Ο πολέμος που έχουν εξαπολύσει οι ΗΠΑ με το Ισραήλ κατά του Ιράν με την μερική (;) συμμετοχή των Βρετανών έφερε εκ νέου έντονα στο προσκήνιο το ζήτημα των Βρετανικών Βάσεων στην Κύπρο. Ζήτημα που άπτεται της χρήσης, της κατάχρησης, των δικαιωμάτων και των αυθαιρεσιών των Βρετανών, της φύσης της «κυριαρχίας» των ΒΒ. Τίθεται το ερώτημα αν αυτή ισχύει υπό το φως της εφαρμογής του Διεθνούς Δικαίου και της εξελισσόμενης περιρέουσας ατμόσφαιρας στις σχέσεις μεταξύ πρώην αποικιοκρατουμένων λαών και αποικιοκρατών.
Θα ήθελα να σταθώ στο τελευταίο σημείο. Μια σχετικά πρόσφατη σημαντική εξέλιξη στις διμερείς σχέσεις Μεγάλης Βρετανίας και Μαυρικίου άπτεται και της περίπτωσης των διμερών σχέσεων Μεγάλης Βρετανίας και Κύπρου νοουμένου ότι η πρώτη κατέχει τρία τα εκατό του εδάφους της νήσου υπό το καθεστώς «Κυριάρχων Περιοχών Βάσεων» αλλά και σειρά άλλων περιοχών διακατοχής εντός της επικράτειας της Κυπριακής Δημοκρατίας – σημαντικότερη εκ των οποίων είναι η περίκλειστη με συρματόπλεγμα κορυφή του Ολύμπου προστατεύουσα πανίσχυρα Βρετανικά συστήματα παρακολούθησης τηλεπικοινωνίων με εμβέλεια μέχρι τα Ουράλια όρη. Η σημαντική αυτή εξέλιξη αφορά στην Μεταβίβαση Κυριαρχίας των Νήσων του Αρχιπελάγους Τσάγος από το Ηνωμένο Βασίλειο στο κράτος του Μαυρικίου. Το κοινό ανακοινωθέν της διμερούς πολιτικής συμφωνίας εκδώθηκε στις 3 Οκτωβρίου 2024.
Μετά από έντεκα γύρους διμερών συνομιλιών εντός δύο ετών διαπραγματεύσεων και αφού προηγήθηκε προσφυγή του Μαυρικίου στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, το Λονδίνο αναγκάστηκε σε συμβιβασμό: παραχώρησε κυριαρχία του Συμπλέγματος των Νήσων Τσάγος με αντάλλαγμα την μακροχρόνια μίσθωση, για 99 έτη, της βάσης Ντιέγκο Γκαρσία (Diego Garcia). Η σύμβαση μίσθωσης προβλέπει δικαίωμα ανανέωσης της. Οι σχετικές διαπραγματεύσεις άρχισαν το Νοέμβριο του 2022 και κατέληξαν σε αίσιο τέλος με την συμφωνία αποχώρησης των Βρετανών στα μέσα του παρελθόντος έτους.
Το κείμενο της τελικής συμφωνίας υπεγράφη μεταξύ του Βρετανού πρωθυπουργού Keir Starmer και του πρωθυπουργού του Μαυρικίου Navin Ramgoolam στις 22 Μαϊου του 2025. Δημοσιεύματα του Βρετανικού Τύπου αναφέρουν ότι η μίσθωση κοστίζει στο Λονδίνο 101 εκατομμύρια στερλίνες (117 εκ. Ευρώ) ετησίως.
Κακά τα ψέματα, τόσο η αεροπορική βάση Ντιέγκο Γκαρσία όσο και η αεροπορική βάση Ακρωτηρίου χρησιμοποιούνται από κοινού από τους Αγγλοαμερικανούς ως ορμητήρια στην επίθεση κατά του Ιρανικού καθεστώτος. Ο Μαυρίκιος, ένα αδύναμο κράτος στη μέση του πουθενά λαμβάνει ήδη 117 εκ ευρώ ετησίως. Τι αποκομίζει η Κυπριακή Δημοκρατία, πλήρες κράτος μέλος και προεδρεύουσα της ΕΕ από αυτό τον επικίνδυνο Αγγλοαμερικανικό τυχοδιωκτισμό; Δεν είδαμε άλλο όφελος εκτός από την διασπορά ανησυχίας και πανικού στους κατοίκους Ακρωτηρίου και των γειτονικών κοινοτήτων. Κανένα αντισταθμιστικό όφελος για τον Κυπριακό Λαό.
Συμπεράσματα
Πρώτον, η πρόσφατη συμφωνία ΗΒ-Μαυρικίου για επανένταξη του Αρχιπελάγους Τσάγος (Νότιος Ινδικός Ωκεανός, ανατολικά των Σεϋχελλών) στο κράτος του Μαυρικίου καταδεικνύει ότι οι δεκατέσσερεις Βρετανικές Υπερπόντιες Κτήσεις (ΒΥΚΤΗ), μία εκ των οποίων είναι οι Βρετανικές Βάσεις Κύπρου, τελούν υπό καθεστώς διεθνούς αμφισβήτησης της κυριαρχίας τους. Το κεφάλαιο της πλήρους αποαποικιοποίησης των Βρετανικών Υπερπόντιων Κτήσεων παραμένει ανοικτό. Είναι διαπραγματεύσιμο.
