EU at a Crossroads Over Mercosur Trade Deal

Χρειάστηκε περισσότερο από ένα τέταρτο του αιώνα συνεχών διαπραγματεύσεων, αμέτρητων αναβολών και ενδοευρωπαϊκών συγκρούσεων ώστε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να καταλήξει σε μια καταρχήν συμφωνία με την Mercosur. Πρόκειται αναντίρρητα για ένα τεράστιο εμπορικό deal με τις χώρες του εν λόγω μπλοκ της Λατινικής Αμερικής που περιλαμβάνει τη Βραζιλία, την Αργεντινή, την Παραγουάη και την Ουρουγουάη.
Έπειτα από εβδομάδες διαμαρτυριών, από αγρότες και κτηνοτρόφους σε Γαλλία, Ελλάδα και Βέλγιο και παρά τις έντονες επιφυλάξεις που εξέφρασαν ισχυρά, αλλά και πολυπληθή κράτη – μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως η Ιταλία, η Πολωνία και η Ρουμανία, η ώρα της τελικής κρίσης για την έγκριση ή την, ενδεχομένως, οριστική απόρριψη της εν λόγω συμφωνίας έφθασε.
Σήμερα (9/1/26) οι μόνιμοι αντιπρόσωποι των είκοσι επτά κρατών μελών της ΕΕ θα συναντηθούν στις Βρυξέλλες για να αποφασίσουν για την εμπορική συμφωνία βάσει της οποίας θα δημιουργηθεί μια ζώνη ελεύθερων συναλλαγών που θα αφορά σε περίπου 780 εκατομμύρια καταναλωτές και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, η οποία έχει, βάσει των Συνθηκών της ΕΕ, την αρμοδιότητα να διαπραγματεύεται εμπορικές συμφωνίες εξ ονόματος ολόκληρης της ΕΕ, αναμένεται να υπογράψει τη συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών με τη Mercosur στις 12 Ιανουαρίου. Τα αεροπορικά εισιτήρια για το Μοντεβιδέο της Ουρουγουάης έχουν εκδοθεί. Ωστόσο κανείς δεν μπορεί να πει με βεβαιότητα ότι τα κράτη – μέλη της ΕΕ θα δώσουν την «άδεια απογείωσης» στην πρόεδρο του εκτελεστικού οργάνου της ΕΕ.
To bras de fer εντός της ΕΕ
Η εμπορική συμφωνία ανάμεσα σε ΕΕ και τις χώρες της Mercosur αποτελούσε για τους παροικούντες των Βρυξελλών, ένα σαφές παράδειγμα της γεωπολιτικής αδυναμίας της ΕΕ. Οι διαπραγματεύσεις διήρκεσαν περίπου 25 χρόνια και παρόλο που υπήρξαν δύο συμφωνίες για την οριστική υπογραφή της ανάμεσα στην Κομισιόν και τις εν λόγω χώρες της Νοτίου Αμερικής, η πρώτη κατά την προεδρία του Ζαν – Κλοντ Γιούνκερ τον Ιούνιο του 2019 και η δεύτερη κατά την προεδρία της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν το Δεκέμβριο του 2024, οι διαφωνίες ανάμεσα στα δύο νομοθετικά όργανα της ΕΕ, ήτοι το Συμβούλιο της ΕΕ (σ.σ τα κράτη – μέλη της ΕΕ) και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, έδειχναν ότι οι διαπραγματεύσεις θα οδηγηθούν σε οριστική κατάρρευση.
Η εμπορική συμφωνία ΕΕ – Mercosur είχε την αμέριστη υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, της Γερμανίας, της Ισπανίας, της Πορτογαλίας και των Σκανδιναβικών κρατών – μελών, ενώ η Γαλλία, η Ιταλία, η Πολωνία, η Ρουμανία (και εν μέρει το Βέλγιο), είχαν εκφράσει τις αντιρρήσεις τους, φοβούμενες ότι θα πληγεί ο αγροτικός και κτηνοτροφικός τους τομέας από τις, πιθανές, αθρόες εισαγωγές προϊόντων από τις χώρες της Νοτίου Αμερικής.
