Βήμα σημειωτόν στο Καρνάγιο: Η επιχωμάτωση των 40.000 τ.μ. και η πρόταση μετακίνησης (εικόνες)

Στις 28 Νοεμβρίου του 2025 το Κτηματολόγιο είχε προχωρήσει στην τοιχοκόλληση επιστολής στα υποστατικά επί της Ακταίας Οδού στην περιοχή του Καρνάγιου, προειδοποιώντας τους χρήστες τους ότι έπρεπε εντός 30 ημερών να τα κατεδαφίσουν και να μετακινήσουν ό,τι παράνομο είχαν κτίσει ή αποθέσει στα κρατικά ακίνητα. Στην ίδια επιστολή γινόταν επίσης αναφορά στην παράνομη επίχωση του Καρνάγιου. Από τότε, βήμα σημειωτόν, με το ίδιο το Τμήμα Κτηματολογίου να μην εφαρμόζει αυτά που με αυστηρότητα προειδοποιούσε, δείχνοντας ότι εκείνη η τοιχοκόλληση δεν ήταν τίποτα άλλο από μία γραφειοκρατική κίνηση για να απωθήσει την πίεση από πάνω του και να πετάξει το μπαλάκι αλλού.
Το Καρνάγιο Λεμεσού πριν από τη δεκαετία του '60 βρισκόταν στην Ακτή Ολυμπίων, μπροστά, περίπου, από το ΓΣΟ. Τότε, δόθηκαν οδηγίες στους καραβομαραγκούς να μετακινηθούν στην περιοχή που είναι μέχρι σήμερα, γιατί θα αναπτυσσόταν το σημείο. Ουσιαστικά, λίγο ή πολύ το ίδιο συμβαίνει και τώρα, με τη βασική διαφορά ότι τότε μιλούσαμε για μερικές «λάντσιες» και σήμερα για μικρά ναυπηγία που προσελκύουν δεκάδες πλοιοκτήτες από Ισραήλ και Αίγυπτο για συντήρηση και επισκευή πλοίων. Επιπλέον, στο Καρνάγιο, εργάζονται δεκάδες άνθρωποι, φέροντας βαριά κληρονομιά από την τέχνη της ναυπηγοεπισκευαστικής.
Όλα αυτά τα χρόνια, το κράτος δεν φρόντισε σε καμία περίπτωση να συνάψει συμβάσεις με τους επιχειρηματίες που δραστηριοποιούνται εκεί, με την παρουσία τους στην ακτογραμμή της Λεμεσού να είναι υπαρκτή, αλλά εντελώς αρρύθμιστη, αφού καταλαμβάνουν κρατικά τεμάχια χωρίς να υπάρχει κάποια συμφωνία. Παρά την κίνηση που έγινε στο τέλος του Νοεμβρίου, από τότε δεν υπάρχει ουσιαστική πρόοδος, παρά μόνο ορισμένες παρασκηνιακές συζητήσεις.
Σήμερα το Καρνάγιο και οι δραστηριότητες που γίνονται εκεί, δεν έχουν καμία απολύτως σχέση με την Κύπρο του 60. Πρόκειται για ένα σημαντικό κομμάτι της βιομηχανίας και της ναυτιλίας της Λεμεσού και άπαντες συμφωνούν πως είναι άκρως απαραίτητη εργασία για μία παράκτια πόλη, πόσω μάλλον για μία πόλη με παράδοση στον κλάδο. Το καρνάγιο της Λεμεσού σήμερα είναι και περιφερειακό σημείο αναφοράς στην περιοχή, με δεκάδες πλοιοκτήτες από Ισραήλ και Αίγυπτο να φέρνουν εδώ τα πλοία τους τον χειμώνα για συντήρηση και επισκευές. Επιπλέον, στο καρνάγιο, συνεχίζουν να εργάζονται δεκάδες άνθρωποι, έχοντας πίσω τους βαριά κληρονομία από την τέχνη της ναυπηγοεπισκευαστικής.
Η επιχωμάτωση των 40.000 τ.μ.
