Michalis Anastassiades: Quality Lies in Subtlety

«Αυτό πρέπει να είναι το φως που έχουν στον παράδεισο», είπε το δεκάχρονο παιδί μου, βγαίνοντας από την αίθουσα με τα φωτιστικά του Μιχάλη Αναστασιάδη. Πάνε μερικά χρόνια από την έκθεση Things That Go Together στο NiMAC, όπου ο καλλιτέχνης παρουσίασε έργα από τα προηγούμενα δώδεκα χρόνια, επικεντρώνοντας κυρίως στον φωτισμό. Όμως για μένα ήταν η πρώτη φορά που βίωνα τη δύναμη του έργου του, προσωπικά αλλά και μέσα από αθώα παιδικά λόγια που αποτύπωναν με ακρίβεια μια ατμόσφαιρα, τη ζεστασιά, τη σιωπή, την παρουσία ορόσημο μιας δημιουργικής φιλοσοφίας.
Πιο πρόσφατα, είχα την ευκαιρία να παρευρεθώ στα εγκαίνια της έκθεσης All Colours Will Agree in the Dark στην γκαλερί Μελάς Μαρτίνος στην Αθήνα, όπου και πάλι ο καλλιτέχνης έδενε με απόλυτη μαεστρία την τέχνη και το ντιζάιν στον χώρο. Ευφυΐα, οι γνωστές τέλεια στρογγυλεμένες πέτρες, ο μοναδικός φωτισμός, μια μαύρη απόδοση του Πενταδάκτυλου. Ασύνδετα αντικείμενα σε απόλυτη αρμονία, μια φιλοσοφία αμετάβλητη από παιδιόθεν.
Όσοι τον γνωρίζουν καλά χαμογελούν όταν ανακαλύπτουν τον ίδιο Μιχάλη να χάνεται σε ποτάμια για να βρει τις καλύτερες πέτρες ή να περιπλανιέται στη φύση για φύλλα και ξύλα. Η προσοχή εστιάζει στη λεπτομέρεια, η διαδικασία περιλαμβάνει αφαίρεση και ακρίβεια και η ιδέα μετατρέπεται στην εφεύρεση που είχε στο μυαλό του εξαρχής. Τα αντικείμενά του επικοινωνούν και είναι οικεία σε πολλούς ανά τον κόσμο. Αν και αυτοχαρακτηρίζεται σχεδιαστής, η δουλειά του Αναστασιάδη είναι πολύ ευρύτερη, είναι καλλιτέχνης που μιλά με το σχέδιο και το έργο του αφήνει πάντα την αίσθηση ότι υπάρχουν ακόμα πολύ περισσότερα να αποκαλυφθούν.
Οι αρχές του, ριζωμένες στην πεποίθηση ότι η ποιότητα βρίσκεται στη λεπτομέρεια και όχι στο υπερβολικό θέαμα, και ότι τα αντικείμενα, είτε πρόκειται για φως είτε για καρέκλα, αποκτούν νόημα μέσω της αλληλεπίδρασης και του πλαισίου και όχι μέσω επιβολής, διαμορφώνουν το επιμελητικό του όραμα για την κυπριακή προεδρία της ΕΕ 2026. Στη συνέντευξή του στον Πολίτη, ο Μιχάλης Αναστασιάδης λέει ότι η δύναμη ενός έργου βρίσκεται στην ικανότητά του να μιλάει από μόνο του, προσκαλώντας τους θεατές σε έναν χώρο στοχασμού και επιτρέποντας ο χρόνος να βιωθεί και να αισθανθεί.
Ίσως είναι ακριβώς αυτή η υπομονή, η λεπτότητα και η ήσυχη επίδραση που η Κύπρος μπορεί να επιδιώξει να αφήσει ως αποτύπωμα κατά τη διάρκεια της ευρωπαϊκής της προεδρίας.
Τι πυροδοτεί την αρχική σπίθα της δημιουργίας και πού αρχίζει πραγματικά ένα νέο ταξίδι;
Είναι δύσκολο να οριστεί η αρχή μιας νέας ιδέας ή πώς ξεκινά η διαδικασία. Δεν είναι ποτέ σταθερό. Οι πληροφορίες φιλτράρονται και θα πρέπει να αποδεχτείς και την πιθανότητα ότι μπορεί να μην καταλήξεις πουθενά. Το σημαντικό είναι να το αποδεχτείς αυτό ως μέρος της διαδικασίας και να διατηρήσεις μια πειθαρχία, με την οποία τελικά θα αναπτύξεις το έργο.
