«Κατεχόμενα: Παράδεισος εγκληματιών». Ένας βαρύγδουπος τίτλος που ακούγεται συχνά για τα κατεχόμενα, και υιοθετείται χωρίς ιδιαίτερη σκέψη. Νομικά, όμως, η εικόνα είναι λιγότερο εντυπωσιακή και σαφώς πιο σύνθετη.
Αν προσεγγίσει κανείς το ζήτημα μέσα από το Δίκαιο της Έκδοσης και τη διεθνή αστυνομική συνεργασία, το πρόβλημα δεν είναι ότι υπάρχει ένα «καταφύγιο». Είναι ότι υπάρχει ένα σύστημα που δεν εντάσσεται σε κανένα ευρύτερο σύστημα. Με άλλα λόγια, ένα κενό.
Τα κατεχόμενα λειτουργούν εκτός της διεθνούς αρχιτεκτονικής επιβολής του νόμου. Δεν υπάρχει συμμετοχή σε μηχανισμούς όπως η INTERPOL, ούτε συστηματικός έλεγχος έναντι Ερυθρών Αγγελιών. Αυτό σημαίνει ότι το πιο βασικό επίπεδο εντοπισμού απουσιάζει ήδη από το σημείο εισόδου.
Η έλλειψη αυτή αποκτά άμεσα νομική διάσταση. Χωρίς διεθνή αναγνώριση, δεν μπορούν να συναφθούν συμφωνίες έκδοσης ή αμοιβαίας δικαστικής συνδρομής. Δεν υπάρχουν θεσμοθετημένα κανάλια συνεργασίας. Έτσι, ακόμη και όταν υπάρχει πληροφορία για την παρουσία ενός φυγόδικου, δεν υπάρχει πάντοτε ο μηχανισμός για να μετατραπεί σε πράξη.
Από αυτό προκύπτει ένα ιδιότυπο παράδοξο: η Κυπριακή Δημοκρατία διαθέτει τη νομική αρμοδιότητα, αλλά όχι την πρακτική δυνατότητα άσκησής της. Στη λεγόμενη «ΤΔΒΚ», αντιθέτως, ασκείται έλεγχος χωρίς διεθνή νομική θεμελίωση. Και μεταξύ των δύο, καμία θεσμική γέφυρα.
Ελλείψει νομικών πλαισίων, η επιβολή μετατοπίζεται στη σφαίρα της πολιτικής και της διπλωματίας. Οι προσπάθειες εντοπισμού ή επιστροφής φυγοδίκων εκδηλώνονται συνήθως μέσω της Τουρκίας. Αυτό εισάγει στοιχεία διακριτικής ευχέρειας και ασυνέχειας και όχι με όρους προβλεψιμότητας.
Η προσέγγιση του Ηνωμένου Βασιλείου είναι ενδεικτική αυτής της πραγματικότητας. Παρά την απουσία θεσμοθετημένης διαδικασίας έκδοσης, έχουν κατά καιρούς επιτευχθεί μορφές συνεργασίας. Το Ανώτατο Δικαστήριο του Ηνωμένου Βασιλείου, έχει, μάλιστα, διευκρινίσει
ότι τέτοιου είδους συνεργασία με τις αρχές της λεγόμενης «ΤΔΒΚ» δεν συνιστά πράξη αναγνώρισης, διαχωρίζοντας ρητά τη λειτουργία της ποινικής δικαιοσύνης από ζητήματα εξωτερικής πολιτικής. Με άλλα λόγια, η πρακτική βρίσκει διόδους ακόμη και εκεί όπου το δίκαιο δεν παρέχει σαφές πλαίσιο.
Μπορεί, λοιπόν, να γίνει λόγος για «ασφαλές καταφύγιο»;
Η απάντηση δεν είναι μονοσήμαντη. Είναι, αλήθεια, ότι η απουσία θεσμικών μηχανισμών και η περιορισμένη ιχνηλασιμότητα διαμορφώνουν ένα περιβάλλον στο οποίο ο εντοπισμός μπορεί να καθυστερήσει και η επιβολή να καταστεί δυσχερέστερη. Υπό αυτή την έννοια, η περιοχή δύναται, σε πρακτικό επίπεδο, να λειτουργεί ως ένα de facto καταφύγιο ασφαλείας. Είναι, όμως, “ασφαλές”;
Η εξέλιξη της πρακτικής τα τελευταία δέκα χρόνια υποδεικνύει το αντίθετο. Παρατηρείται μια σαφής στροφή προς άτυπες μορφές συνεργασίας με ξένες αρχές επιβολής του νόμου. Η απουσία επίσημων διαδικασιών έκδοσης δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκην απουσία παράδοσης· απλώς μεταβάλλει τον χαρακτήρα της: από μια αυστηρά νομικά ρυθμισμένη διαδικασία σε μια πιο ευέλικτη, αλλά και λιγότερο προβλέψιμη, πρακτική με έντονα πολιτικά χαρακτηριστικά.
Υπό το πρίσμα αυτό, η πιο ακριβής προσέγγιση είναι ότι η λεγόμενη «ΤΔΒΚ» μπορεί να λειτουργεί ως καταφύγιο ασφαλείας [συγκυριακής φύσεως], και όχι ως ασφαλές καταφύγιο [μόνιμων εγγυήσεων].
*Δικηγόρος
Occupied Territories: A Haven for Fugitives?
The article examines the perception of the occupied territories as a "haven for fugitives" and analyzes the legal dimension of the issue. It argues that the problem is not the existence of a sanctuary, but the lack of integration of the occupied territories into international law enforcement systems, such as INTERPOL. This absence makes extradition or judicial cooperation difficult, creating a legal vacuum. The Republic of Cyprus has legal jurisdiction but lacks the practical ability to exercise it, while in the "TRNC" control is exercised without legal basis. Law enforcement shifts to politics and diplomacy, with efforts being made through Turkey, introducing discretion. The United Kingdom has found ways to cooperate without recognizing the "TRNC". In conclusion, the area may function as a de facto haven due to the lack of institutional mechanisms, but practical cooperation with foreign authorities suggests that this is not absolute.