Για όσους γνωρίζουν την περιοχή, είναι κοινό μυστικό πως εκεί, με την ανοχή των αρμοδίων, έχει συντελεστεί ένα μεγάλο περιβαλλοντικό έγκλημα. Οι επιχειρήσεις που λειτουργούν στο Καρνάγιο προχώρησαν σε εκτεταμένες επιχωματώσεις προς τη θάλασσα, αυξάνοντας το εμβαδόν μπροστά από τα υποστατικά τους, για να μπορούν να λειτουργούν καλύτερα και να προστατευτούν ταυτόχρονα από τα κύματα που χτυπούσαν πάνω στα σκάφη. Οι εν λόγω επιχωματώσεις έγιναν χωρίς μελέτες, με ευτελή και πρόχειρα υλικά, χωρίς να ξέρει κάποιος τι ακριβώς υπάρχει σήμερα στον βυθό της θάλασσας. Ορισμένοι καραβομαραγκοί, μάλιστα, επένδυσαν τεράστια ποσά για να διαθέτουν σήμερα σύγχρονες υποδομές ναυπηγείου. Ταυτόχρονα όμως, ενώ από τη μια δεν υπάρχει καμία γραπτή συμφωνία με το κράτος για παραχώρηση ή εκμίσθωση του χώρου, από την άλλη οι εν λόγω επιχειρήσεις είναι συνδεδεμένες κανονικά στο δίκτυο ηλεκτρισμού και υδροδότησης, ενώ πληρώνουν κανονικά και τα τέλη επαγγελματικού φόρου στον οικείο δήμο.
Οι δορυφορικές εικόνες που εξασφάλισε και παρουσιάζει ο «Π», δεν μπορούσαν να αποτυπώσουν καλύτερα το μέγεθος της παρέμβασης που έγινε στην ακτογραμμή της Λεμεσού. Το πότε ακριβώς ξεκίνησε είναι άγνωστο, όμως η εικόνες δείχνουν με το πιο ξεκάθαρο τρόπο πώς ήταν το καρνάγιο του 2003 και πώς ποια είναι η κατάσταση σήμερα.
Η επιχωμάτωση φαίνεται να ξεκίνησε στα τέλη του 20ου αιώνα, αρχικά δειλά δειλά και σε συγκεκριμένα σημεία. Αν και υπήρξαν πολύ περιορισμένες αντιδράσεις, δεν υπήρξε ουσιαστική παρέμβαση για να μην συνεχίσει αυτή η πρακτική. Οι εικόνες δείχνουν ότι ήδη από το 2003 μεγάλο κομμάτι είχε ήδη επιχωματωθεί, ενώ η «δράση» αυτή συνεχίστηκε και κορυφώθηκε την περίοδο της μεγάλης οικοδομικής έκρηξης της Λεμεσού. Μεταξύ των λεμεσιανών, υπάρχουν διάφοροι αστικοί μύθοι για ιστορικά κτήρια της Λεμεσού, των οποίων τα μπάζα από την κατεδάφιση, «θεμελιώνουν» σήμερα το καρνάγιο.
Με αυτό τον τρόπο, οι επιχειρήσεις που λειτουργούν σήμερα στο καρνάγιο ουσιαστικά βρίσκονται σε γη που δεν ανήκει σε κανένα. Παρατηρώντας την αποτύπωση από την ηλεκτρονική πύλη του Κτηματολογίου, με ροζ απόχρωση διακρίνει κανείς το κρατικό τεμάχιο της περιοχής. Σε θεωρητικό επίπεδο, και λαμβάνοντας υπόψη τα κύματα και τη διάβρωση του εδάφους, μπροστά από το κρατικό τεμάχιο δεν θα έπρεπε να υπάρχει γη, πόσο μάλλον, ένα μεγάλο -στην ουσία βιομηχανικό τεμάχιο- το οποίο επιχωματώθηκε παράνομα, με την ανοχή και την γνώση όλων. Οι εκτιμήσεις των ειδικών κάνουν λόγο για περίπου 40.000 τ.μ επιχωμάτωσης ή να προτιμάτε…5-6 γήπεδα ποδοσφαίρου.
Το Καρνάγιο τον χειμώνα
Η περίοδος του χειμώνα είναι η περίοδος με τη περισσότερη δουλειά σε ένα Καρνάγιο. Δεκάδες αν όχι και εκατοντάδες σκάφη, αυτή τη στιγμή βρίσκονται στο Καρνάγιο Λεμεσού για επισκευή. Ο χειμώνας είναι η ιδανική περίοδος για ιδιοκτήτες σκαφών για να βγάλουν σκάφη τους στη στεριά για συντήρηση και επισκευές. Τα προστατεύουν ταυτόχρονα από τις θαλασσοταραχές, ενώ γλυτώνουν και τα μεγάλη κόστη φύλαξης σε μαρίνες και λιμάνια.
