How Russia Can Leverage Geopolitical Risk in Iran

Της Natasha Lindstaedt
Όπως ο πρώην πρόεδρος της Συρίας Μπασάρ αλ Άσαντ έμαθε ότι η φιλία του με τη Ρωσία είχε τα όριά της, το ίδιο έμαθαν και οι Ιρανοί.
Ο υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ πρόσφερε στο Ιράν συμπάθεια και… ρητορική υποστήριξη μετά τις επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ, αλλά τίποτα περισσότερο. Το Chatham House, το think tank διεθνών ζητημάτων στο Λονδίνο, περιγράφει την προσέγγιση της Μόσχας ως “στρατηγική αντιστάθμισης”, που δεν θέλει να εμπλακεί υπερβολικά, αλλά παραμένει σε συνεχή επαφή.
Οι επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν έρχονται έναν χρόνο και κάτι μετά την υπογραφή της 20ετούς συνθήκης συνεργασίας μεταξύ Ρωσίας και Ιράν. Ωστόσο, η συμφωνία δεν περιλάμβανε στρατιωτική συμμαχία ή δέσμευση για αμοιβαία στρατιωτική βοήθεια. Ακόμη και κατά τον “Πόλεμο των 12 Ημερών” του Ισραήλ με το Ιράν τον περασμένο Ιούνιο, η Μόσχα δεν είχε τους πόρους ή το ενδιαφέρον να συμβάλει στη στρατιωτική άμυνα του ιρανικού καθεστώτος.
Με πρώτη ματιά οι ΗΠΑ και το Ισραήλ θα είναι οι κύριοι ωφελημένοι από τον πόλεμο με το Ιράν, ενώ η Ρωσία περιθωριοποιείται όλο και περισσότερο. Εάν το ιρανικό καθεστώς βγει από αυτήν τη σύγκρουση ανέπαφο, αλλά σοβαρά αποδυναμωμένο και αναγκασμένο να συνάψει μια συμφωνία με τις ΗΠΑ, τότε η Μόσχα θα μπορούσε να χάσει μέρος της επιρροής της όχι μόνο στο Ιράν, αλλά και στην ευρύτερη περιοχή. Άλλωστε η Ρωσία έχει χάσει ήδη μέρος της επιρροής της στη Συρία μετά την πτώση του Άσαντ, έχοντας πιο περιορισμένο ρόλο υπό τον νέο ηγέτη Αχμέντ αλ Σαράα.
Εάν το ιρανικό καθεστώς καταρρεύσει εντελώς —είτε βυθιστεί στο χάος είτε αντικατασταθεί από μια κυβέρνηση λιγότερο φιλική προς τη Μόσχα— η Ρωσία κινδυνεύει να χάσει πολλές επενδύσεις, ανάμεσά τους μια σιδηροδρομική γραμμή αξίας πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων που θα συνδέει τις δύο χώρες, και μια συμφωνία 25 δισ. δολαρίων για την κατασκευή τεσσάρων πυρηνικών αντιδραστήρων στο νότιο Ιράν. Επιπλέον η Ρωσία είχε σχεδιάσει να επεκτείνει την παρουσία της στην ιρανική βιομηχανία πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Ωστόσο, δεν είναι σαφές αν η απώλεια ισχυρών συμμάχων στη Μέση Ανατολή αποτελεί αποφασιστικό πλήγμα για την επιρροή της Ρωσίας. Αν και η Μόσχα έχασε τις επενδύσεις της στη Συρία και εκατομμύρια δολάρια σε δάνεια που είχε χορηγήσει στο καθεστώς Άσαντ, στην ουσία έχασε έναν “προβληματικό” σύμμαχο. Ο Πούτιν είχε προσπαθήσει επανειλημμένα να πείσει τον Άσαντ να είναι πιο διαλλακτικός με τους γείτονές του και την αντιπολίτευση. Χωρίς αποτέλεσμα.
Ακόμη και μετά την πτώση του Άσαντ, η Ρωσία παραμένει σημαντικός “παίκτης” στην περιοχή. Της δίνουν δύναμη τα δάνεια που έχει χορηγήσει, αλλά και η προμήθεια όπλων σε κράτη της Μέσης Ανατολής. Η Ρωσία εξακολουθεί να έχει βάσεις στη Συρία, αν και με περιορισμούς. Αρχικά το καθεστώς αυτών των βάσεων ήταν αβέβαιο, ωστόσο οι επαφές υψηλού επιπέδου μεταξύ Πούτιν και Αλ Σαράα είχαν θετική έκβαση για τη Μόσχα.
