Η επιλογή των επενδυτικών έργων που εντάχθηκαν στο αρχικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΣΑΑ) δεν βασίστηκε σε συνολική προτεραιοποίηση όλων των δυνητικά επιλέξιμων έργων λαμβάνοντας υπόψη την επίδρασή τους στην οικονομία και την κοινωνία, καθώς και τον πραγματικό βαθμό ωριμότητάς τους, επισημαίνει η ελεγκτική υπηρεσία.
Σε ειδική της έκθεση με θέμα «Απορρόφηση των Κονδυλίων του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας», η υπηρεσία αναφέρει ότι τα μέτρα που εντάχθηκαν στο ΣΑΑ επιλέγηκαν με βάση τα κριτήρια και τις προϋποθέσεις του κανονιστικού πλαισίου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Ωστόσο, τονίζεται, «η επιλογή των επενδυτικών μέτρων που εντάχθηκαν στο ΣΑΑ της Κύπρου, δεν βασίστηκε σε προτεραιοποίηση όλων των δυνητικά επιλέξιμων έργων, ώστε να διασφαλιστεί η μέγιστη αποτελεσματικότητα και αποδοτικότητα των διαθέσιμων πόρων».
«Η σωστή προτεραιοποίηση των έργων είναι σημαντική, καθώς διασφαλίζει ότι, πέραν του ότι οι διαθέσιμοι πόροι κατευθύνονται σε δράσεις που είναι βιώσιμες και ευθυγραμμισμένες με τις προτεραιότητες που έθεσε η Επιτροπή, αποφέρουν και το μεγαλύτερο όφελος στους πολίτες», τονίζεται.
Ενδεικτικό παράδειγμα, αναφέρει, αποτελεί το έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας - Κύπρου του οποίου ο κίνδυνος μη υλοποίησης αξιολογήθηκε ως χαμηλός.
Δυσανάλογα μεγάλος ο αριθμός μέτρων
Η ελεγκτική υπηρεσία αναφέρει ακόμη ότι ο αριθμός των μέτρων που περιλήφθηκαν στο ΣΑΑ και των οροσήμων/στόχων που συνδέονταν με αυτά, ήταν δυσανάλογα μεγάλος σε σχέση με το μέγεθος της Κύπρου και το ποσό χρηματοδότησης που της κατανεμήθηκε, γεγονός που δυσχέρανε την παρακολούθηση και την έγκαιρη επίτευξη τους και δημιούργησε κίνδυνο απώλειας χρηματοδότησης.
Απουσία ολοκληρωμένου εθνικού πλαισίου δημόσιων διαβουλεύσεων
Την ίδια ώρα, σημειώνεται ότι η προετοιμασία του ΣΑΑ δεν στηρίχθηκε σε θεσμοθετημένο και ολοκληρωμένο εθνικό πλαίσιο δημόσιων διαβουλεύσεων αφού η σχετική απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου λήφθηκε στις 4.1.2024, δηλαδή μεταγενέστερα της ολοκλήρωσης του σχεδιασμού του ΣΑΑ.
«Παρότι πραγματοποιήθηκαν στοχευμένες τεχνικές συναντήσεις με αρμόδιους φορείς για την ετοιμασία του Σχεδίου, η περιορισμένη συμμετοχή ευρύτερων ενδιαφερόμενων μερών ενδέχεται να μείωσε τον βαθμό ενσωμάτωσης όλων των αναγκών της κοινωνίας και της αγοράς και να περιόρισε σε κάποιο βαθμό τον δυνητικό κοινωνικοοικονομικό αντίκτυπο του Σχεδίου».
