Επανειδίκευση (reskilling)

Όταν στα τέλη του προηγούμενου αιώνα οι ταμίες των τραπεζών κατάργησαν τις ταμειακές φυλλάδες στις οποίες κατέγραφαν τις εισπράξεις και τις πληρωμές, και άρχισαν να εργάζονται ηλεκτρονικά, χρειάστηκε να επανειδικευθούν, για να αποκτήσουν νέες γνώσεις, ούτως ώστε να μπορούν να ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις της υφιστάμενης δουλειάς τους.
Η επανειδίκευση είναι διαφορετική από την αναβάθμιση δεξιοτήτων (upskilling), η οποία αναφέρεται σε διαδικασία βαθύτερης γνώσης μιας υφιστάμενης εργασίας. Π.χ. στην περίπτωση των τραπεζών, ένας υπάλληλος που εργάζεται στο Τμήμα Συναλλάγματος και ασχολείται με την αγορά ξένου συναλλάγματος εκπαιδεύεται ούτως ώστε να μπορεί και να πωλεί (ξένο συνάλλαγμα).
Εισαγωγή
Με τις ραγδαίες εξελίξεις στην τεχνολογία, τις συνεχείς αλλαγές στις ανάγκες των πελατών και την παγκοσμιοποίηση, οι υπάλληλοι και οι εργοδότες αντιλήφθηκαν ότι οι γνώσεις που κάποτε ήταν ικανοποιητικές για να ανταποκρίνονται οι υπάλληλοι στα καθήκοντά τους τώρα έπαυσαν να είναι αρκετές. Για αυτό και η επανειδίκευση, από τη μια, έχει εξελιχθεί σε επιτακτική ανάγκη και, από την άλλη, είναι μια σοβαρή πρόκληση, αφού αυτή είναι απαραίτητη για την επιβίωση και πρόοδο κάθε οργανισμού.
Η σημασία της
Σε συνέχεια των όσων αναφέρθηκαν σε συντομία στην προηγούμενη παράγραφο, θα αναλύσουμε πιο κάτω τους λόγους που κατέστησαν την επανειδίκευση επιτακτική ανάγκη:
• Οι τεχνολογικές αλλαγές
Τα τελευταία χρόνια η τεχνολογία αλλάζει με ταχύτατους ρυθμούς. Η τεχνητή νοημοσύνη, ο αυτοματισμός, η ρομποτική κ.λπ. έχουν αλλάξει άρδην επαγγέλματα που σχετίζονται με την υγεία, την εκπαίδευση, τα χρηματο-οικονομικά, την εφοδιαστική αλυσίδα και το λιανικό εμπόριο. Υπολογίζεται ότι εκατομμύρια θέσεις εργασίας θα καταργηθούν τα επόμενα χρόνια και θα αντικατασταθούν από νέες. Η μετάβαση των εργαζομένων από τα παλιά επαγγέλματα στα νέα θα γίνει μέσω της επανειδίκευσης. Με τον τρόπο αυτόν θα μειωθεί η ανεργία και οι οργανισμοί δεν θα στερηθούν ταλαντούχους υπαλλήλους που θα τους είναι απαραίτητοι για επιβίωση και πρόοδο.
• Οι νέες απαιτήσεις
Οι εργασίες σήμερα απαιτούν ένα μείγμα γνώσεων, όπως, π.χ., τεχνικών, ψηφιακών κ.λπ. Για αυτό και οι εργοδότες προτιμούν τους υπαλλήλους που προσαρμόζονται εύκολα στις νέες συνθήκες εργασίας, μαθαίνουν γρήγορα και ανταποκρίνονται αμέσως στις αλλαγές. Με την επανειδίκευση, οι υπάλληλοι μπορούν ευκολότερα να εκτελούν τα νέα τους καθήκοντα, δεν χάνουν τη δουλειά τους και συνεχίζουν να προσφέρουν στην οικονομία του τόπου.
• Άμβλυνση κατάργησης επαγγελμάτων και προστασία ισότητας
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος του αυτοματισμού είναι η αύξηση της ανεργίας. Χωρίς επανειδίκευση, πολλοί υπάλληλοι, ειδικά αυτοί που εργάζονται σε ευάλωτους κλάδους, κινδυνεύουν να μείνουν άνεργοι. Αυτό θα αμβλυνθεί αν προσφερθούν στους υπαλλήλους δομημένα προγράμματα εκπαίδευσης τα οποία θα τους βοηθήσουν στην ομαλή μετάβαση στα νέα δεδομένα, προστατεύοντάς τους έτσι από μακροχρόνια ανεργία. Οι οργανισμοί που επενδύουν στην επανειδίκευση προσφέρουν όχι μόνο στην οικονομική σταθερότητα αλλά και στην κοινωνική, αφού προστατεύουν την κοινωνία από την ανισότητα.
• Ανέλιξη και ικανοποίηση
Με την επανειδίκευση οι υπάλληλοι όχι μόνο επιβιώνουν αλλά και ενδυναμώνονται. Αποκτούν νέες γνώσεις, έχουν περισσότερες ευκαιρίες προαγωγής, απολαμβάνουν υψηλότερες απολαβές και εξασφαλίζουν πιο ενδιαφέρουσα εργασία. Τους βοηθά να αποφεύγουν τη στασιμότητα και, ταυτόχρονα, στον οργανισμό καλλιεργείται μια νοοτροπία προόδου, η οποία είναι ιδιαίτερα σημαντική σε μια περίοδο που η διά βίου μάθηση είναι ο κανόνας. Όταν οι υπάλληλοι αντιλαμβάνονται ότι ο εργοδότης τους επενδύει σ’ αυτούς είναι φυσικό να είναι πιο αφοσιωμένοι και σπάνια εγκαταλείπουν τον οργανισμό στον οποίον εργάζονται.
