Για τις αόρατες ηρωϊδες της ζωής

Σημεία κοινού
Κωνσταντίνας Σωτηρίου, «Η κεφαλή του Τσάτσγουερθ», Εκδόσεις Πατάκη, 2025
Γράφει η Σωτηρούλα Χαραλάμπους, Γενική Γραμματέας ΠΕΟ
[…] Δεν είμαι βιβλιοκριτικός και ούτε θα το επιχειρήσω. Θα σταθώ σε κάποιες πτυχές του βιβλίου κομμάτι της ζωής των εργαζομένων στα μεταλλεία και τους αγώνες τους, αλλά και στα στοιχεία του βιβλίου που μας φέρνει στο σήμερα και στο κεφάλαιο ξένοι εργαζόμενοι και ειδικότερα οικιακοί εργαζόμενοι στη Κύπρο.
Η Κωνσταντία στο βιβλίο της γράφει για τις γυναίκες εργάτριες. Την γυναίκα του μεταλλωρύχου που ζει καθημερινά με την αγωνία αν θα επιστρέψει πίσω ζωντανός ο άντρας της, την γυναίκα που παλεύει με την φτώχεια για να μεγαλώσει τα παιδιά της, που παλεύει με τους τοκογλύφους, την γυναίκα που μετά το χαμό του συζύγου μεταλλωρύχου αναγκάζεται να βγει στη δουλειά για να ζήσει τα παιδιά της, την γυναίκα μετανάστρια που άφησε οικογένεια, σπίτι, πατρίδα για να εργαστεί σε ένα ξένο αφιλόξενο τόπο. Γράφει για την γυναίκα, την ηλικιωμένη, που μη μπορώντας να αυτοεξυπηρετηθεί αναγκάζεται να δεχτεί βοήθεια από ένα ξένο άτομο.
Γράφει για τις αόρατες ηρωϊδες της ζωής.
Το πρώτο λοιπόν που θέλω να καταγράψω είναι ότι σε ένα μικρό σχετικά μυθιστόρημα 136 σελίδων η Κωνσταντίνα μας δίνει τόσες πολλές εκφάνσεις της ιδιότητας και του ρόλου της γυναίκας.
Το βιβλίο μιλά για ένα πολύ ξεχωριστό κομμάτι της πορείας της κυπριακής εργατικής τάξης, για τις συνθήκες εργασίας των μεταλλωρύχων και χωρίς να το φωνάζει μιλά για τους αγώνες των μεταλλωρύχων, το 1948 και την απεργοσπασία που χρησιμοποιήθηκε από τους Άγγλους ιδιοκτήτες σε συνεργασία με τις λεγόμενες νέες συντεχνίες για να σπάσουν την μεγάλη απεργιακή μάχη της εποχής.
Παρουσιάζει αυτά τα ιστορικά γεγονότα από την οπτική των εργαζομένων απεργοσπαστών των οποίων την φτώχεια και την αμάθεια χρησιμοποίησαν για να τους επιστρατεύσουν εναντίον των συναδέλφων τους.
μα ακόμα και να μην ήθελε να πάει στη γαλαρία, ήλθαν βαλτοί να τους πάρουνε να δουλέψουν από τη νέα συντεχνία, ήρθε η νέα η συντεχνία με άλλους ανθρώπους που μιλούσαν και σε έκαναν να πιστεύεις πως τούτο που έλεγαν ήταν το καλό και το σωστό, και μαζεύανε εργάτες από τα χωριά να δουλέψουνε στις γαλαρίες, κάνανε απεργία οι κανονικοί εργάτες στο μεταλλείο, όχι σαν τους δικούς μας του εποχιακούς, ήθελαν καλύτερα λεφτά, ήθελαν καλύτερες συνθήκες έτσι έλεγαν «άλλους όρους εργασίας» έτσι το είπαν, να δουλεύουν δηλαδή πιο λίγες ώρες, να πιάνουν περισσότερα λεφτά, να τους δίνει γρόσια η Εταιρεία όταν έπεφταν άρρωστοι και δεν μπορούσαν να πάνε στο μεροκάματο ή και ήμαρτον, να τους δίνει μισθό η Εταιρεία όταν χτυπούσαν μέσα στα μεταλλεία και δεν μπορούσαν πια καθόλου να δουλέψουν, τέτοια πράγματα, τέτοιες απαιτήσεις.
