ΑΤΑ: Ο «αναχρονισμός» που επιβίωσε

Για χρόνια ολόκληρα υπήρξε το μεγάλο θύμα της εργοδοτικής αναλγησίας. Ο θεσμός της Αυτόματης Τιμαρυθμικής Αναπροσαρμογής, γνωστός ως ΑΤΑ, εισέπραξε όλα τα προηγούμενα χρόνια δεκάδες αρνητικά επίθετα.
Κατά την κυπριακή εργοδοτική πλευρά, ήταν ένας αναχρονιστικός θεσμός που έπρεπε να καταργηθεί γιατί δήθεν διαβρώνει την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας. Μεγάλη μερίδα εργοδοτών, όπως επίσης και νεοφιλελεύθερες πολιτικές δυνάμεις με ακραίες αντιλήψεις, φόρτωναν στους μισθούς και στην ΑΤΑ όλα τα προβλήματα της οικονομίας. Ακόμα και τη δική τους ανεπάρκεια και ανικανότητα (γιατί υπάρχουν και τέτοιοι εργοδότες) την φόρτωναν στην ΑΤΑ και τα μεροκάματα.
Τα τελευταία χρόνια δόθησαν τεράστιες μάχες σε πολλά επίπεδα για να κρατηθεί ζωντανός ο θεσμός. Θυμούμαι προ τριετίας περίπου, σε μια τηλεοπτική συζήτηση, ανώτερος αξιωματούχος, εκπρόσωπος της μιας εκ των δύο εργοδοτικών οργανώσεων, μου ζήτησε να βάλουμε στοίχημα ότι η ΑΤΑ θα καταργηθεί σύντομα από μόνη της. Είναι, έλεγε, ένα σύστημα αναχρονιστικό που θα το προσπεράσει από μόνη της η οικονομία. Απέφυγα τον πειρασμό του στοιχήματος (αφού μια τέτοια δραστηριότητα δεν είναι στο δικό μου DNA), λέγοντας του με αρκετή τεκμηρίωση πώς αυτό που υποστηρίζει δεν πρόκειται ποτέ να συμβεί. Του υπέδειξα πως όχι μόνο δεν θα καταργηθεί η ΑΤΑ, αλλά θα έρθει η ώρα που θα αποκατασταθεί στο 100% της αξίας της.
Μοίρασε στον τηλεοπτικό φακό ένα ειρωνικό πλατύ χαμόγελο και κουνώντας το χέρι άφηνε να νοηθεί πως η ΑΤΑ θα καταργηθεί. Αυτή ήταν άλλωστε και η διαρκής επιδίωξη τόσο της ΟΕΒ όσο και του ΚΕΒΕ.
Η συμφωνία
Στις 13 Νοεμβρίου 2025 η κυβέρνηση Νίκου Χριστοδουλίδη υλοποιώντας σχετική προεκλογική δέσμευση προχώρησε σε μόνιμη συμφωνία με τους κοινωνικούς εταίρους, (εργοδότες και συντεχνίες) η οποία αποκαθιστά σταδιακά την ΑΤΑ στο 100% της αξίας της και κλείνει δια παντός τα παράθυρα για την κατάργησή της.
Η αποφασιστικότητα της κυβέρνησης να προστατεύσει το θεσμό και η απόλυτη ενότητα του συνδικαλιστικού κινήματος υποχρέωσε την εργοδοτική πλευρά να κάνει δεύτερες σκέψεις και να υπογράψει τη συμφωνία, που δίδει ζωή για τα επόμενα πολλά χρόνια στον «αναχρονιστικό» θεσμό της ΑΤΑ.
Η αρθρογραφία και η Ζέτα
Στα χρόνια που μεσολάβησαν από το 2015 (όταν η κυβέρνηση της Αριστεράς παγιοποίησε την ΑΤΑ κάνοντας τυφλή υπακοή στην Τρόικα) μέχρι και σήμερα υπήρξε πολυετής τίμια και τεκμηριωμένη αρθρογραφία υπερ της ΑΤΑ και της ωφελιμότητας που αυτή προσφέρει στην κυπριακή οικονομία.
Υπήρξε αρθρογραφία που λειτούργησε ως ανάχωμα στις εργοδοτικές επιβουλές, που ατυχώς πίστευαν πως, η ΑΤΑ διαβρώνει την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας. Ενώ η διαβρωμένη ανταγωνιστικότητα οφείλεται στη χαμηλή παραγωγικότητα, στη διαφθορά, στο ψηλό κόστος της ενέργειας, στη γραφειοκρατία, στη βραδυδικία, στην απονομή της δικαιοσύνης, αλλά και σε άλλους παράγοντες, ΚΕΒΕ και ΟΕΒ διά των ηγετών τους, τα φόρτωσαν όλα στην ΑΤΑ.
Πέραν της αρθρογραφικής προστασίας του θεσμού, ιδιαίτερης προστασίας η ΑΤΑ έτυχε και από την αείμνηστη υπουργό Εργασίας Ζέτα Αιμιλιάνίδου, η οποία με δυναμισμό και παρρησία επανέφερε την ΑΤΑ στη βάση της φιλοσοφίας της. Εκείνη η σοφή επαναφορά έβγαλε το θεσμό από την κατάψυξη όπου την έβαλε η Κυβέρνηση Χριστόφια, ενώ αργότερα την προστάτευσε από το μένος των εργοδοτών.
Μάλιστα, σε κάποια στιγμή, τον Σεπτέμβρη του 2020, σε συνεδρία του Εργατικού Συμβουλευτικού Σώματος, η Ζέτα υποχρεώθηκε να χτυπήσει δυνατά το χέρι στο τραπέζι και υψώνοντας τον τόνο της φωνής της, απέκρουσε το αίτημα των εργοδοτών «να καταργηθεί η ΑΤΑ αν θα εισαχθεί ο Εθνικός Κατώτατος Μισθός».
«Άλλο το ένα κι άλλο το άλλο» τους είπε, τονίζοντας με αυστηρότητα «ξεχάστε την κατάργηση της ΑΤΑ».
Αυτά είναι ιστορικά γεγονότα που ζήσαμε από πρώτο χέρι και δεν επιδέχονται καμιάς αμφισβήτησης. Η πολυετής αρθρογραφική προστασία και η παλλικαριά της Ζέτας να βγάλει την ΑΤΑ από τον αναπνευστήρα που την έβαλε η Αριστερά, κράτησαν το θεσμό ζωντανό.
Σήμερα σαν αποτέλεσμα των σωστών χειρισμών της κυβέρνησης Χριστοδουλίδη, η ΑΤΑ αποκτά ξανά το δυναμισμό, το νόημα και την αξιοπρέπειά της.
Όσον αφορά τέλος τη διεύρυνση της, ώστε να καλύπτει και άλλους εργαζόμενους, αυτή θα επιτευχθεί με την υιοθέτηση της ευρωπαϊκής Οδηγίας που καλεί τα κράτη – μέλη να προχωρήσουν σε επέκταση των συλλογικών συμβάσεων ώστε να καλύπτει τουλάχιστον το 80% των εργαζομένων.
Είναι το επόμενο μεγάλο και καθοριστικό βήμα που οφείλει να κάμει ο πρόεδρος Χριστοδουλίδης με την κατάθεση σχετικού νομοσχεδίου στη Βουλή.
* Οικονομολόγος – Δημοσιογράφος