Why Pedro Sanchez is the only European leader confronting Trump

Το πρωί της Τετάρτης, ο Πέδρο Σάντσεθ απηύθυνε τηλεοπτικό διάγγελμα διάρκειας δέκα λεπτών με τον μάλλον άχρωμο τίτλο: «Θεσμική δήλωση του πρωθυπουργού για την αποτίμηση των πρόσφατων διεθνών εξελίξεων».
Το περιεχόμενο της ομιλίας, ωστόσο, κάθε άλλο παρά άχρωμο ήταν. Λίγες ώρες αφότου ο Ντόναλντ Τραμπ απείλησε ότι θα διακόψει τις εμπορικές σχέσεις με την Ισπανία, εξαιτίας της άρνησης της κυβέρνησης να επιτρέψει τη χρήση δύο κοινών στρατιωτικών βάσεων στην Ανδαλουσία για επιθέσεις εναντίον του Ιράν, ο Σάντσεθ παρουσίασε δημόσια τη θέση του.
Με τον τρόπο αυτό, έγινε ένας από τους ελάχιστους Ευρωπαίους ηγέτες που απέρριψαν ανοιχτά και κατηγορηματικά τις απαιτήσεις ενός Αμερικανού προέδρου, του οποίου το διαπραγματευτικό ύφος χαρακτηρίζεται συχνά από έναν απρόβλεπτο συνδυασμό πίεσης, δημόσιας ταπείνωσης των αντιπάλων του και αυτοπροβολής.
Η βασική θέση του Ισπανού πρωθυπουργού ήταν ότι ένας ακόμη πόλεμος στη Μέση Ανατολή θα στοίχιζε πολλές ζωές, θα αποσταθεροποιούσε περαιτέρω τον κόσμο και θα είχε σοβαρές οικονομικές συνέπειες. Πολλά σημεία της ομιλίας του, ωστόσο, είχαν και έντονα προσωπικό τόνο.
Καθήκον κάθε κυβέρνησης, είπε ο Σάντσεθ, είναι πρωτίστως να προστατεύει και να βελτιώνει τη ζωή των πολιτών της, όχι να χειραγωγεί ή να εκμεταλλεύεται τις διεθνείς συγκρούσεις.
«Είναι απολύτως απαράδεκτο ηγέτες που δεν είναι σε θέση να εκπληρώσουν αυτό το καθήκον να χρησιμοποιούν τον καπνό του πολέμου για να κρύψουν την αποτυχία τους και, ταυτόχρονα, να γεμίζουν τις τσέπες μιας μικρής ομάδας — των ίδιων πάντα ανθρώπων, των μόνων που κερδίζουν όταν ο κόσμος σταματά να χτίζει νοσοκομεία και αρχίζει να κατασκευάζει πυραύλους», είπε.
Στη συνέχεια πρόσθεσε: «Είναι αφελές να πιστεύει κανείς ότι από τα ερείπια μπορούν να γεννηθούν δημοκρατίες ή σεβασμός μεταξύ των εθνών. Ή ότι η τυφλή και δουλική υπακοή αποτελεί μορφή ηγεσίας… Δεν θα γίνουμε συνένοχοι σε κάτι που είναι κακό για τον κόσμο και αντίθετο με τις αξίες και τα συμφέροντά μας, απλώς και μόνο από φόβο για αντίποινα από κάποιον».
Το ποιος ήταν αυτός ο «κάποιος» δεν χρειαζόταν καμία διευκρίνιση.
Αντιδράσεις στην Ισπανία
Παρότι ο Σάντσεθ απευθυνόταν σε μεγάλο βαθμό σε ένα ήδη πεπεισμένο ακροατήριο, τα λόγια του βρήκαν απήχηση και σε πολλούς άλλους. Σύμφωνα με πρόσφατη δημοσκόπηση, μόλις το 15,7% των Ισπανών βλέπει θετικά τον Αμερικανό πρόεδρο, ενώ πολλοί εξακολουθούν να θυμούνται με οργή τη στήριξη της Ισπανίας στην εισβολή στο Ιράκ το 2003, επί Χοσέ Μαρία Αθνάρ.