Σε μια ύστατη προσπάθεια να κάμψει τις αντιρρήσεις της Ιταλίας και της Γαλλίας, η Πρόεδρος της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν πρότεινε τη Δευτέρα την αύξηση των πόρων που είναι διαθέσιμοι για τους αγρότες στο πλαίσιο του προϋπολογισμού της ΕΕ για το 2028-34 ώστε να διατεθούν επιπλέον 45 δισεκατομμύρια ευρώ για την Κοινή Γεωργική Πολιτική, αρχής γενομένης από το 2028. Μία πρόταση την οποίαν χαιρέτησαν, τόσο η πρωθυπουργός της Ιταλίας Τζόρτζια Μελόνι και ο πρωθυπουργός της Ελλάδας Κυριάκος Μητσοτάκης, όσο και ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν.
Δύο ημέρες αργότερα και συγκεκριμένα την Τετάρτη 7 Ιανουαρίου, ο Επίτροπος Εμπορίου Μάρος Σέφτσοβιτς, ο Επίτροπος Γεωργίας Κριστόφ Χάνσεν και ο Επίτροπος Ασφάλειας Τροφίμων Όλιβερ Βάρχελι συναντήθηκαν με τους υπουργούς Γεωργίας της ΕΕ, μαζί με την Κύπρια υπουργό Γεωργίας Μαρία Παναγιώτου, η χώρα της οποίας ασκεί την εκ περιτροπής προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ για τις τελευταίες διαπραγματεύσεις, πριν την καθοριστική σημερινή ψηφοφορία.
Ωστόσο τα χρήματα που πρόκειται να διατεθούν σε παρεμβάσεις για την Κοινή Γεωργική Πολιτική ή για αγροτικές περιοχές αποτελούν ένα «λογιστικό κόλπο». Το συνολικό ποσό του προϋπολογισμού 2028-34 παραμένει αμετάβλητο, όπως και η δομή του, η οποία προβλέπει ένα ενιαίο ταμείο για τη γεωργία και την πολιτική συνοχής. Συνεπώς εάν κάποια κράτη – μέλη επιλέξουν να χρησιμοποιήσουν αυτά τα κεφάλαια για τη στήριξη του πρωτογενούς τομέα, αυτό σημαίνει ότι θα μειώσουν τη χρηματοδότηση για την πολιτική συνοχής. Οπότε τα κεφάλαια που θα διατεθούν σε γεωργούς και κτηνοτρόφους θα αφαιρεθούν από επενδύσεις σε τομείς όπως η ψηφιοποίηση, οι υποδομές (μεταφορές, δίκτυα), η κοινωνική ένταξη (εκπαίδευση, υγεία) και η τοπική ανάπτυξη, στις λιγότερο αναπτυγμένες περιοχές των κρατών – μελών της ΕΕ. Στην περίπτωση της Ελλάδας, πρόκειται για περιοχές όπως η Ήπειρος, η Μακεδονία και η Θράκη.
Το μέλλον της συμφωνίας εξαρτάται κυρίως, αλλά όχι μόνο, από την Ιταλία, της οποίας η υποστήριξη είναι μαθηματικά καθοριστική. Η συμφωνία απαιτεί ειδική πλειοψηφία των κρατών μελών, δηλαδή η πρόταση της Κομισιόν θα πρέπει να υπερψηφιστεί από το 55% των κρατών μελών —στην πράξη αυτό σημαίνει 15 από τα 27 κράτη μέλη – και παράλληλα να υποστηριχθεί από κράτη μέλη που αντιπροσωπεύουν τουλάχιστον το 65% του συνολικού πληθυσμού της ΕΕ, ενώ μια μειοψηφία αρνησικυρίας μόλις τεσσάρων χωρών που αντιπροσωπεύουν το 35% του πληθυσμού της ΕΕ θα μπορούσε να την εκτροχιάσει.
Σε περίπτωση που η Γαλλία, η Πολωνία , η Αυστρία, η Ουγγαρία, η Ιρλανδία και η Ολλανδία καταψηφίσουν τη συμφωνία με τις χώρες της Mercosur και το Βέλγιο επιλέξει την αποχή, ακόμα και η θετική ψήφος της Ιταλίας δεν αρκεί για να εγκριθεί. Ωστόσο εάν το Βέλγιο την υπερψηφίσει, τότε η εμπορική συμφωνία ΕΕ – Mercosur θα αποτελεί πραγματικότητα μετά από 25 και πλέον χρόνια.
Τα βασικά σημεία της συμφωνίας και τα αγκάθια των κρατών – μελών
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή η εν λόγω συμφωνία αναμένεται να δημιουργήσει τη μεγαλύτερη ζώνη ελεύθερων συναλλαγών στον κόσμο, καλύπτοντας μια αγορά άνω των 700 εκατομμυρίων καταναλωτών. Οι επιχειρήσεις της ΕΕ θα απολαμβάνουν το πλεονέκτημα του πρώτου κινούμενου, επωφελούμενες από χαμηλότερους δασμούς σε μια περιοχή όπου οι περισσότερες άλλες χώρες αντιμετωπίζουν υψηλούς δασμούς και άλλα εμπόδια στο εμπόριο.