Τι σας ώθησε να αποδεχτείτε την πρόσκληση να επιμεληθείτε την πολιτιστική διάσταση της κυπριακής προεδρίας της ΕΕ και τι περιλαμβάνει ο ρόλος σας;
Έγινε κλειστός διαγωνισμός και επιλέχθηκαν καλλιτέχνες για να υποβάλουν προτάσεις ως επιμελητές. Η ιδέα ήταν να αποτυπωθεί η έννοια και οι αξίες με τις οποίες η Κύπρος εισέρχεται στην προεδρία.
Πώς προσεγγίσατε τη διάσταση της επιμέλειας;
Έστησα μια ομάδα καλλιτεχνών και υπέβαλα μια πρόταση. Πέρα από την επιμέλεια, ο ρόλος μου περιελάμβανε συντονισμό και την ικανοποίηση συγκεκριμένων απαιτήσεων σχετικά με τον σχεδιασμό συγκεκριμένων χώρων. Το κτήριο Justus Lipsius έχει καθορισμένες θέσεις έτσι ώστε η κάθε προεδρεύουσα χώρα να παρουσιάζει τα έργα της. Το κύριο αίθριο, ένας τεράστιος γυάλινος χώρος με πολύ ψηλή οροφή, φιλοξενεί μεγάλες εκδηλώσεις και λειτουργεί ουσιαστικά ως το «παρασκήνιο» για όλες τις δραστηριότητες.
Πώς πλοηγήσατε την ομάδα σας σε ένα τόσο θεσμικό και πολιτικά φορτισμένο περιβάλλον όπως οι Βρυξέλλες;
Ο ρόλος μου δεν είναι να εμπλακώ στην πολιτική. Η υφυπουργός Πολιτισμού ήταν πολύ σαφής σχετικά με τα χαρακτηριστικά και τις αξίες που θα ήθελε να αντικατοπτρίζει η συμμετοχή και η πρότασή μας είχε στόχο να μεταφέρει αυτές τις αξίες αποτελεσματικά.
Από την κυπριακή πλευρά, το μήνυμα ήταν ότι η επιλογή της ομάδας έπρεπε να περιλαμβάνει ένα μεγάλο φάσμα τεχνών: τη Μαριέττα Μαυροκορδάτου νεαρή φωτογράφο και βιντεο-καλλιτέχνιδα, την υφαντουργό Ιωάννα Λουκά, τη συγγραφέα Πηνελόπη Ιωάννου, την Κλειώ Χατζηγεωργίου που οργάνωσε τα κείμενα επικοινωνίας, τον Στέλιο Καλλινίκου καλλιτέχνη που επίσης χρησιμοποιεί φωτογραφία και βίντεο, και τον ζωγράφο Πόλυ Πεσλίκα.
Θα λέγατε ότι το έργο αντικατοπτρίζει μια σύγχρονη κυπριακή ταυτότητα στον σχεδιασμό;
Δεν μπορεί να χαρακτηριστεί αυστηρά «κυπριακή» σε όρους ταυτότητας. Για παράδειγμα, πολλοί από τους καλλιτέχνες της ομάδας έχουν σπουδάσει και περάσει χρόνια στο εξωτερικό. Το έργο μας ασφαλώς επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες. Σίγουρα η Κύπρος με έχει επηρεάσει αν και βρίσκομαι μακριά της πάνω από 30 χρόνια. Η δημιουργικότητα εδώ εκτείνεται πέρα από την εθνική ταυτότητα.
Πώς έχουν διαμορφώσει την προσέγγισή σας τα διάφορα τοπόσημα της εμπειρίας σας σε μηχανική, τέχνη, γιόγκα και πειραματισμό;
Πάντα θεωρούσα τον εαυτό μου άτομο που ήθελε να δοκιμάζει διαφορετικά πράγματα. Ήταν ένα μεγάλο ταξίδι. Έκανα επιλογές που δεν είχαν απαραίτητα νόημα εκείνη τη στιγμή. Συχνά ξεκινούσα από ό,τι μου άρεσε λιγότερο, από το χαμηλότερο σε προτίμηση και κατέληγα να βρω μια κατεύθυνση διά της εις άτοπον απαγωγής. Μεγαλώνοντας σε ένα συντηρητικό περιβάλλον, η ιδέα ήταν ότι σπουδάζεις για να εξασφαλίσεις δουλειά. Η τέχνη ήταν κάτι που κάνεις παράλληλα.
