειώνεται, πρόκειται για παράγοντες που δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν με αποσπασματικά μέτρα, αλλά απαιτούν συντονισμένες και μακροπρόθεσμες πολιτικές για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των οικονομιών.
Σύσταση για βελτίωση των συνθηκών εργασίας και των αμοιβών
Οι ελλείψεις προβλέπεται να ενταθούν ιδιαίτερα στους τομείς της υγείας, της μηχανικής, της τεχνολογίας ICT και της εκπαίδευσης, οι οποίοι ήδη καταγράφουν δυσκολίες στελέχωσης. Την ίδια ώρα, η αυτοματοποίηση και η τεχνητή νοημοσύνη αναμένεται να περιορίσουν τη ζήτηση σε διοικητικά, γραμματειακά και καλλιτεχνικά επαγγέλματα, μετατοπίζοντας εκ νέου τις ανάγκες της αγοράς εργασίας. Η Ευρωπαϊκή Αρχή Εργασίας καλεί τα κράτη-μέλη -ανάμεσά τους και την Κύπρο- να προχωρήσουν άμεσα σε ουσιαστικές παρεμβάσεις:
- Βελτίωση των συνθηκών εργασίας και των αμοιβών, ώστε να γίνουν πιο ελκυστικά τα επαγγέλματα με σοβαρές ελλείψεις
- Επένδυση στην επαγγελματική κατάρτιση (VET) και αναβάθμιση δεξιοτήτων
- Προώθηση της γεωγραφικής και επαγγελματικής κινητικότητας ως μέσου κάλυψης των κενών
- Αύξηση της συμμετοχής γυναικών και νέων, ιδίως στους τομείς όπου η υποεκπροσώπησή τους είναι εμφανής
- Ενσωμάτωση μεταναστών μέσα από αναγνώριση προσόντων, στοχευμένη εκπαίδευση και γλωσσική στήριξη
- Υιοθέτηση συστημάτων πρόβλεψης δεξιοτήτων για συνεχή και αξιόπιστη παρακολούθηση των αναγκών της αγοράς εργασίας
Όπως σημειώνει η έκθεση, χωρίς αυτές τις στοχευμένες μεταρρυθμίσεις, οι υφιστάμενες ελλείψεις δεν θα μειωθούν αλλά θα ενταθούν, πλήττοντας την παραγωγικότητα, τη λειτουργία βασικών υπηρεσιών και την κοινωνική συνοχή.