Αστρονομικό ποσό στα σκουπίδια: Πάνω από €70 εκατ. το κόστος για τις 71 χωματερές σε Λευκωσία και Λεμεσό

Η Κύπρος επιχειρεί να γυρίσει οριστικά σελίδα στη διαχείριση αποβλήτων, θέτοντας ως προτεραιότητα τον τερματισμό της χρόνιας παρέκκλισης από την ενωσιακή νομοθεσία. Μετά την επιτυχή αποκατάσταση 52 Χώρων Ανεξέλεγκτης Διάθεσης Αποβλήτων (ΧΑΔΑ) στις επαρχίες Πάφου, Λάρνακας και Αμμοχώστου, το βάρος πέφτει πλέον στις επαρχίες Λευκωσίας και Λεμεσού, όπου το πρόβλημα παραμένει ανοικτό.
Συγκεκριμένα, μέχρι το 2013 είχαν εντοπιστεί 123 ΧΑΔΑ, οι οποίοι τέθηκαν όλοι εκτός λειτουργίας με εξαίρεση δύο: τον ΧΑΔΑ Κοτσιάτη (Λευκωσία) και τον ΧΑΔΑ Βατί (Λεμεσός). Οι ΧΑΔΑ Κοτσιάτη και Βατί έπαψαν να δέχονται απόβλητα το 2019. Η αποκατάσταση των υπόλοιπων ΧΑΔΑ στις επαρχίες Πάφου, Λάρνακας και Αμμοχώστου (52 στον αριθμό) έχει ολοκληρωθεί, ενώ έχουν τροχοδρομηθεί οι διαδικασίες για ακόμα 71 ΧΑΔΑ, εκ των οποίων οι 24 βρίσκονται στη Λευκωσία και οι 47 στην Λεμεσό.
Ωστόσο, παρά τη διακοπή της λειτουργίας των συγκεκριμένων χώρων υγειονομικής ταφής, μέχρι και σήμερα εξακολουθούν να μην έχουν αποκατασταθεί με αποτέλεσμα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να πάρει την απόφαση να παραπέμψει την Κύπρο στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ), ζητώντας την επιβολή οικονομικών κυρώσεων για τη μη συμμόρφωση με προηγούμενη απόφαση του Δικαστηρίου αναφορικά με την Οδηγία περί Υγειονομικής Ταφής Αποβλήτων. Η Επιτροπή τονίζει ότι η Κύπρος παρέλειψε να εφαρμόσει την απόφαση του ΔΕΕ του 2013, ενώ σημειώνεται ότι επανειλημμένα ανέβαλε τα χρονοδιαγράμματα συμμόρφωσης. Για την Επιτροπή, οι εκκρεμότητες αυτές συνεχίζουν να θέτουν σε κίνδυνο τη δημόσια υγεία και το περιβάλλον, σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές αρχές.
Σύμφωνα με τον επίσημο σχεδιασμό του Υπουργείου Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος (ΥΓΑΑΠ), ο οποίος εγκρίθηκε από το Υπουργικό Συμβούλιο, η χώρα καλείται να διαχειριστεί την αποκατάσταση συνολικά 71 χώρων στις δύο αυτές επαρχίες, με τον συνολικό προϋπολογισμό των έργων να αγγίζει τα €70,8 εκατ.
Η αποκατάσταση προχωρά με διαφορετικές ταχύτητες, ανάλογα με τη σοβαρότητα και την πολυπλοκότητα του κάθε χώρου. Στην Επαρχία Λευκωσίας οι χώροι προς αποκατάσταση είναι 24.
Οι εργασίες στον Κοτσιάτη τον μεγαλύτερο ΧΑΔΑ της επαρχίας βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη, με στόχο την ολοκλήρωση των βασικών εργασιών μέχρι τον Φεβρουάριο του 2026. Για τους υπόλοιπους 23 χώρους της Λευκωσίας, ο ρεαλιστικός χρόνος ολοκλήρωσης τοποθετείται στον Απρίλιο του 2026.
Στην Επαρχία Λεμεσού οι χώροι προς αποκατάσταση είναι 47. Πρόκειται για το πιο σύνθετο κομμάτι του έργου. Για 19 χώρους, οι εργασίες αναμένεται να ξεκινήσουν στις αρχές του 2026 μετά από καθυστερήσεις λόγω προσφυγών και να ολοκληρωθούν το καλοκαίρι του 2027.