Σπούδασα πολιτικός μηχανικός στο Λονδίνο και αργότερα παρακολούθησα στο Royal College μεταπτυχιακό για μηχανικούς που εξερευνούν δημιουργικούς δρόμους, κάτι που μου επέτρεψε να βυθιστώ σε ένα δημιουργικό περιβάλλον. Αλλά ήθελα να απομακρυνθώ εντελώς από τη μηχανική. Συνέχισα να ερευνώ και να εργάζομαι ως ελεύθερος επαγγελματίας για αρκετά στούντιο, κρατώντας πάντα την προσωπική δημιουργικότητα στο επίκεντρο. Η γιόγκα και άλλες αναζητήσεις με βοήθησαν να διατηρήσω ελευθερία στη δουλειά μου.
Ακούγεται σαν καθοδήγηση σε νέους δημιουργικούς που αντιμετωπίζουν τις ίδιες πιέσεις…
Ενθαρρύνω τους νέους να εστιάζουν στο ταξίδι αντί να βιάζονται για το τελικό αποτέλεσμα. Πολλοί έλκονται από τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης και θέλουν άμεσα αποτελέσματα, ξεχνώντας ότι το ουσιαστικό έργο απαιτεί επιμονή και υπομονή. Να μην υποκύπτουν σε μοτίβα που έχουν καθοριστεί από άλλους και να είναι ανοιχτοί. Η γρήγορη εποχή μας είναι συχνά επιφανειακή, καθιστώντας δύσκολη τη σύνδεση με απτές πραγματικές εμπειρίες. Και η απώλεια του πραγματικού, της επαφής μας με τα φυσικά πράγματα, είναι, δυστυχώς, η μεγαλύτερη απώλεια που βιώνουμε σήμερα.
Μπορούμε να ξεφύγουμε;
Η προσπάθεια διαφυγής είναι πολύ πιο περίπλοκη. Ολόκληρο το σύστημα είναι δομημένο ώστε να σε περιβάλλει πλήρως σε αυτό το μοτίβο.
Κι όμως οι εκθέσεις σας φαίνεται να σταματούν τον χρόνο και να δημιουργούν αίσθηση σιωπής και διαχρονικότητας.
Η σιωπή είναι ακριβώς αυτό που κάθε έργο, κάθε έργο τέχνης πρέπει, πραγματικά, να μιλάει από μόνο του, να μην χρειάζεται να το εξηγήσεις, να το ορίσεις. Να σε κάνει να καθίσεις στη σιωπή και ίσως να προσπαθήσεις να απορροφήσεις τι σημαίνει για εσένα, που είναι η πιο σημαντική, πιστεύω, ποιότητα που ο κάθε καλλιτέχνης θα πρέπει να στοχεύει.
Μόλις τα φώτα και τα αντικείμενά σας βρεθούν στο χώρο κάποιου άλλου, πώς αισθάνεστε για τη θέση ή τη χρήση τους;
Δεν μπορείς να ελέγξεις τα πάντα. Ως σχεδιαστής, εξοπλίζεις τα κομμάτια σου ώστε να αντέχουν σε πολλαπλά περιβάλλοντα, αλλά μόλις απελευθερωθούν, αποκτούν δική τους ζωή. Δεν πρόκειται για τον έλεγχο της χρήσης τους, αλλά για το να διασφαλίσεις ότι επικοινωνούν τη δύναμη και την ποιότητά τους, ακόμα και σε πολυσύχναστους ή απρόβλεπτους χώρους.
Από την οπτική σας ως Κύπριος που ζει στο εξωτερικό, πώς βλέπετε πολιτιστικά πράγματα την Κύπρο;
Το να ζεις στο εξωτερικό ήταν μια προσωπική πρόκληση και ένας τρόπος να βγω από τη ζώνη άνεσής μου. Η Κύπρος έχει απίστευτο πολιτιστικό πλούτο, τόσο ιστορικά όσο και καλλιτεχνικά, αλλά υπάρχουν και αυτοί που αναζητούν επιβεβαίωση έξω, κάτι που μπορεί να προκαλέσει σύγχυση. Το να είσαι στο εξωτερικό σε ωθεί να δουλεύεις πιο σκληρά και να καταλάβεις αν η πορεία σου είναι πραγματικά δική σου. Η Κύπρος μου πρόσφερε ευκαιρίες και είμαι ευγνώμων. Και γνωρίζω ότι παντού υπάρχουν παράπονα για ελλιπή κρατική υποστήριξη. Ξέρετε τι λένε, το χορτάρι φαίνεται πιο πράσινο στην άλλη πλευρά. Επίσης, η καριέρα δεν ορίζεται από ευκαιρίες. Οι δημιουργικές καριέρες απαιτούν να δημιουργείς τις δικές σου ευκαιρίες.