Η ομιλία της Τετάρτης ενθουσίασε τη βάση της ισπανικής αριστεράς, αλλά προκάλεσε και τις αναμενόμενες αντιδράσεις από τους πολιτικούς αντιπάλους του Σάντσεθ. Ο ηγέτης του συντηρητικού Λαϊκού Κόμματος, Αλμπέρτο Νούνιεθ Φεϊχόο, κατηγόρησε τον πρωθυπουργό ότι εργαλειοποιεί το θέμα για κομματικούς λόγους και ότι θέτει σε κίνδυνο τις σχέσεις της Ισπανίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Από την πλευρά του, ο ηγέτης του ακροδεξιού Vox, Σαντιάγο Αμπασκάλ, που έχει σταθερά φιλοτραμπική στάση, υποστήριξε ότι η απόφαση αυτή υπαγορεύτηκε από τους «αγιατολάχ» και από έναν πρωθυπουργό αποφασισμένο να παραμείνει στην εξουσία, παρά τα σκάνδαλα διαφθοράς που αγγίζουν στενούς συνεργάτες του, το Σοσιαλιστικό Κόμμα και την κυβέρνησή του.
Ωστόσο, η έντονη γλώσσα του Σάντσεθ δεν αποτελεί κάτι ασυνήθιστο. Είναι ένας από τους πιο έντονους Ευρωπαίους επικριτές της στάσης του Ισραήλ στη Γάζα, έχοντας κατηγορήσει τη χώρα ότι «εξοντώνει έναν ανυπεράσπιστο λαό» βομβαρδίζοντας νοσοκομεία και «σκοτώνοντας αθώα παιδιά μέσω της πείνας».
Έχει επίσης καταδικάσει την ένοπλη ανατροπή του Νικολάς Μαδούρο στη Βενεζουέλα από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Παράλληλα, έχει διαφοροποιηθεί από τη γενικότερη πολιτική τάση υπερασπιζόμενος ανοιχτά τα οφέλη της μετανάστευσης, σε μια περίοδο που πολλοί πολιτικοί στην Ευρώπη προτιμούν πιο σκληρή ρητορική και πολιτικές αποτροπής.
Η φωνή του γίνεται ολοένα πιο ηχηρή, αλλά προς το παρόν παραμένει σχετικά μοναχική. Αν και η πρωθυπουργός της Δανίας, Μέτε Φρεντέρικσεν, έχει κερδίσει πολιτικούς πόντους συσπειρώνοντας Ευρωπαίους ηγέτες απέναντι στην προσπάθεια του Τραμπ να διεκδικήσει τη Γροιλανδία, ο Σάντσεθ δεν έχει βρει αντίστοιχα ισχυρή στήριξη από τις μεγάλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Γιατί οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες αποφεύγουν τη σύγκρουση με τον Τραμπ
Για λόγους που άλλοτε είναι εσωτερικοί, άλλοτε γεωπολιτικοί, ιδεολογικοί ή πρακτικοί, οι ηγέτες σε Βερολίνο, Παρίσι και Ρώμη εμφανίζονται απρόθυμοι ή ανίκανοι να υψώσουν ανοιχτά τη φωνή τους απέναντι στον Τραμπ.
Ο Γάλλος πρόεδρος, Εμανουέλ Μακρόν, επικοινώνησε την Τετάρτη με τον Σάντσεθ για να εκφράσει τη «ευρωπαϊκή αλληλεγγύη» της Γαλλίας απέναντι στις εμπορικές απειλές των Ηνωμένων Πολιτειών.
Ο Μακρόν, στον οποίο απομένει μόλις ένας χρόνος στην εξουσία και ο οποίος έχει πλέον επικεντρωθεί σχεδόν αποκλειστικά στην εξωτερική πολιτική, βρίσκεται τώρα αντιμέτωπος με την πρόκληση να επιχειρήσει την αποκλιμάκωση μιας ακόμη διεθνούς κρίσης που φαίνεται να ξεφεύγει από τον έλεγχο της Γαλλίας.
Το Παρίσι, το οποίο είχε αντιταχθεί σθεναρά στον πόλεμο στο Ιράκ το 2003, υπό τον τότε πρόεδρο Ζακ Σιράκ, σήμερα ακολουθεί μια πιο προσεκτική, πραγματιστική γραμμή.
Ο Μακρόν έχει δηλώσει ξεκάθαρα ότι οι επιθέσεις των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν δεν συνάδουν με το διεθνές δίκαιο.
Ταυτόχρονα, ωστόσο, υποστηρίζει ότι και η ιρανική ηγεσία φέρει ευθύνη, επειδή αγνόησε το διεθνές δίκαιο με το πυρηνικό της πρόγραμμα, χρηματοδότησε τρομοκρατικές οργανώσεις και προχώρησε σε σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Σε τηλεοπτικό του διάγγελμα την Τρίτη, αναφερόμενος στη δολοφονία του ανώτατου ηγέτη του Ιράν και άλλων κορυφαίων αξιωματούχων, ο Μακρόν είπε: «Η ιστορία δεν θρηνεί για τους δήμιους του ίδιου τους του λαού τους και κανείς δεν θα τους πενθήσει».
