Ρεζά Παχλαβί: Ο γιος του τελευταίου Σάχη στο επίκεντρο των συνθημάτων στο Ιράν

Πόση στήριξη διαθέτει και πόση διάθεση έχει να επιστρέψει στην πατρίδα του και να αναλάβει ένα ολόκληρο έθνος, 47 χρόνια μετά το τέλος του κοσμικού Ιράν;
Το όνομα του Ρεζά Παχλαβί, του εξόριστου γιου του τελευταίου Σάχη του Ιράν, ακούγεται ολοένα και συχνότερα στα συνθήματα αντικυβερνητικών διαδηλώσεων στη χώρα.
Πολλοί διαδηλωτές καλούν ανοιχτά για την επιστροφή του, ενώ ο ίδιος έχει απευθύνει εκκλήσεις προς τους Ιρανούς να βγουν στους δρόμους. Λογικό, διότι είναι ο άνθρωπος που συνδέχεται με τον τελευταίο εκπρόσωπο-ηγέτη του κοσμικού Ιράν, προ της ισλαμικής επανάστασης του 1979.
Ποιος είναι όμως ο πρώην διάδοχος του «Θρόνου του Παγωνιού», πόση πραγματική στήριξη διαθέτει και πόση διάθεση έχει να επιστρέψει στην πατρίδα του και να αναλάβει ένα ολόκληρο έθνος και ενώ μέχρι προ ημερών έπινε χαλαρά καφεδάκια στην αμερικανική πρωτεύουσα;
Ο Ρεζά Παχλαβί, που προοριζόταν από τη γέννησή του να διαδεχθεί τον πατέρα του, βρισκόταν στις Ηνωμένες Πολιτείες για εκπαίδευση ως πιλότος μαχητικών αεροσκαφών όταν η ισλαμική επανάσταση του 1979 ανέτρεψε τη μοναρχία.
Ο τελευταίος Σάχης του Ιράν, ο πατέρας του Ράζα Παχλαβί, σε γραμματόσημο
Στα 19 του, υποχρεώθηκε να παρακολουθήσει από μακριά την πτώση του πατέρα του, Σάχη Μοχάμαντ Ρεζά Παχλαβί, άλλοτε στενού συμμάχου της Δύσης, ο οποίος περιπλανήθηκε σε διάφορες χώρες αναζητώντας άσυλο και πέθανε τελικά από καρκίνο στην Αίγυπτο.
Η ανατροπή της μοναρχίας άφησε τον τότε διάδοχο και την οικογένειά του χωρίς πατρίδα, εξαρτώμενους από έναν ολοένα και μικρότερο κύκλο βασιλόφρονων υποστηρικτών στην εξορία.
Τα επόμενα χρόνια, η οικογένεια Παχλαβί δοκιμάστηκε σκληρά: η μικρότερη αδελφή και ο αδελφός του Ρεζά έβαλαν τέλος στη ζωή τους, αφήνοντάς τον μοναδικό συμβολικό επικεφαλής μιας δυναστείας που πολλοί θεωρούσαν οριστικά παρελθόν.
Σήμερα, στα 65 του χρόνια, ο Ρεζά Παχλαβί επιχειρεί εκ νέου να διαδραματίσει ρόλο στο μέλλον του Ιράν.
Ζώντας σε ήσυχο προάστιο κοντά στην Ουάσινγκτον, οι υποστηρικτές του τον περιγράφουν ως χαμηλών τόνων και προσιτό, θαμώνα τοπικών καφέ, συχνά μαζί με τη σύζυγό του Γιασμίν, χωρίς εμφανή μέτρα ασφαλείας.
Το 2022, όταν ερωτήθηκε αν θεωρεί τον εαυτό του ηγέτη του κινήματος διαμαρτυρίας, εκείνος και η σύζυγός του απάντησαν ταυτόχρονα: «Η αλλαγή πρέπει να έρθει από μέσα».
Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, ο λόγος του έχει γίνει πιο αποφασιστικός. Μετά τις ισραηλινές αεροπορικές επιδρομές του 2025, που κόστισαν τη ζωή σε ανώτατους Ιρανούς στρατηγούς, δήλωσε από το Παρίσι ότι είναι έτοιμος να συμβάλει στην ηγεσία μιας μεταβατικής κυβέρνησης σε περίπτωση κατάρρευσης της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Έκτοτε έχει παρουσιάσει ένα σχέδιο 100 ημερών για μια προσωρινή διοίκηση, υποστηρίζοντας ότι η νέα του στάση βασίζεται στα μαθήματα της εξορίας και σε αυτό που αποκαλεί «ανολοκλήρωτη αποστολή» του πατέρα του.
«Δεν πρόκειται για επιστροφή στο παρελθόν», τόνισε. «Πρόκειται για ένα δημοκρατικό μέλλον για όλους τους Ιρανούς».