Αν ένας Ευρωπαίος αξιωματούχος καθίσει σε μια καρέκλα σας στα ευρωπαϊκά κτήρια, ποιο αίσθημα θα θέλατε να πάρει μαζί του για την Κύπρο;
Πράγματι, σχεδίασα τις καρέκλες αλλά θα ήθελα το έργο των καλλιτεχνών, η επιλογή μου, να μεταδώσει το μήνυμα. Ένα από τα κύρια θέματα που προσπαθήσαμε να αποτυπώσουμε είναι ο καιρός μας, αυτόν με τον οποίο μεγαλώσαμε στην Κύπρο που μπορεί να διαφέρει από άλλα μέρη, όμως και σε ένα πιο αφηρημένο πλαίσιο - όσον αφορά το μέλλον του κλίματός μας. Είτε οι επισκέπτες κάθονται είτε διέρχονται, ελπίζω να μπορέσουν να το βιώσουν.
Μέσα από την απλότητα, οι ιδέες έχουν εκχυλιστεί για να επικοινωνήσουν όλες αυτές τις αξίες και ποιότητες. Η πρόταση δεν αφορά αντικείμενα πολυτελείας, ούτε έργα που έχουν σκοπό να σοκάρουν ή να φωνάξουν για προσοχή. Ελπίζω ότι αυτό μεταδίδει το σωστό μήνυμα: Είμαστε εκεί για να επικοινωνήσουμε μέσω της λεπτότητας, η οποία είναι πολύ πιο ουσιαστική. Η ποιότητα βρίσκεται στη λεπτότητα…
Σύντομο Προφίλ Δημιουργού
Ως ένας από τους πιο διεθνώς αναγνωρισμένους Κύπριους σχεδιαστές, έχει επιλεγεί ως επιμελητής και δημιουργική δύναμη πίσω από το πολιτιστικό πρόγραμμα της Κυπριακής Προεδρίας της ΕΕ 2026. Αυτή τη φορά έχει επιλεγεί να δημιουργήσει και να επιμεληθεί μια σειρά
εγκαταστάσεων και σχεδίων επίπλων στα κτήρια Justus Lipsius και Europa του Συμβουλίου της ΕΕ, όπου πραγματοποιούνται όλες οι συναντήσεις και διαδικασίες του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Εκεί, η Κυπριακή Προεδρία αφήνει το αποτύπωμά της μέσω μιας έκθεσης έργων Κυπρίων καλλιτεχνών, επιμελημένης από τον Αναστασιάδη, παράλληλα με έπιπλα που έχει σχεδιάσει ο ίδιος, με στόχο να αναδείξει την αισθητική ταυτότητα της Κύπρου και τη δυναμική του σύγχρονου κυπριακού σχεδιασμού.
Ως παιδί, η πρώτη του αναφορά στο σχεδιασμό ήταν ο Κύπριος αρχιτέκτονας Νεοπτόλεμος Μιχαηλίδης, φίλος του πατέρα του, που κατασκεύασε το εξοχικό της οικογένειας στη Λεμεσό. Εκπαιδευμένος ως πολιτικός μηχανικός στο Imperial College του Λονδίνου πριν στραφεί σε μεταπτυχιακό πρόγραμμα στη Βιομηχανική Σχεδίαση στο Royal College of Art, ο Μιχάλης Αναστασιάδης πάντα αναζητούσε τον δημιουργικό του δρόμο. Το 2007 ίδρυσε το στούντιό του, Michael Anastasiades Ltd, με έμφαση στο σχεδιασμό φωτισμού. Τα μινιμαλιστικά αλλά ποιητικά έργα του έγιναν διεθνώς αναγνωρισμένα, εδραιώνοντας τη θέση του ως σύγχρονη δύναμη στη διεθνή σκηνή σχεδιασμού.
Σήμερα, το στούντιο του Αναστασιάδη επικεντρώνεται κυρίως σε εξατομικευμένα έργα φωτισμού και εκπροσωπείται διεθνώς από γκαλερί όπως η Nilufar στο Μιλάνο, η Friedman Benda στη Νέα Υόρκη και η Taka Ishii Gallery στο Τόκιο. Οι συνεργασίες του περιλαμβάνουν κορυφαία σχεδιαστικά ονόματα όπως Flos, Puiforcat, Lobmeyr, Herman Miller, Molteni, Cassina, B&B Italia, Valextra, Alessi, Mutina και το σουηδικό ινστιτούτο σχεδιασμού Svenskt Tenn. Έχει επίσης πραγματοποιήσει σημαντικές εκθέσεις, συμπεριλαμβανομένων ατομικών, η πιο πρόσφατη στην Αθήνα, στη Melas Gallery “All Colors Will Agree in the Dark”, που αντικατοπτρίζει την ιδιαίτερη προσέγγισή του που γεφυρώνει τέχνη, σχεδιασμό και χωρική εμπειρία.