Η Γαλλία έχει μετακινήσει το αεροπλανοφόρο Charles de Gaulle στην ανατολική Μεσόγειο, καθώς και άλλα μέσα αντιαεροπορικής άμυνας, σε αυτό που ο Μακρόν χαρακτήρισε «αυστηρά αμυντική παρουσία» προς στήριξη των περιφερειακών συμμάχων της, μεταξύ των οποίων η Κύπρος, αλλά και το Κατάρ, το Κουβέιτ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, όπου η Γαλλία διατηρεί σημαντική στρατιωτική βάση.
Μία από τις βασικές προτεραιότητες του Παρισιού είναι «η εξεύρεση διεξόδου από αυτή την κρίση», δήλωσε Γάλλος αξιωματούχος.
Διαβάστε Σχετικά:
Η πιο επιφυλακτική στάση της Γερμανίας
Από τη Γερμανία, ωστόσο, και τον καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς, προέρχεται ίσως η πιο έντονη διαφοροποίηση σε σχέση με τη στάση του Σάντσεθ. Την Κυριακή, καθώς ετοιμαζόταν να μεταβεί στην Ουάσιγκτον, ο Μερτς υιοθέτησε έναν αξιοσημείωτα συμφιλιωτικό τόνο σε δήλωσή του από την καγκελαρία στο Βερολίνο.
«Η νομική αξιολόγηση των γεγονότων [στο Ιράν] με βάση το διεθνές δίκαιο θα έχει μάλλον περιορισμένη πρακτική σημασία», είπε. «Επομένως, αυτή δεν είναι η στιγμή να κάνουμε μαθήματα στους εταίρους και συμμάχους μας. Παρά τις επιφυλάξεις μας, συμμεριζόμαστε πολλούς από τους στόχους τους, ακόμη κι αν δεν μπορούμε να τους επιτύχουμε μόνοι μας».
Η στρατηγική του Μερτς για τη συνάντηση της Τρίτης στο Οβάλ Γραφείο, ακολουθώντας το παράδειγμα του Καναδού πρωθυπουργού Μαρκ Κάρνεϊ, ήταν να κινηθεί με πραγματισμό, ώστε να διατηρήσει όσο το δυνατόν μεγαλύτερο περιθώριο ελιγμών στα πιο πιεστικά ζητήματα για την Ευρώπη: την Ουκρανία και τους χαοτικούς δασμούς που έχει επιβάλει ο Τραμπ.
Ο μη δημοφιλής καγκελάριος, ο οποίος προσπαθεί να αναχαιτίσει την άνοδο της ακροδεξιάς Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD) ενόψει πέντε τοπικών εκλογών μέσα στη χρονιά, ενώ παράλληλα επιχειρεί να επαναφέρει σε τροχιά ανάπτυξης τη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης, δύσκολα θα μπορούσε να αντέξει μια ευθεία σύγκρουση με τον Τραμπ.
Έτσι, την Τρίτη, λίγο αφότου ο Αμερικανός πρόεδρος ανακοίνωσε την πρόθεσή του να διακόψει το εμπόριο με την Ισπανία, ένας δημοσιογράφος έδωσε στον Μερτς την ευκαιρία να υπερασπιστεί τη Μαδρίτη. Εκείνος όμως προτίμησε να στηρίξει την ανανεωμένη επίθεση του Τραμπ κατά της ισπανικής κυβέρνησης για την άρνησή της να αποδεχθεί την πρόταση του ΝΑΤΟ για αύξηση των αμυντικών δαπανών των κρατών-μελών στο 5% του ΑΕΠ.
Αργότερα, ο Μερτς είπε σε Γερμανούς δημοσιογράφους ότι δεν ήθελε να αντικρούσει τον Τραμπ «δημόσια», αλλά πως στις κατ’ ιδίαν συνομιλίες τους είχε υπερασπιστεί τόσο την Ισπανία όσο και το Ηνωμένο Βασίλειο. Ο πρωθυπουργός της Βρετανίας, Κιρ Στάρμερ, είχε επίσης δεχθεί ειρωνικά σχόλια από τον Τραμπ στο Οβάλ Γραφείο, ο οποίος τον είχε χαρακτηρίσει «όχι Ουίνστον Τσόρτσιλ».