Που αποδίδεται η καθυστέρηση στην υλοποίηση μέτρων
Ό έλεγχος της υπηρεσίας κάλυψε μέχρι την τέταρτη τροποποίηση, η οποία εγκρίθηκε από το Συμβούλιο στις 20.6.2025. Διαφάνηκε ότι η καθυστέρηση στην υλοποίηση των μέτρων οφειλόταν κυρίως:
-στο ότι κάποια από τα έργα δεν ήταν ώριμα,
-στο ότι κάποια από τα αρχικά χρονοδιαγράμματα δράσεων/έργων δεν ήταν ρεαλιστικά, ¨ σε προβλήματα στις διαδικασίες δημοσίων συμβάσεων και σε προσφυγές στην Αναθεωρητική Αρχή Προσφορών
-σε αυξημένο χρόνο παράδοσης εξοπλισμού και αυξημένο κόστος, κυρίως λόγω του πολέμου στην Ουκρανία
-σε μειωμένο ενδιαφέρον συμμετοχής δυνητικών δικαιούχων σε σχέδια χορηγιών ή απόσυρση ενδιαφέροντος
-σε καθυστερήσεις στην εξασφάλιση των απαραίτητων αδειών/πιστοποιητικών από τις αρμόδιες αρχές και την εκπόνηση των αναγκαίων μελετών και σχεδίων,
-σε οικονομικούς λόγους
-σε πολιτικούς λόγους ιδιαίτερα όσον αφορά στις μεταρρυθμίσεις.
Στο 56% η απορρόφηση, κίνδυνος απώλειας εσόδων €50 εκατ.
Ένα χρόνο περίπου πριν από την καταληκτική ημερομηνία του ΜΑΑ, η απορρόφηση περιορίστηκε στο 56% του συνολικού ποσού της χρηματοδότησης που κατανεμήθηκε στη Κύπρο (€1,02δισ.). Το συνολικό ποσό που εκταμιεύθηκε από τη μη επιστρεπτέα χρηματοδοτική στήριξη ανήλθε, μέχρι τις 8.8.2025, σε €567,7 εκατ., το οποίο συμπεριλαμβάνει και την προχρηματοδότηση ύψους €151,67εκατ.
Με βάση τα στοιχεία που έλαβε η υπηρεσία από την Πλατφόρμα Παρακολούθησης (scoreboard) του ΜΑΑ στην ιστοσελίδα της ΕΕ στις 16.1.2026 (πληροφόρηση μέχρι 12/2025), η οποία παρέχει ανασκόπηση της πορείας υλοποίησης του ΜΑΑ στην ολότητα του, καθώς και των εθνικών σχεδίων ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ανά κράτος μέλος), η Κύπρος, όσον αφορά στο ποσοστό απορρόφησης της μη επιστρεπτέας χρηματοδοτικής στήριξης (ανά κράτος μέλος), κατατάσσεται στην 20η θέση από το σύνολο των 27 κρατών μελών.
Παρά τις πέντε τροποποιήσεις του σχεδίου, αναφέρεται, δεν έχει εξαλειφθεί πλήρως ο κίνδυνος μη πλήρους απορρόφησης του ποσού που κατανεμήθηκε στην Κύπρο, σε περίπτωση μη υλοποίησης όλων των οροσήμων και στόχων μέχρι τη λήξη του ΜΑΑ στις 31.8.2026.
Η ΕΕ δύναται να επιβάλει μερική ή πλήρη αναστολή πληρωμής ποσού για συγκεκριμένο ορόσημο/στόχο που εμπίπτει σε δόση, που υποβλήθηκε με αίτημα πληρωμής για εκταμίευση των χρηματοδοτήσεων, βάσει καθορισμένης μεθοδολογίας, σε περίπτωση μη ικανοποιητικής επίτευξής του. Στη βάση πληροφόρησης που είχε η υπηρεσία, αναστολή χρηματοδότησης ενδέχετο να προκύψει σε σχέση με το Μέτρο που αφορά στη μεταρρύθμιση για την «Πράσινη Φορολογία», όπου η αναστολή καταβολής ποσού από τη χορηγία, βάσει της μεθοδολογίας που χρησιμοποιεί η Επιτροπή, αναμένεται να φτάσει τα €50 εκατ.
GSI
Η Κύπρος στο πλαίσιο του ΜΑΑ, μπορούσε να χρησιμοποιήσει δανειακή διευκόλυνση, ύψους €200,32 εκτ., η οποία συνδεόταν με την ικανοποιητική εκπλήρωση επτά μέτρων. Δεν υποβλήθηκε κανένα αίτημα καταβολής δανειακής διευκόλυνσης και, βάσει της πέμπτης τροποποίησης του ΣΑΑ, η διευκόλυνση δεν θα χρησιμοποιηθεί, αφού έξι Μέτρα που συνδέονταν με αυτή κατά τη χρονική στιγμή της υποβολής της πρότασης, αφαιρέθηκαν από το ΣΑΑ.