Όπως φαίνεται και στη φωτογραφία, αυτή είναι η πραγματικότητα στο Καρνάγιο αυτές τις μέρες. Δεκάδες εργαζόμενοι, από διάφορους κλάδους, εργάζονται για να συντηρήσουν σκάφη. Από πογιατζήδες μέχρι πελεκάνους, από μηχανικούς μέχρι ηλεκτρολόγους. Η πληρότητα του Καρνάγιου αυτές τις μέρες, είναι άλλη μια απόδειξη του ότι η Λεμεσός χρειάζεται μια τέτοια βιομηχανία.
Εναλλακτικές επιλογές μετακίνησης
Αν είναι ένα πράγμα που κατάφερε η τοιχοκόλληση του Κτηματολογίου είναι να πέσουν κάποια «τείχη» και να ανοίξει ένας διάλογος για την επόμενη μέρα. Ο Δήμος Λεμεσού ήρθε σε επικοινωνία με τους επιχειρηματίες, οι οποίοι με τη σειρά τους όρισαν δικηγόρους για να τους εκπροσωπούν. Ταυτόχρονα έχει αυτούς τους μήνες πραγματοποιηθεί σειρά συναντήσεων με διαφόρους φορείς, όπως το ΕΤΕΚ και το Υφυπουργείο Ναυτιλίας.
To ETEK πάντως έχει δεδηλωμένη θέση για την ανάγκη μετακίνησης του Καρνάγιου και συντάσσεται ουσιαστικά με τον Δήμο Λεμεσού, υπογραμμίζοντας όμως ταυτόχρονα την ανάγκη ύπαρξής του.
Σε προ μηνών επιστολή του προς διάφορους εμπλεκόμενους σημείωνε μεταξύ άλλων ότι, «Η Λεμεσός δεν έχει την πολυτέλεια να αφήσει την οργάνωση μιας τόσο κρίσιμης υποδομής στην τύχη», τονίζοντας ότι η ορθή χωροθέτηση του καρνάγιου αποτελεί προϋπόθεση για την απελευθέρωση της Ακταίας Οδού ως δημόσιου χώρου υψηλής ποιότητας. Το Επιμελητήριο δηλώνε στην επιστολή, έτοιμο να στηρίξει την Πολιτεία και τους Δήμους με τεκμηριωμένες επιστημονικές θέσεις, ώστε η πόλη να αποκτήσει ένα σύγχρονο, ασφαλές και περιβαλλοντικά υπεύθυνο καρνάγιο, προς όφελος της ανάπτυξης και των πολιτών.
Ο Δήμος Λεμεσού, αν και δεν είναι η αρμόδια αρχή για να βρει εναλλακτικό σημείο μεταφοράς του Καρνάγιου, έθεσε στο τραπέζι προς συζήτηση μία συγκεκριμένη επιλογή. Συγκεκριμένα, έχει προταθεί ένα σημείο στο δυτικό άκρο του λιμανιού της Λεμεσού, όπου θα μπορούσε με τις ανάλογες παρεμβάσεις να διαμορφωθεί ένα σύγχρονο Καρνάγιο. Το εγχείρημα αυτό μόνο εύκολο δεν είναι, αφού η περιοχή βρίσκεται στα όρια των Βρετανικών Βάσεων, πλησίον της πολύ ευαίσθητης περιβαλλοντικά περιοχής του Lady's Mile.
Από την άλλη, οι καραβομαραγκοί, παρότι απογοητευμένοι από τις εξελίξεις, είναι διατεθειμένοι να συζητήσουν υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις: Οπωσδήποτε το νέο σημείο να βρίσκεται εντός του κόλπου της Λεμεσού, να μην επωμιστούν κανένα έξοδο και να μετακινηθούν εφόσον ολοκληρωθούν όλες οι εργασίες στο νέο σημείο. Πάντως, ανεπίσημα η επιλογή του λιμανιού, φαίνεται να ικανοποιεί ως προς τη χωροθέτηση αλλά και τις τεχνικές λεπτομέρειες, όλα όμως σε προφορικό επίπεδο αφού δεν έχει γίνει καμία απολύτως μελέτη. Παλαιότερα, υπήρξε συζήτηση για μεταφορά του Καρνάγιου προς την ανατολική πλευρά της Λεμεσού -στο όριο της επαρχίας Λάρνακας- την οποία όμως οι καραβομαραγκοί απορρίπτουν ασυζητητί.
