How Maduro's arrest hits Tehran and why Moscow and Beijing should worry

Οι διαδηλώσεις στο Ιράν, η αλληλουχία περιφερειακών πληγμάτων και το στρατηγικό σοκ από την πτώση του Μαδούρο
Σήμερα συμπληρώνονται εννέα ημέρες από την έναρξη των νέων μαζικών κινητοποιήσεων. Κι όμως, ακόμη και τέσσερις ή πέντε ημέρες ήταν αρκετές για να οδηγήσουν τον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ, σε ευθεία προειδοποίηση προς την ιρανική ηγεσία για τον τρόπο αντιμετώπισης των διαδηλωτών, δηλώνοντας ότι οι ΗΠΑ είναι «οπλισμένες και έτοιμες». Ακολούθησε η επιχείρηση ειδικών δυνάμεων των ΗΠΑ κατά του Νικολάς Μαδούρο στη Βενεζουέλα και, στη συνέχεια, μια δεύτερη προειδοποίηση την περασμένη Κυριακή στη συνέντευξη τύπου μετά την σύλληψη του Μαδούρο.
Τόσο άμεσες και δυνητικά απειλητικές δηλώσεις από εν ενεργεία πρόεδρο των ΗΠΑ, την ώρα που οι διαδηλώσεις βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη, είναι εξαιρετικά σπάνιες και ενδέχεται να ενθαρρύνουν τους διαδηλωτές, διευκολύνοντας την περαιτέρω εξάπλωση της αναταραχής.
Η ιρανική αστυνομία και οι δυνάμεις ασφαλείας αντέδρασαν βίαια σχεδόν από την πρώτη στιγμή. Αναφορές οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων κάνουν λόγο για περισσότερους από 20 νεκρούς. Πλέον, τα βλέμματα στρέφονται στις επόμενες κινήσεις του Τραμπ.
Οι διαδηλώσεις, που ξεκίνησαν ειρηνικά την Κυριακή 28 Δεκεμβρίου, πυροδοτήθηκαν αρχικά από τη λαϊκή οργή για τον εκρηκτικό πληθωρισμό και την απότομη υποτίμηση του εθνικού νομίσματος έναντι του δολαρίου, το οποίο βρίσκεται περίπου 80% υψηλότερα σε σχέση με έναν χρόνο πριν.
Η ιρανική οικονομία βρίσκεται σε βαθιά κρίση, με ελάχιστες προοπτικές ανάπτυξης τόσο φέτος όσο και το επόμενο έτος. Ο επίσημος ετήσιος πληθωρισμός ανέρχεται περίπου στο 42%, ο πληθωρισμός των τροφίμων ξεπερνά το 70%, ενώ ορισμένα βασικά αγαθά φέρεται να έχουν αυξηθεί σε τιμή πάνω από 110%.
Οι διεθνείς κυρώσεις υπό την ηγεσία των Ηνωμένων Πολιτειών έχουν συμβάλει καθοριστικά στην επιδείνωση των οικονομικών συνθηκών, αλλά δεν αποτελούν τη μοναδική αιτία. Υποθέσεις διαφθοράς υψηλού προφίλ στα ιρανικά δικαστήρια, που αφορούν ανώτατους αξιωματούχους και τις οικογένειές τους, έχουν ενισχύσει τη λαϊκή οργή και την πεποίθηση ότι τμήματα της άρχουσας ελίτ εκμεταλλεύονται την κρίση. Πολλοί Ιρανοί θεωρούν ότι ορισμένοι αξιωματούχοι και συγγενείς τους ωφελούνται άμεσα από τις κυρώσεις μέσω ειδικών ρυθμίσεων που τους επιτρέπουν να ελέγχουν εισαγωγές και εξαγωγές, να μεταφέρουν έσοδα από το πετρέλαιο στο εξωτερικό και να κερδίζουν μέσω δικτύων ξεπλύματος χρήματος. Ακόμη και κυβερνητικοί αξιωματούχοι αποδίδουν μεγαλύτερη ευθύνη στους λεγόμενους «κερδοσκόπους των κυρώσεων» παρά στις ίδιες τις κυρώσεις. Οι έμποροι του Μεγάλου Παζαριού της Τεχεράνης ήταν από τις πρώτες ομάδες που διαμαρτυρήθηκαν ανοιχτά, κλείνοντας τα καταστήματά τους λόγω των καθημερινών διακυμάνσεων του νομίσματος και βγαίνοντας στους δρόμους ζητώντας κρατική παρέμβαση για τη σταθεροποίηση των αγορών.