Αναφέρεται ότι, ποσό ύψους €100 εκατ., που αντιστοιχεί στο 50% του συνολικού δανείου, αφορούσε στην υλοποίηση του έργου κοινού ενδιαφέροντος ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας - Κύπρου, «Great Sea Interconnector», η οποία δεν είναι πλέον εφικτή εντός της χρονικής περιόδου του ΣΑΑ, αφού αυτό δεν έχει καν ξεκινήσει. Το ποσό της προχρηματοδότησης, ύψους €26,04 εκατ. το οποίο ήδη εκταμιεύθηκε, θα συμψηφιστεί με επόμενες δόσεις χορηγίας.
Η υπηρεσία θεωρεί ότι ο δανεισμός μέσω του ΜΑΑ, με όρους ευνοϊκότερους από εκείνους που επιτυγχάνονται μέσω του δανεισμού από τις αγορές ή την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, θα έπρεπε να είχε αξιοποιηθεί.
«Η πέμπτη τροποποίηση του ΣΑΑ ενισχύει την άποψη ότι ο αρχικός σχεδιασμός του εμπεριείχε αδυναμίες και ήταν υπεραισιόδοξος. Αναδεικνύει επίσης την ανάγκη για εφαρμογή βελτιωμένων διαδικασιών σχεδιασμού και διαχείρισης μελλοντικών προγραμμάτων χρηματοδοτικής στήριξης από την ΕΕ», υποδεικνύεται.
Επισημαίνεται ότι, εφόσον η εν λόγω τροποποίηση επήλθε μετά την ολοκλήρωση του ελέγχου, δεν έχει αξιολογηθεί ο κίνδυνος μη επίτευξης, μέχρι την 31.8.2026, των διαφοροποιημένων στόχων/οροσήμων που τέθηκαν και κατά συνέπεια ούτε ο κίνδυνος μη εκταμίευσης όλου του ποσού της εναπομείνασας χρηματοδότησης.
Μέχρι τον Αύγουστο του 2025 η απορρόφηση της χρηματοδότησης ανερχόταν περίπου στο 56% του συνολικού ποσού. Η Γενική Διεύθυνση Ανάπτυξης εκφράζει αισιοδοξία ότι, μέχρι την ολοκλήρωση του ΜΑΑ, θα επιτευχθεί η απορρόφηση της χορηγίας που αναλογεί στην Κυπριακή Δημοκρατία.
«Αναμφιβόλως ο ΜΑΑ ήταν ένας νέος μηχανισμός και σχεδιάστηκε κάτω από συνθήκες μεγάλης χρονικής πίεσης. Η εμπειρία από την εφαρμογή του Σχεδίου και οι όποιες αδυναμίες εντοπίστηκαν, μπορεί να αποτελέσουν χρήσιμο οδηγό για καλύτερο σχεδιασμό και παρακολούθηση μελλοντικών προγραμμάτων χρηματοδοτικής στήριξης, ώστε, όχι απλώς να επιτυγχάνεται η απορρόφηση των ευρωπαϊκών κονδυλίων, αλλά και να διασφαλίζεται η αξιοποίησή τους σε δράσεις που να επιφέρουν το μέγιστο κοινωνικό και οικονομικό όφελος».
Τι είναι ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας
Ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΜΑΑ) είναι προσωρινό χρηματοδοτικό μέσο με μέγιστη συνολική αξία €723,8δισ. και έχει σχεδιαστεί για να βοηθήσει τα κράτη μέλη να αντιμετωπίσουν τις οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις της πανδημίας COVID-19 ώστε να καταστούν οι οικονομίες τους περισσότερο βιώσιμες, ανθεκτικές και καλύτερα προετοιμασμένες για την πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση και, επιπρόσθετα, για να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις που προσδιορίζονται στις ανά χώρα συστάσεις στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Πρόκειται για καινοτόμο μοντέλο χρηματοδότησης, που δεν συνδέεται με τις δαπάνες, αλλά με την επίτευξη οροσήμων και στόχων.