Ακταία Οδός, η επόμενη μέρα
Όλα τα πιο πάνω, δεν θα τα συζητούσαμε σήμερα αν δεν υπήρχε το μεγάλο επενδυτικό ενδιαφέρον για την ευρύτερη περιοχή της Ακταίας Οδού. Για χρόνια μερικοί λεμεσιανοί με ειδικό ενδιαφέρον για την περιοχή, ζητούσαν επιτακτικά την δημιουργία εκεί νέων υποδομών, όπως ποδηλατόδρομου και πεζόδρομου, χωρίς όμως να υπάρχει ανταπόκριση. Ευτυχώς όμως το δημοτικό συμβούλιο Λεμεσού (2011-2016) πρόλαβε και κήρυξε 13 παλαιές βιομηχανικές μονάδες ως διατηρητέες. Η εξέλιξη αυτή κρίνεται ως εξαιρετικά θετική καθώς πλέον δεν έχει κανένας τη δυνατότητα να προχωρήσει σε κατεδάφισή τους, διατηρώντας την βιομηχανική κληρονομία της πόλης, σε κτήρια που σήμερα ήδη μερικά λειτουργούν ως χώροι πολιτισμού ή εκδηλώσεων.
Σταδιακά, όλα τα μεγάλα βιομηχανικά τεμάχια της περιοχής έχουν αγοραστεί από πολυεκατομμυριούχους επενδυτές, κυρίως μη κύπριους, που έχουν μεγάλες επιχειρήσεις στη Λεμεσό, ενώ μερικά ακόμα τεμάχια ανήκουν και σε γνωστούς κύπριους επιχειρηματίες. Όπως έγραψε ξανά ο «Π», τα σχέδια για την περιοχή είναι τέτοια που μπορεί να χωρέσουν και 30-40 πύργοι, με τους πρώτους να έχουν ήδη ξεκινήσει να κτίζονται και τα διαμερίσματα να γίνονται ανάρπαστα. Μάλιστα μόλις πρόσφατα έχουν κατατεθεί και προκαταρτικά ερωτήματα για άλλη μια μεγάλη ανάπτυξη στην περιοχή, ενώ πληροφορίες αναφέρουν ότι «ψήνεται» και μία μεγάλη ακόμα συμφωνία για πώληση γης που ίσως αγγίξει και το μισό δισεκατομμύριο ευρώ. Η Ακταία Οδός, ήταν το σημείο χωροθέτησης των ψηλών κτηρίων, πριν το φαινόμενο πάρα άναρχη μορφή σε όλη τη Λεμεσό. Σήμερα στην Ακταία επιτρέπονται αναπτύξεις 30 ορόφων, ύψους 120 μέτρων με συντελεστή δόμησης 300%, σύμφωνα με το τοπικό σχέδιο.
Το βασικό όμως ερώτημα πλέον, είναι τι θα γίνει μπροστά από τους πύργους, εκεί όπου είναι το κρατικό τεμάχιο καθώς και πιο μπροστά που είναι σήμερα το καρνάγιο. Το τοπικό σχέδιο προβλέπει λεωφόρο ακόμα και τετραπλής κατεύθυνσης, αλλά ο Δήμος Λεμεσού πλέον διαφωνεί κάθετα και επιθυμεί με κάθε τρόπο να γίνει ένας νέος μόλος. Προς αυτή τη κατεύθυνση ο Δήμος Λεμεσού πιέζει για να ετοιμαστούν οι όροι για διεθνή αρχιτεκτονικό διαγωνισμό σε αυτή τη φιλοσοφία.
Εδώ και ένα χρόνο, ο Δήμος Λεμεσού έχει προχωρήσει σε εκτεταμένη καθαριότητα της περιοχής. Προς αυτή την κατεύθυνση έγινε και ένα πρώτο πιλοτικό έργο με τη δημιουργία προσωρινού πεζόδρομου και ποδηλατόδρομου, όπως και κατεδάφιση παράνομων εγκαταλελειμμένων υποστατικών. Πρόσφατα, τοποθετήθηκε και γέφυρα η οποία περνά πάνω από την εκβολή του Γαρύλλη, ενώνοντας την Ακταία Οδό, ενώ σύντομα θα υπάρξει επέκταση του πεζόδρομου και ενοποίηση με το νέο λιμάνι.