Γεννημένος τον Οκτώβριο του 1960 στην Τεχεράνη, ήταν ο μοναδικός γιος του Σάχη μετά από δύο γάμους χωρίς αρσενικό διάδοχο. Μεγάλωσε σε συνθήκες πολυτέλειας, με ιδιωτική εκπαίδευση και αυστηρή προετοιμασία για την υπεράσπιση της μοναρχίας.
Στα 17 του στάλθηκε στο Τέξας για στρατιωτική εκπαίδευση, όμως η επανάσταση δεν του επέτρεψε ποτέ να επιστρέψει ως αξιωματικός στο Ιράν.
Έκτοτε ζει στις ΗΠΑ, σπούδασε πολιτικές επιστήμες, παντρεύτηκε τη δικηγόρο Γιασμίν και απέκτησαν τρεις κόρες: τη Νουρ, την Ιμάν και τη Φαράχ.
Η επίσκεψη στο Ισραήλ που δίχασε
Στην εξορία, ο Παχλαβί παραμένει ισχυρό σύμβολο για τους υποστηρικτές της μοναρχίας. Πολλοί θυμούνται την εποχή Παχλαβί ως περίοδο εκσυγχρονισμού και στενών δεσμών με τη Δύση. Άλλοι, όμως, δεν ξεχνούν τη λογοκρισία και τη διαβόητη μυστική αστυνομία Savak, που συνδέθηκε με βασανιστήρια και παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Το 1980 πραγματοποίησε συμβολική «στέψη» στο Κάιρο, αυτοανακηρυσσόμενος Σάχης, κίνηση που, κατά τους επικριτές του, έρχεται σε αντίθεση με τη σημερινή του ρητορική περί δημοκρατίας.
Οι προσπάθειές του να ενώσει την ιρανική αντιπολίτευση, όπως το Εθνικό Συμβούλιο του Ιράν για Ελεύθερες Εκλογές (2013), σκοντάφτουν συχνά σε εσωτερικές διαφωνίες και περιορισμένη απήχηση εντός της χώρας.
Σε αντίθεση με άλλες εξόριστες ομάδες, έχει απορρίψει τη βία και έχει αποστασιοποιηθεί από ένοπλες οργανώσεις όπως οι Μουτζαχεντίν του Λαού (MEK), υποστηρίζοντας μια ειρηνική μετάβαση και δημοψήφισμα για το πολιτειακό μέλλον της χώρας.
Η επιστροφή συνθημάτων όπως «Ρεζά Σάχη, ευλογημένη η ψυχή σου» στις διαδηλώσεις του 2017 και ο θάνατος της Μαχσά Αμινί το 2022 τον επανέφεραν στο διεθνές προσκήνιο.
Η επίσκεψή του στο Ισραήλ το 2023, όπου συναντήθηκε με τον Μπενιαμίν Νετανιάχου και συμμετείχε σε εκδήλωση μνήμης του Ολοκαυτώματος, δίχασε περαιτέρω την ιρανική κοινή γνώμη.
Σε συνέντευξή του στο BBC, δήλωσε ότι «οτιδήποτε αποδυναμώνει το καθεστώς» είναι καλοδεχούμενο από πολλούς Ιρανούς – σχόλιο που προκάλεσε έντονες αντιδράσεις.
Υποστηρικτές και επικριτές
Ο ίδιος δηλώνει ότι δεν επιδιώκει την αποκατάσταση της μοναρχίας, αλλά έναν ρόλο εθνικής συμφιλίωσης και μετάβασης προς ελεύθερες εκλογές, κράτος δικαίου και ισότητα των φύλων, αφήνοντας την τελική απόφαση στον ιρανικό λαό.
Οι υποστηρικτές του τον θεωρούν τη μοναδική αντιπολιτευτική φιγούρα με αναγνωρισιμότητα και μακρόχρονη προσήλωση στη μη βίαιη αλλαγή. Οι επικριτές του, ωστόσο, αμφισβητούν τη στήριξή του στο εσωτερικό και τον κατηγορούν για υπερβολική εξάρτηση από το εξωτερικό.
Χωρίς ελεύθερο πολιτικό πεδίο και αξιόπιστες δημοσκοπήσεις, η πραγματική απήχησή του παραμένει άγνωστη.
Η σορός του πατέρα του εξακολουθεί να βρίσκεται θαμμένη στο Κάιρο, εν αναμονή – όπως ελπίζουν οι βασιλόφρονες – μιας συμβολικής επιστροφής στο Ιράν.
Το αν ο Ρεζά Παχλαβί θα ζήσει ποτέ αυτή τη στιγμή ή αν θα δει ένα ελεύθερο Ιράν, παραμένει ένα από τα μεγάλα αναπάντητα ερωτήματα μιας χώρας που συνεχίζει να παλεύει με το παρελθόν της.
Πηγή: skai.gr
Διαβάστε επίσης: Ιράν: Χρονικό των διαμαρτυριών από το 1999