Σύντομα, οι διαδηλώσεις ξεπέρασαν το παζάρι και επεκτάθηκαν σε ευρύτερα κοινωνικά στρώματα. Τα οικονομικά συνθήματα μετατράπηκαν γρήγορα σε πολιτικά, με αιτήματα για την απομάκρυνση ολόκληρου του καθεστώτος της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Στο κίνημα προστέθηκαν φοιτητές, ακολούθησαν μικρές επιχειρήσεις σε άλλες πόλεις και κωμοπόλεις, καθώς και απλοί πολίτες. Μέσα σε λίγες ημέρες, συνθήματα κατά του ανώτατου ηγέτη του Ιράν επανήλθαν στο επίκεντρο των κινητοποιήσεων.
Η τελευταία φορά που το Ιράν βίωσε αναταραχή συγκρίσιμης εθνικής κλίμακας ήταν πριν από περίπου τέσσερα χρόνια, όταν ο θάνατος της Μαχσά Αμινί, νεαρής γυναίκας υπό κράτηση της αστυνομίας ηθών, πυροδότησε τις μεγαλύτερες αντικυβερνητικές διαδηλώσεις από την ίδρυση της Ισλαμικής Δημοκρατίας το 1979.
Οι διαδηλώσεις εκείνες, που έγιναν γνωστές ως «Κίνημα Μαχσά» ή «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» αλλά κυρίως ως «Επανάσταση της μαντίλας», συγκλόνισαν τα θεμέλια του κράτους, αλλά τελικά καταπνίγηκαν με τη χρήση βίας και μαζικών συλλήψεων.
Παρότι οι τρέχουσες διαδηλώσεις έχουν εξαπλωθεί γρήγορα και διαρκούν εδώ και ημέρες, δεν έχουν ακόμη φτάσει στην ένταση ή την κλίμακα των κινητοποιήσεων του 2022.
Οι δημοσιογράφοι στο Ιράν βρίσκονται υπό ασφυκτική πίεση, ενώ τα διεθνή ανεξάρτητα μέσα είτε δεν έχουν άδεια να καλύψουν τα γεγονότα επιτόπου είτε, όταν τους επιτρέπεται η παρουσία, αντιμετωπίζουν αυστηρούς περιορισμούς στις μετακινήσεις τους.
Ως αποτέλεσμα, μεγάλο μέρος της πληροφόρησης προέρχεται από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και από πολίτες που μεταδίδουν όσα βλέπουν και καταγράφουν. Αυτό καθιστά την επαλήθευση ολοένα και δυσκολότερη, ιδίως καθώς τα κοινωνικά δίκτυα προσφέρουν πρόσφορο έδαφος για παραπληροφόρηση, ατεκμηρίωτους ισχυρισμούς και διαστρεβλώσεις – πρόβλημα που επιτείνεται από την εξάπλωση της τεχνητής νοημοσύνης.
Υπό αυτές τις συνθήκες, πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι η σημερινή κρίση ενδέχεται να έχει σοβαρότερες συνέπειες από εκείνες του 2022. Η ιρανική κυβέρνηση θεωρείται ευρέως ότι βρίσκεται στο πιο αδύναμο σημείο της εδώ και δεκαετίες, αντιμετωπίζοντας ταυτόχρονα εσωτερική αναταραχή και ένα δραστικά μεταβαλλόμενο περιφερειακό περιβάλλον.