Η Κομισιόν εκτιμά ότι η συμφωνία μπορεί να αυξήσει τις ετήσιες εξαγωγές της ΕΕ προς τη Mercosur έως και 39% (49 δισεκατομμύρια ευρώ), υποστηρίζοντας περισσότερες από 440.000 θέσεις εργασίας σε όλη την Ευρώπη. Θα μειώσει τους συχνά απαγορευτικούς δασμούς της Mercosur για τις εξαγωγές της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων βασικών βιομηχανικών προϊόντων, όπως τα αυτοκίνητα (επί του παρόντος 35%), τα μηχανήματα (14-20%) και τα φαρμακευτικά προϊόντα (έως 14%).
Την ίδια στιγμή, η συμφωνία θα διευκολύνει τις εταιρείες της ΕΕ να επενδύσουν σε βασικές αλυσίδες εφοδιασμού, συμπεριλαμβανομένων των κρίσιμων πρώτων υλών και συναφών αγαθών, όλα με υψηλό επίπεδο προστασίας του περιβάλλοντος και της εργασίας.
Αυτό μπορεί να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην προώθηση των πράσινων και ψηφιακών οικονομικών μετασχηματισμών και των δύο περιοχών, διασφαλίζοντας παράλληλα προβλέψιμες και σταθερές αλυσίδες εφοδιασμού.
Οι εξαγωγές αγροδιατροφικών προϊόντων της ΕΕ προς τη Mercosur αναμένεται να αυξηθούν κατά σχεδόν 50%, καθώς η συμφωνία μειώνει τους υψηλούς δασμούς σε βασικά αγροδιατροφικά προϊόντα της ΕΕ, ιδίως στο κρασί και τα οινοπνευματώδη ποτά (έως 35%), τη σοκολάτα (20%) και το ελαιόλαδο (10%). Η συμφωνία θα υποστηρίξει επίσης την αύξηση των εξαγωγών παραδοσιακών, υψηλής ποιότητας αγροδιατροφικών προϊόντων της ΕΕ. Θα θέσει επίσης τέλος στον αθέμιτο ανταγωνισμό από τα προϊόντα της Mercosur που μιμούνται αυθεντικά προϊόντα της ΕΕ, προστατεύοντας 344 Γεωγραφικές Ενδείξεις της ΕΕ.
Οι Ευρωπαίοι οινοπαραγωγοί οι πλέον ωφελημένοι του πρωτογενούς τομέα
Παράλληλα, οι παραγωγοί γαλακτοκομικών προϊόντων και οίνου αναμένεται να αποκτήσουν πρόσβαση σε μια ραγδαία αναπτυσσόμενη αγορά, την ώρα που η κατανάλωση αυτών των προϊόντων στην ΕΕ μειώνεται διαρκώς.
Η κατανάλωση οίνου στην ΕΕ μειώνεται διαρκώς τις τελευταίες δεκαετίες και κράτη – μέλη με ιστορία στην εν λόγω παραγωγή, όπως η Γαλλία, η Ιταλία και η Γερμανία (η οποία παράγει σημαντικές ποσότητες, αλλά και εξαιρετικής ποιότητας κρασιού, κυρίως στην περιοχή του Ρήνου), αλλά και Έλληνες οινοπαραγωγοί, βλέπουν θετικά την εν λόγω εμπορική συμφωνία με τις χώρες της Mercosur. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Κομισιόν από το 2000 η κατανάλωση κρασιού στην ΕΕ έχει μειωθεί κατά περίπου 20-25%, ενώ την ίδια στιγμή οι χώρες της Νοτίου Αμερικής δείχνουν σαφή προτίμηση για ποιοτικές ευρωπαϊκές ετικέτες. Οι Ευρωπαίοι οινοπαραγωγοί προσβλέπουν σε τουλάχιστον 250 εκατ. νέους καταναλωτές, στην περίπτωση υπογραφής της συμφωνίας.
Παρά ταύτα γεωργοί και κτηνοτρόφοι σε συγκεκριμένα κράτη – μέλη της ΕΕ, όπως τη Γαλλία και την Πολωνία, φοβούνται ότι μπορεί να αντιμετωπίσουν αθέμιτο ανταγωνισμό από αθρόες και φθηνές εισαγωγές κυρίως βόειου κρέατος και πουλερικών.