Μέχρι τότε, όμως, η διπλωματική ζημιά είχε ήδη γίνει, δίνοντας στον Τραμπ ακόμη μία ευκαιρία να ενισχύσει τις προσπάθειές του να διχάσει τους Ευρωπαίους συμμάχους.
Σχολιαστές στη Γερμανία σημείωσαν ότι, ενώ ο Μερτς είχε επαινεθεί τον περασμένο Ιούνιο επειδή είχε αντιδράσει σε ορισμένες από τις πιο ακραίες δηλώσεις του Τραμπ για την Ουκρανία και τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η στάση του αυτή τη φορά χαρακτηρίστηκε «ντροπιαστική».
Η αμφίσημη στάση της Ιταλίας
Αν ο Σάντσεθ αναζητούσε στήριξη για τη στάση του απέναντι στον πόλεμο με το Ιράν, πάντως, δύσκολα θα την έβρισκε στη Ρώμη. Η στάση της Ιταλίας μοιάζει σκόπιμα αμφίσημη.
Η πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι έχει επιχειρήσει να κρατήσει το ένα πόδι στο στρατόπεδο του Τραμπ, συχνά μάλιστα προβάλλοντας τη προσωπική και πολιτική της εγγύτητα μαζί του, και το άλλο στην Ευρώπη.
Η ισορροπία αυτή έχει γίνει χαρακτηριστικό στοιχείο της εξωτερικής πολιτικής της Μελόνι. Όπως και στην περίπτωση των δασμών του Τραμπ ή του πολέμου στη Γάζα, η Ιταλίδα πρωθυπουργός αποφεύγει να συγκρουστεί ανοιχτά με την Ουάσιγκτον, αλλά ταυτόχρονα διστάζει να υιοθετήσει μια σαφώς ανεξάρτητη γραμμή.
«Δεν βρισκόμαστε σε πόλεμο και δεν σκοπεύουμε να εμπλακούμε σε έναν», δήλωσε την Τετάρτη η Μελόνι στον ιταλικό ραδιοφωνικό σταθμό RTL 102.5. «Η κατάσταση είναι ανησυχητική, θα έλεγα σε πολλά μέτωπα. Με ανησυχεί μια ολοένα και πιο εμφανής κρίση του διεθνούς δικαίου. Ο κόσμος κυβερνάται όλο και περισσότερο από το χάος».
Την Πέμπτη, ωστόσο, ο υπουργός Άμυνας της Ιταλίας, Γκουίντο Κροσέτο, υιοθέτησε πιο σαφή στάση, λέγοντας στην κάτω βουλή ότι η απόφαση για τις επιθέσεις εναντίον του Ιράν «προφανώς και βρίσκεται εκτός των κανόνων του διεθνούς δικαίου».
«Πρόκειται για έναν πόλεμο που ξεκίνησε χωρίς να το γνωρίζει κανείς στον κόσμο», πρόσθεσε. «Έναν πόλεμο του οποίου τις συνέπειες καλούμαστε τώρα να διαχειριστούμε — όπως και όλος ο υπόλοιπος κόσμος».
Ο υπουργός Εξωτερικών της Ιταλίας, Αντόνιο Ταγιάνι, δήλωσε ότι η Ρώμη δεν έχει λάβει μέχρι στιγμής κάποιο αίτημα από τις Ηνωμένες Πολιτείες για χρήση ιταλικών στρατιωτικών βάσεων σε επιχειρήσεις εναντίον του Ιράν και ότι θα αξιολογήσει οποιοδήποτε αίτημα αν αυτό υποβληθεί.
Στο μεταξύ, η μοναχική αντιπαράθεση της Ισπανίας με την Ουάσιγκτον συνεχίζεται, ιδιαίτερα μετά τον ισχυρισμό της εκπροσώπου του Λευκού Οίκου, Καρολάιν Λέβιτ, ότι η Μαδρίτη είχε τελικά αλλάξει στάση και ήταν πλέον διατεθειμένη να συνεργαστεί με την επιχείρηση.
Η δήλωση απορρίφθηκε άμεσα και κατηγορηματικά από τον Ισπανό υπουργό Εξωτερικών, Χοσέ Μανουέλ Αλμπάρες.
«Η θέση μας — όχι στον πόλεμο — παραμένει σαφής και κατηγορηματική», δήλωσε. «Μπορεί η κυρία Λέβιτ να είναι εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου, αλλά εγώ είμαι ο υπουργός Εξωτερικών της Ισπανίας και σας λέω ότι η θέση μας δεν έχει αλλάξει στο παραμικρό».
Πηγή: lifo.gr