[…] Με τις ιστορίες του χθες η Κωνσταντίνα αγγίζει ζητήματα που μέχρι και τις μέρες μας βρίσκονται μπροστά στο συνδικαλιστικό κίνημα.
Το διαίρει και βασίλευε μεταξύ των εργαζομένων. Τη χρησιμοποίηση της εντατικοποίησης της εργασίας, στο βιβλίο μιλά για το καπάλι, ως μηχανισμού για να δελεάζουν τους εργαζόμενους σε περισσότερες ώρες δουλειάς.
και ο Νικολής έτρεχε να βγάλει πολλά βαγόνια, να πάρει παραπάνω γρόσια, να γεμίσει με το πράμα και να πληρωθεί σε σελίνια, κι ας έχανε από τα μάτια του και από το μυαλό του το φως και ας ανάπνεε στο στήθος του τη σκόνη, το σελίνι έκανε τότε 9 γρόσια….. Ώσπου μια μέρα δεν μπόρεσε να πάει ξανά στο μεταλλείο, ώσπου μια μέρα δεν είχε άλλο τόπο να κάτσει στο στήθος του η σκόνη, ξύπνησε το πρωί και έβηχε μαύρο φλέγμα και αίμα και ούτε που έκανε στον αέρα τον αόρατο σταυρό μπόρεσε καθόλου να βοηθήσει
[…] Το δεύτερο σημαντικό στοιχείο του βιβλίου από τη δική μας οπτική, την οπτική του συνδικαλισμού είναι οι αναφορές στους μετανάστες εργαζόμενους στη Κύπρο και ιδιαίτερα στις οικιακές εργαζόμενες. Αυτές τις αόρατες πολλές φορές γυναίκες με τους χαμηλούς μισθούς που έρχονται να καλύψουν τα μεγάλα κενά που υπάρχουν στην Κύπρο σε δομές κοινωνικής προστασίας για τους ηλικιωμένους.
Η Κωνσταντία λέει όσα προσπαθούμε να πούμε εμείς χρόνια τώρα.
Για τον θεσμικό ρατσισμό που υπάρχει και που τον είδαμε ξεκάθαρα να προβάλλει όταν εξαφανίζονταν οι οικιακές εργαζόμενες και η αστυνομία ξοφλούσε με ένα «πήγανε στα κατεχόμενα». Για το πλαίσιο εργασίας και διαμονής αυτών των γυναικών που ουσιαστικά κάνει δυσδιάκριτο αν όχι και ανύπαρκτο το διαχωρισμό μεταξύ προσωπικής ζωής και εργασίας. Για τις ρατσιστικές, ξενοφοβικές αντιλήψεις που καλλιεργούνται για τους ξένους για την εργασιακή εκμετάλλευση.
[…] Το τρίτο στοιχείο που εντόπισα στο βιβλίο και στο οποίο θα ήθελα να αναφερθώ γιατί και αυτό αγγίζει τον στόχο και τον ρόλο μας ως οργανωμένη κοινωνία και ιδιαίτερα ως συνδικαλιστικό κίνημα αφορά τη στήριξη της τρίτης ηλικίας, των ηλικιωμένων, τους ανθρώπους που με την δουλειά τους εκτίσαν τον τόπο μας.
Μέσα από την περιγραφή της ζωής της γριάς ηρωίδας καταγράφεται η μοναξιά που νοιώθουν οι ηλικιωμένοι μας, το αίσθημα εγκατάλειψης που νοιώθουν, καταγράφεται η ανάγκη να διεκδικήσουμε δομές και πολιτικές που δεν θα τους αναγκάζει να ζουν στο περιθώριο.
Κλείνοντας νοιώθω την ανάγκη να ευχαριστήσω την Κωνσταντίνα γιατί χωρίς να το φωνάζει μίλησε πολύ καθαρά για σημαντικές αξίες που πρέπει να καθορίζουν την πορεία μας ως κοινωνία και ειδικότερα ως συνδικαλιστικό κίνημα…