Οι εγγυήσεις της Κομισιόν για την προστασία των Ευρωπαίων γεωργών και κτηνοτρόφων
Σε αυτό το πλαίσιο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε ένα πλαίσιο για την ενίσχυση της προστασίας των Ευρωπαίων αγροτών, με προτεινόμενες δικλείδες ασφαλείας που θα υλοποιούν τις εγγυήσεις που παρέχονται στους αγρότες της ΕΕ βάσει της νομικής πρότασης στο πλαίσιο της συμφωνίας ΕΕ – Mercosur.
Στην πράξη, οι εγγυήσεις που παρουσίασε η Κομισιόν, παρέχουν -σύμφωνα με το εκτελεστικό όργανο της ΕΕ- ένα πρόσθετο επίπεδο βεβαιότητας στους αγρότες της ΕΕ πέρα από την προσεκτικά βαθμονομημένη σταδιακή εφαρμογή στοχευμένων ποσοστώσεων που έχουν συμφωνηθεί με τη Mercosur για εισαγωγές σε ευαίσθητους τομείς.
«Στην απίθανη περίπτωση απρόβλεπτης και επιβλαβούς αύξησης των εισαγωγών από τη Mercosur ή αδικαιολόγητης μείωσης των τιμών για τους παραγωγούς της ΕΕ, θα τεθούν σε εφαρμογή ταχείες και αποτελεσματικές προστασίες», ανέφερε η Επιτροπή, τονίζοντας παράλληλα, ότι «η πρόταση καθορίζει διαδικασίες για την εγγύηση της έγκαιρης και αποτελεσματικής εφαρμογής διμερών μέτρων διασφάλισης για τα γεωργικά προϊόντα».
Παράλληλα, η πρόταση της Επιτροπής, περιλαμβάνει επίσης ειδικές διατάξεις όσον αφορά ορισμένα ευαίσθητα γεωργικά προϊόντα, όπως το βόειο κρέας, τα πουλερικά, το ρύζι, το μέλι, τα αυγά, το σκόρδο, η αιθανόλη και η ζάχαρη.
Την ίδια στιγμή η Επιτροπή θα παρακολουθεί συστηματικά τις τάσεις της αγοράς όσον αφορά τις εισαγωγές ορισμένων ευαίσθητων γεωργικών προϊόντων στο πλαίσιο της συμφωνίας. Με βάση αυτά τα αποτελέσματα, η Επιτροπή θα αποστέλλει έκθεση στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κάθε έξι μήνες αξιολογώντας τις επιπτώσεις αυτών των εισαγωγών στις αγορές της ΕΕ.
Αυτή η τακτική και λεπτομερής παρακολούθηση θα επιτρέψει τον εντοπισμό τυχόν κινδύνων σε πρώιμο στάδιο και την άμεση λήψη μέτρων για την αντιμετώπιση πιθανών αρνητικών επιπτώσεων. Οι εν λόγω εκθέσεις θα καλύπτουν την αγορά της Ένωσης και, εάν είναι απαραίτητο, θα καλύπτουν επίσης την ειδική κατάσταση σε ένα ή περισσότερα κράτη μέλη.
Η Επιτροπή θα εξετάζει, κατά προτεραιότητα, περιπτώσεις όπου υπάρχει απότομη αύξηση των εισαγωγών ή μείωση των εγχώριων τιμών που συγκεντρώνεται σε ένα ή περισσότερα κράτη μέλη. Κατά κανόνα, η Κομισιόν θα κινήσει έρευνα εάν οι τιμές εισαγωγής από τη Mercosur είναι τουλάχιστον 8% χαμηλότερες από τις τιμές των ίδιων ή ανταγωνιστικών προϊόντων της ΕΕ και υπάρχει α) αύξηση άνω του 8% στις ετήσιες εισαγωγές ενός προϊόντος από τη Mercosur με προτιμησιακούς όρους ή β) μείωση κατά 8% στις τιμές εισαγωγής του συγκεκριμένου προϊόντος από τη Mercosur, σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος. Εάν η έρευνα καταλήξει στο συμπέρασμα ότι υπάρχει σοβαρή ζημία (ή απειλή σοβαρής ζημίας), η ΕΕ θα μπορούσε προσωρινά να αποσύρει τις δασμολογικές προτιμήσεις για προϊόντα που προκαλούν ζημία.
Πηγή: newmoney.gr