Η χρηματοδότηση του ΣΑΑ της Κύπρου αποτελείτο από δύο μέρη, τη μη επιστρεπτέα χρηματοδοτική στήριξη ύψους €1,02δισ. και τη δανειακή διευκόλυνση, ύψους €200,32εκ. Με πρόσφατη τροποποίηση του ΣΑΑ, το Δεκέμβριο του 2025, αποφασίστηκε η μη αξιοποίηση της δανειακής διευκόλυνσης και ο προϋπολογισμός του Σχεδίου ανέρχεται τώρα σε €1,02δισ. Το ΣΑΑ Κύπρου, όπως εγκρίθηκε τον Ιούλιο του 2021 περιλάμβανε 133 Μέτρα, 75 επενδυτικά και 28 μεταρρυθμιστικά.
Υπενθυμίζεται ότι την περασμένη Πέπτη κατατέθηκε στη βουλή δέσμη επτά νομοσχεδίων με στόχο την επίτευξη οροσήμου που σχετίζεται με το Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΣΑΑ), προκειμένου να καταστεί δυνατή η εκταμίευση της 7ης δόσης χορηγίας. Παράλληλα, για την εκταμίευση της 6ης δόσης κατατέθηκαν νομοσχέδιο και κανονισμοί για φόρο υγειονομικής ταφής δημοτικών αποβλήτων.
Διαβάστε την έκθεση εδώ
Ελεγκτική Υπηρεσία: Αδυναμίες και υπεραισιόδοξες εκτιμήσεις στο Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας - Έπεσαν έξω για GSI
Η Ελεγκτική Υπηρεσία διαπίστωσε αδυναμίες και υπεραισιόδοξες εκτιμήσεις στο Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΣΑΑ) της Κύπρου. Η επιλογή των επενδυτικών έργων δεν βασίστηκε σε συνολική προτεραιοποίηση, λαμβάνοντας υπόψη την οικονομική και κοινωνική τους επίδραση, καθώς και τον βαθμό ωριμότητάς τους. Τα μέτρα επιλέχθηκαν με βάση τα κριτήρια της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αλλά όχι με γνώμονα τη μέγιστη αποτελεσματικότητα και αποδοτικότητα των διαθέσιμων πόρων. Ως παράδειγμα, αναφέρεται το έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας-Κύπρου, του οποίου ο κίνδυνος μη υλοποίησης είχε υποτιμηθεί. Επιπλέον, ο αριθμός των μέτρων και των οροσήμων στο ΣΑΑ θεωρείται δυσανάλογα μεγάλος για το μέγεθος της Κύπρου και τη χρηματοδότηση που έλαβε, γεγονός που δυσχεραίνει την παρακολούθηση και αυξάνει τον κίνδυνο απώλειας κονδυλίων. Η Ελεγκτική Υπηρεσία επισημαίνει επίσης την απουσία ενός ολοκληρωμένου εθνικού πλαισίου δημόσιων διαβουλεύσεων κατά την προετοιμασία του ΣΑΑ, καθώς η σχετική απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου ελήφθη μετά την ολοκλήρωση του σχεδιασμού. Αυτό ενδέχεται να οδήγησε σε περιορισμένη ενσωμάτωση των αναγκών της κοινωνίας και της αγοράς, μειώνοντας τον δυνητικό κοινωνικοοικονομικό αντίκτυπο του Σχεδίου. Τέλος, η καθυστέρηση στην υλοποίηση των μέτρων αποδίδεται σε διάφορους παράγοντες, όπως η έλλειψη ωριμότητας ορισμένων έργων, μη ρεαλιστικά χρονοδιαγράμματα, προβλήματα στις δημόσιες συμβάσεις, προσφυγές, καθυστερήσεις στην παράδοση εξοπλισμού λόγω του πολέμου στην Ουκρανία, και μειωμένο ενδιαφέρον συμμετοχής σε σχέδια χορηγιών.