Η Μόσχα δεν εξαρτάται πλέον από την Τεχεράνη
Σύμφωνα με αναφορές, ο θάνατος του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐν ήταν ένα σκληρό πλήγμα για τον Πούτιν. Εκτός από την προσωπική σχέση του Ρώσου προέδρου με τον πρώην ανώτατο ηγέτη του Ιράν, η συνεργασία της Μόσχας με την Τεχεράνη ήταν αμοιβαία πιο επωφελής σε σύγκριση με τη σχέση της με τη Δαμασκό. Η βοήθεια του Ιράν στη σύγκρουση της Ρωσίας με την Ουκρανία ήταν πολύτιμη. Στα πρώτα στάδια της εισβολής, οι Ρώσοι εξαρτόνταν σε μεγάλο βαθμό από τα ιρανικής κατασκευής drones Shahed. Από το 2023 και μετά, η Ρωσία είναι σε θέση να παράγει drones σχεδόν πανομοιότυπα με τα Shahed, σε μεγάλη κλίμακα, σε διάφορες εγκαταστάσεις στην Ειδική Οικονομική Ζώνη της Ρωσίας στη Δημοκρατία του Ταταρστάν.
Το Ιράν παρείχε στη Ρωσία χρήσιμη τεχνογνωσία για το πώς να συνεχίσει να αξιοποιεί το πετρέλαιο και το φυσικό της αέριο παρά τις κυρώσεις. Ωστόσο, η Ρωσία δεν χρειάζεται πλέον την καθοδήγηση του Ιράν για το πώς να παρακάμψει τους οικονομικούς περιορισμούς, καθώς έχει βρει τα δικά της εναλλακτικά δίκτυα και έχει μάθει πώς να λειτουργεί έναν τεράστιο σκιώδη στόλο πετρελαιοφόρων. Έτσι, η Ρωσία εξαρτάται πολύ λιγότερο από το Ιράν.
Πώς η Ρωσία μπορεί να επωφεληθεί από τον πόλεμο του Τραμπ στο Ιράν
Ο πόλεμος των ΗΠΑ και Ισραήλ με το Ιράν μπορεί να ωφελήσει τη Ρωσία με αρκετούς τρόπους. Πρώτον, οι τιμές του πετρελαίου αυξάνονται. Πάνω από το 20% των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου διέρχονται από το Στενό του Ορμούζ και, μετά την έναρξη του πολέμου, οι ιρανικές αρχές διέταξαν τα πλοία να κάνουν αναστροφή. Το κλείσιμο του Στενού θα μπορούσε να φέρει αναταραχές στην αγορά και να οδηγήσει ανοδικά τις τιμές του πετρελαίου, κάτι που ευνοεί τη Ρωσία. Το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο αποτελούν το 45% του ομοσπονδιακού προϋπολογισμού της Ρωσίας και η αύξηση των τιμών του πετρελαίου θα ανακουφίσει τη ρωσική οικονομία, ενώ θα χρηματοδοτήσει και τη σύγκρουση με την Ουκρανία.
Δεύτερον, το Ιράν έχει συμφωνήσει με τη Ρωσία για την αγορά 500 φορητών εκτοξευτήρων Verba και 2.500 πυραύλων εδάφους-αέρος, προκειμένου να αμυνθεί απέναντι σε αεροπορικές επιθέσεις. Οι εκτοξευτήρες Verba μπορούν να χτυπήσουν αεροσκάφη μόνο σε χαμηλό υψόμετρο, γεγονός που τους δυσκολεύει να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά τις επιθέσεις των ΗΠΑ ή του Ισραήλ. Το Ιράν θα συνεχίσει να θέλει ρωσικά όπλα. Η Ρωσία ήταν και παραμένει ο κύριος προμηθευτής όπλων του Ιράν, καλύπτοντας το 1/3 όλων των εισαγωγών οπλικών συστημάτων στην Ισλαμική Δημοκρατία από το 1979. Η Ρωσία επωφελείται από αυτές τις πωλήσεις, καθώς παρέχουν στο Κρεμλίνο σημαντικά έσοδα.
Τρίτον, μια παρατεταμένη σύρραξη ΗΠΑ – Ιράν ενέχει τον κίνδυνο εξάντλησης των αποθεμάτων συγκεκριμένων πυρομαχικών των ΗΠΑ, όπως των αναχαιτιστικών πυραύλων PAC-3 MSE που εκτοξεύουν τα συστήματα Patriot και των πυραύλων APKWS που χρησιμοποιούνται για να καταρρίψουν τα drones Shahed. Μια τέτοια εξέλιξη θα υπονόμευε την ικανότητα των ΗΠΑ να συνεχίσουν να υποστηρίζουν στρατιωτικά την Ουκρανία – άλλο ένα όφελος για τη Μόσχα. Να σημειωθεί ότι ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι έχει αναγνωρίσει ότι οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή θα έχουν άμεσο αντίκτυπο στις ειρηνευτικές συνομιλίες του Κίεβου με τη Μόσχα.
Αν και η Ρωσία φαίνεται να έχει περισσότερα να χάσει παρά να κερδίσει από τις επιθέσεις του Τραμπ κατά του Ιράν, το Κρεμλίνο έχει βρει τρόπους να αξιοποιήσει στο έπακρο το κλίμα αβεβαιότητας που ενισχύεται παγκοσμίως. Η Μόσχα ενδέχεται να προσαρμοστεί και πάλι και να αντισταθμίσει τους κινδύνους, αξιοποιώντας την αναταραχή για να εξυπηρετήσει τους δικούς της στρατηγικούς στόχους.