Οι ΒΥΚΤΗ είναι κατάλοιπα της Αποικιοκρατικής Βρετανικής Αυτοκρατορίας. (Mέχρι το 1981 τα εδάφη αυτά ήταν γνωστά ως Αποικίες του Στέμματος. Αποικία του Βρετανικού Στέμματος είχε ανακηρυχθεί και η Κύπρος το 1925). Σήμερα, οι ΒΥΚΤΗ έχουν κατά προσέγγιση έκταση 1.727.570 τ.χλμ. Καλύπτουν δηλαδή περισσότερο από επταπλάσια έκταση αυτής του Ηνωμένου Βασιλείου (Βρετανίας και Βόρειας Ιρλανδίας) η οποία είναι 244,000 τ.χλμ. Μεγαλύτερη εξ αυτών, η Ανταρκτική.
Δεύτερον, η πολιτική της ΚΔ απέναντι στο κεφαλαιώδες ζήτημα της ατελούς αποαποικιοποίησης το οποίο μας αφορά άμεσα, μόνο σπασμωδική, αποσπασματική και ως εκ τούτου άτσαλη και αδύναμη μπορεί να χαρακτηριστεί.
Επτά χρόνια πέρασαν από την απόφαση ορόσημο του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης. Στις 25 Φεβρουαρίου 2019, η Χάγη γνωμοδότησε απεριφράστως ότι κατά τον χρόνο της αποσύνδεσής του από τον Μαυρίκιο (1968), το αρχιπέλαγος Τσάγος ήταν σαφώς αναπόσπαστο μέρος αυτής της μη αυτοδιοικούμενης περιοχής και ότι η αποκοπή δεν βασιζόταν στην ελεύθερη και γνήσια έκφραση της βούλησης του ενδιαφερόμενου λαού. Η Λευκωσία έστειλε στην Χάγη τον τότε Γενικό Εισαγγελέα ο οποίος έλαβε μέρος στην ακροαματική διαδικασία (3-6 Σεπτεμβρίου 2018). Φυσικά πήρε το μέρος του Μαυρικίου.
Από τότε η Κυπριακή κυβέρνηση ουδέν έπραξε για να εξασφαλίσει το συμφέρον αυτού του λαού που κατοικά σ’αυτή τη γη, καθ’ ην στιγμήν η ίδια η Βρετανία κάμπτεται και πληρώνει τους Μαυρίκιους αλλά όχι τους Κυπρίους …
*Διευθυντής International Security Forum, Fellow of the United Nations University 2004-06
UK Pays for Diego Garcia Base. Are British Bases in Cyprus Free for Grazing?
The war launched by the US with Israel against Iran, with the partial (?) participation of the British, has once again brought to the forefront the issue of British Bases in Cyprus. An issue that concerns the use, abuse, rights and arbitrariness of the British, the nature of the “sovereignty” of the BB. The question arises as to whether this applies in light of the application of International Law and the evolving atmosphere in relations between former colonized peoples and colonizers. I would like to focus on the latter point. A relatively recent significant development in bilateral relations between Great Britain and Mauritius also concerns the case of bilateral relations between Great Britain and Cyprus, given that the former holds three percent of the island's territory under the status of “Sovereign Base Areas” but also a number of other areas of possession within the territory of the Republic of Cyprus – the most important of which is the perimeter enclosed with barbed wire at the top of Mount Olympus protecting powerful British telecommunications monitoring systems with a range of up to the Urals. This significant development concerns the Transfer of Sovereignty of the Islands of the Chagos Archipelago from the United Kingdom to the state of Mauritius. The joint communiqué of the bilateral political agreement was issued on October 3, 2024. After eleven rounds of bilateral talks over two years of negotiations and after Mauritius had previously appealed to the International Court of Justice in The Hague, London was forced to compromise: it granted sovereignty over the Chagos Islands Complex in exchange for the long-term lease, for 99 years, of the Diego Garcia base. The lease agreement provides for the right to renew it. The relevant negotiations began in November 2022 and ended successfully with the agreement on the withdrawal of the British in the middle of last year. The text of the final agreement was signed between British Prime Minister Keir Starmer and the Prime Minister of Mauritius Navin Ramgoolam on May 22, 2025. British press reports state that the lease costs London £101 million (117 million Euros) annually. Frankly, both the Diego Garcia airbase and the Akrotiri airbase are jointly used by the Anglo-Americans as staging posts in the attack on the Iranian regime. Mauritius, a weak state in the middle of nowhere, is already receiving 117 million euros per year. What does the Republic of Cyprus, a full member state and presiding over the EU, get from this dangerous Anglo-American adventurism? We have not seen any other benefit except for the spread of anxiety and panic among the residents of Akrotiri and neighboring communities. No compensatory benefit for the Cypriot people. Conclusions First, the recent UK-Mauritius agreement on the reintegration of the Chagos Archipelago (South Indian Ocean, east of the Seychelles) into the state of Mauritius demonstrates that the fourteen British…