Το μεγάλο αγκάθι παραμένει ο ΧΑΔΑ στο Βατί, μαζί με άλλους 27 μικρότερους χώρους. Λόγω της ανάγκης για πρόσθετα έργα (λυματοδεξαμενές, αντλιοστάσια, αξιοποίηση ανακτημένου νερού), το χρονοδιάγραμμα έχει επεκταθεί.
Παρά τις προκλήσεις και τις τεχνικές δυσκολίες που προέκυψαν, ιδιαίτερα στο Βατί, η Κυπριακή Δημοκρατία έχει δεσμευτεί ενώπιον της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για ένα αυστηρό πλάνο.
Σημειώνεται ότι εκ των λόγων που οδήγησαν στη μέχρι σήμερα σημαντική αργοπορία και διαφοροποίηση των παλαιότερων χρονοδιαγραμμάτων που δόθηκαν στην Επιτροπή ήταν ότι, ενώ το ΤΑΥ βρισκόταν σε προχωρημένο στάδιο εκπόνησης των απαιτούμενων μελετών, προέκυψαν προβλήματα με τις εννέα υφιστάμενες λυματοδεξαμενές σε χώρο που γειτνιάζει με τον ΧΑΔΑ στο Βατί. Κρίθηκε σκόπιμο όπως η αποκατάστασή τους να συμπεριληφθεί στη σύμβαση για την αποκατάσταση του ΧΑΔΑ στο Βατί. Ως αποτέλεσμα, κατέστη αναγκαία η εκπόνηση πρόσθετων μελετών για την αποκατάσταση των λυματοδεξαμενών, τη δημιουργία χώρου απόθεσης λυματολάσπης, την κατασκευή δεξαμενής αποθήκευσης ανακτημένου νερού από τον βιολογικό σταθμό στο Βατί, την κατασκευή δύο αντλιοστασίων (άρδευση και μεταφορά του ανακτημένου νερού στη δεξαμενή) και αγωγών μεταφοράς ανακτημένου νερού. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να προκληθεί σημαντική καθυστέρηση στη δημοσίευση του σχετικού κατασκευαστικού διαγωνισμού.
Η πλήρης ολοκλήρωση του συνόλου των έργων, συμπεριλαμβανομένων των συνοδευτικών υποδομών και των συστημάτων άρδευσης, αναμένεται τον Ιούνιο του 2029.
Η κυβέρνηση τονίζει πως η τήρηση αυτών των ημερομηνιών είναι καθοριστική για να αποφύγει η Κύπρος περαιτέρω κυρώσεις από την Ε.Ε. και να πάψει να κατέχει την «αρνητική πρωτιά» στα θέματα αποβλήτων. Τα έργα χρηματοδοτούνται από το Πρόγραμμα Πολιτικής Συνοχής «ΘΑλΕΙΑ», υπογραμμίζοντας την περιβαλλοντική δέσμευση της χώρας για βιώσιμη ανάπτυξη.
Το υπουργείο Γεωργίας ενημέρωσε την Επιτροπή για τον ολοκληρωμένο σχεδιασμό που υλοποιεί, καθώς και για τα μέτρα που λαμβάνονται για τερματισμό της παράβασης στο πλαίσιο του χρονοδιαγράμματος που τέθηκε, το οποίο καταβάλλεται προσπάθεια να ακολουθείται χωρίς παρέκκλιση.
Σημειώνεται ότι το ορόσημο που έχει δοθεί από την Κυπριακή Δημοκρατία κατά την συνάντηση με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στις 23/07/2025, για τη συμμόρφωση της Κυπριακής Δημοκρατίας με την οδηγία 1999/31/ΕΚ για την αποκατάσταση του ΧΑΔΑ Βατί είναι ο Φεβρουάριος 2028, ορόσημο το οποίο πρέπει να παραμείνει καθώς θεωρείται ότι μπορεί να επιτευχθεί.