Αλληλουχία πληγμάτων
Ο πόλεμος διάρκειας 12 ημερών το καλοκαίρι του 2025 μεταξύ Ιράν και Ισραήλ αποτέλεσε σημείο καμπής. Η σύγκρουση κορυφώθηκε με άμεση εμπλοκή των ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένων αεροπορικών πληγμάτων σε ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις. Ο πόλεμος προκάλεσε σοβαρές ζημιές στις αμυντικές δυνατότητες του Ιράν, στις πυρηνικές του υποδομές, καθώς και σε στρατιωτικές και βιομηχανικές εγκαταστάσεις.
Παράλληλα, η ευρύτερη περιφερειακή θέση της Τεχεράνης έχει αποδυναμωθεί. Η πτώση του Μπασάρ αλ Άσαντ στη Συρία στέρησε από το Ιράν έναν βασικό σύμμαχο, ενώ οι συνεχείς ισραηλινές επιθέσεις κατά της Χεζμπολάχ στον Λίβανο εξουδετέρωσαν μεγάλο μέρος της ανώτατης ηγεσίας της οργάνωσης.
Πιο πρόσφατα, οι αμερικανικές επιχειρήσεις στη Βενεζουέλα και η σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο και της συζύγου του, Σίλια Φλόρες, περιόρισαν περαιτέρω τα περιθώρια κινήσεων της Τεχεράνης στο εξωτερικό.
Οι εξελίξεις αυτές έχουν αναδιαμορφώσει το περιφερειακό και διεθνές περιβάλλον για το Ιράν. Η χώρα διαθέτει πλέον λιγότερους συμμάχους σε περιφερειακές συγκρούσεις και λιγότερα κανάλια για τη μεταφορά πετρελαϊκών εσόδων στο εξωτερικό.
Το στοιχείο αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο, δεδομένης της βαθιάς εμπλοκής του Ιράν στον πετρελαϊκό τομέα της Βενεζουέλας, σε συνεργασία με τη Ρωσία, και της εξάρτησής του από σύνθετες χρηματοοικονομικές δομές που συνδέονται με αγορές οι οποίες θεωρείται ότι βρίσκονται στην Κίνα.
Η διατάραξη αυτών των δικτύων έχει αυξήσει την οικονομική ευαλωτότητα του Ιράν σε μια περίοδο κλιμακούμενης εσωτερικής πίεσης.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, φαίνεται να αντιμετωπίζει μία από τις πιο αβέβαιες στιγμές της εξουσίας του. Περισσότερες από τρεις δεκαετίες σχεδιασμού για τη δημιουργία περιφερειακών δικτύων επιρροής, μηχανισμών παράκαμψης κυρώσεων και πυρηνικής υποδομής έχουν υπονομευθεί ή καταστραφεί μέσα σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα. Με τον Τραμπ ξανά στον Λευκό Οίκο και τον Μπέντζαμιν Νετανιάχου στην εξουσία στο Ισραήλ, δεν διαφαίνεται σαφής διπλωματική ή στρατηγική διέξοδος από την παρούσα κρίση χωρίς βαρύ τίμημα.
Για χρόνια, ο Χαμενεΐ και ο στενός του κύκλος δικαιολογούσαν τις τεράστιες δαπάνες για περιφερειακούς συμμάχους και το πυρηνικό πρόγραμμα ως αναγκαίες επενδύσεις στη μακροπρόθεσμη ασφάλεια και τεχνολογική πρόοδο του Ιράν. Σήμερα, αυτό το επιχείρημα ακούγεται όλο και πιο κενό. Καθώς η πίεση αυξάνεται τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό, η ασφάλεια στο εσωτερικό της χώρας – που παρουσιαζόταν ως το ύψιστο αντάλλαγμα αυτών των πολιτικών – μοιάζει πιο μακρινή από ποτέ.
Πηγή: Πρώτο Θέμα