Καθυστερήσεις στο χρονοδιάγραμμα που τέθηκε στις Βρυξέλλες
Η προώθηση των έργων που αφορούν την αποκατάσταση των 24 ΧΑΔΑ Επαρχίας Λευκωσίας υλοποιείται από το ΤΑΥ. Το κατασκευαστικό Συμβόλαιο του ΧΑΔΑ Κοτσιάτη προκηρύχθηκε την περίοδο Σεπτεμβρίου 2021, με τελική προθεσμία υποβολής των προσφορών στις 11/01/2022. Η ανάθεση του συμβολαίου στον επιτυχόντα οικονομικό φορέα έγινε στις 02/06/2022, ενώ ως ημερομηνία έναρξης του συμβολαίου καθορίστηκε η 22/8/2022. Το συμβόλαιο αυτό είχε προβλεπόμενη διάρκεια ολοκλήρωσης 24 μηνών, μη συμπεριλαμβανομένων των έργων που αφορούν την ενεργειακή αξιοποίηση του βιοαέριου (δικαίωμα προαίρεσης), με ημερομηνία ολοκλήρωσης του συμβολαίου στις 22/08/2024. Σημειώνεται ότι, το ορόσημο που έχει τεθεί για τη συμμόρφωση της Κυπριακής Δημοκρατίας με την οδηγία 1999/31/ΕΚ όσον αφορά την αποκατάσταση των ΧΑΔΑ είναι ο Φεβρουάριος 2026.
Το κατασκευαστικό συμβόλαιο για την αποκατάσταση των 23 λοιπών ΧΑΔΑ της Επαρχίας Λευκωσίας προκηρύχθηκε την περίοδο Μαΐου 2023, με τελική προθεσμία υποβολής των προσφορών στις 27/06/2023. Η ανάθεση του συμβολαίου στον επιτυχόντα οικονομικό φορέα έγινε στις 13/12/2023, ενώ η ημερομηνία έναρξης του καθορίστηκε στις 17/01/2024. Το συμβόλαιο αυτό είχε προβλεπόμενη διάρκεια ολοκλήρωσης 18 μηνών, με ημερομηνία ολοκλήρωσης τον Ιούλιο του 2025. Για το εν λόγω συμβόλαιο έχει εξασφαλιστεί παράταση χρόνου μέχρι το τέλος Ιανουαρίου 2026, ενώ το ΤΑΥ με τα σημερινά δεδομένα εκτιμά ότι ο ρεαλιστικός χρόνος ολοκλήρωσης είναι μέχρι το τέλος του Απριλίου 2026.
Η προώθηση των έργων που αφορούν την αποκατάσταση των 47 ΧΑΔΑ επαρχίας Λεμεσού υλοποιείται από το ΤΑΥ. Το κατασκευαστικό συμβόλαιο για την αποκατάσταση των 19 λοιπών ΧΑΔΑ της επαρχίας Λεμεσού προκηρύχθηκε τον Μάιο του 2025, με τελική προθεσμία υποβολής των προσφορών στις 17/06/2025. Ωστόσο, υπήρξε προσφυγή στην Αναθεωρητική Αρχή Προσφορών και στο παρόν στάδιο βρισκόμαστε στο στάδιο ολοκλήρωσης της διαδικασίας προσφυγής. Λόγω της πιο πάνω προσφυγής, το ΤΑΥ εκτιμά την έναρξη του κατασκευαστικού συμβολαίου αρχές του 2026 και λαμβάνοντας υπόψη τη 18μηνη διάρκεια του, η ολοκλήρωση του έργου εκτιμάται την περίοδο Ιουλίου-Αυγούστου 2027.
Όσον αφορά το κατασκευαστικό συμβόλαιο για την αποκατάσταση του ΧΑΔΑ Βατί, τονίζεται ότι αρχικά περιλάμβανε την αποκατάσταση του ΧΑΔΑ Βατί και άλλων 27 ΧΑΔΑ προς μεταφορά στο Βατί. Διαπιστώθηκε ότι στους 19 εξ αυτών έχει πλέον επέλθει φυσική αποκατάσταση, ενώ για τους υπόλοιπους οκτώ εξακολουθεί να υφίσταται η ανάγκη μεταφοράς των αποβλήτων τους στον ΧΑΔΑ Βατί. Εκτιμάται ότι θα ολοκληρωθεί μέχρι τον Φεβρουάριο του 2028, ενώ το σύνολο του έργου συμπεριλαμβανομένης της δεξαμενής αποθήκευσης ανακτημένου νερού και αντλιοστασίου θα ολοκληρωθεί τον Ιούνιο του 2029.