• Ευελιξία
Η επανειδίκευση δυναμώνει τον οργανισμό. Οι οργανισμοί που ανακατανέμουν τα καθήκοντα ταλαντούχων υπαλλήλων τους και τους αξιοποιούν σε νέους ρόλους μπορούν πιο εύκολα να ανταποκρίνονται στις αλλαγές παρά οι οργανισμοί που καλύπτουν τις νέες ανάγκες με εξωτερικές προσλήψεις. Με την ανακατανομή καθηκόντων, βελτιώνεται το ηθικό των υπαλλήλων και μπορούν πιο εύκολα να προσαρμόζονται αφού γνωρίζουν την εταιρική κουλτούρα του οργανισμού. Σε τομείς της οικονομίας στους οποίους παρατηρείται έλλειψη ταλέντων, η επανειδίκευση μπορεί να κάνει τη διαφορά μεταξύ προόδου και στασιμότητας.
Πώς εφαρμόζεται η επανειδίκευση
Δεν υπάρχει κανόνας γενικής εφαρμογής όσον αφορά την επανειδίκευση. Αυτή μπορεί να εφαρμοστεί με διάφορους τρόπους, συνδυάζοντας εκπαιδευτικά προγράμματα, πρακτική εκπαίδευση και ψηφιακές πλατφόρμες. Πιο αναλυτικά μπορούν να εφαρμοστούν τα εξής:
• εξειδικευμένα εκπαιδευτικά προγράμματα για να προετοιμαστούν οι υπάλληλοι για τους νέους τους ρόλους
• διαδικτυακά εκπαιδευτικά προγράμματα τα οποία εκπαιδεύουν τους υπαλλήλους όσον αφορά την ευελιξία που απαιτείται στον νέο τους ρόλο
• πρακτική εξάσκηση σε διάφορα τμήματα του οργανισμού, ούτως ώστε να αποκτήσουν σφαιρική γνώση για τις εργασίες του
• κυβερνητική χορηγία ή δωρεάν κυβερνητική εκπαίδευση στο προσωπικό των οργανισμών που θα επηρεαστούν περισσότερο από τις αλλαγές
• συνεργασία οικονομικών/εμπορικών οργανισμών με εκπαιδευτικούς οργανισμούς για τη δημιουργία προγραμμάτων ευθυγράμμισης με τις νέες ανάγκες της αγοράς.
Για να πετύχει η επανειδίκευση, χρειάζεται η εκπαίδευση να είναι σχετική, πρακτική και να τυγχάνει της απόλυτης στήριξης της ηγεσίας του οργανισμού. Επίσης, οι υπάλληλοι πρέπει να αισθάνονται ψυχολογική ασφάλεια για να είναι σίγουροι ότι ο εργοδότης τους επενδύει στην ανάπτυξη και είναι δεσμευμένος με την μακρόχρονη εργοδότησή τους.
Οι προκλήσεις
Παρά τα ωφελήματα που προκύπτουν από την επανειδίκευση, αυτή δεν παύει από του να συνοδεύεται και από συγκεκριμένες προκλήσεις, αφού η εφαρμογή της απαιτεί σημαντική επένδυση πόρων (υλικών και ανθρώπινων) και χρόνου. Οι μικροί οργανισμοί μπορεί να δυσκολεύονται να εφαρμόσουν μεγάλης κλίμακας επανειδίκευση ενώ, από την άλλη, οι υπάλληλοι πιθανόν να δυσκολεύονται να συμμετάσχουν σ’ αυτή λόγω οικονομικών και οικογενειακών υποχρεώσεων. Τα πράγματα δυσκολεύουν ακόμη περισσότερο επειδή υπάρχουν υπάλληλοι που αντιστέκονται στις αλλαγές και δεν θέλουν να αλλάξουν ρόλο.
Τέλος, πολλές φορές, υπάρχουν δυσκολίες στον καθορισμό των γνώσεων που θα χρειαστούν στο μέλλον. Για τους οργανισμούς που κινούνται με μεγάλη ταχύτητα, υπάρχει κίνδυνος η εκπαίδευση που θα προσφερθεί στο τέλος να αποδειχτεί ξεπερασμένη. Για αυτό χρειάζονται στρατηγικός προγραμματισμός, συνεργασία με ειδικούς και συχνή ενημέρωση του περιεχομένου της εκπαίδευσης.
Το μέλλον της
Προβλέποντας για το μέλλον, η επανειδίκευση θα αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Η περίοδος που θα ισχύει μια επανειδίκευση θα συρρικνώνεται συνεχώς και οι γνώσεις που αποκτούνται σήμερα θα χρειάζονται ανανέωση σε λίγα χρόνια. Για αυτό και η διά βίου μάθηση θα καταστεί απαραίτητη αφού οι εργαζόμενοι θα είναι υπόχρεοι να αλλάζουν πολλούς ρόλους κατά τη διάρκεια της εργασιακής τους ζωής.
Οι οργανισμοί οι οποίοι θα ενσωματώσουν την επανειδίκευση στην εταιρική τους κουλτούρα θα δημιουργήσουν πιο ανθεκτικό και καινοτόμο προσωπικό. Επίσης, οι οργανισμοί που θα προτεραιοποιήσουν την επανειδίκευση θα είναι πιο ισχυροί οικονομικά, οι δε υπάλληλοι που θα επανειδικευθούν θα είναι σε καλύτερη θέση να καλύψουν εξειδικευμένες θέσεις που θα προκύψουν στο μέλλον.
Επίλογος
Η επανειδίκευση δεν πρέπει να είναι σχήμα λόγου αλλά μια στρατηγική επιβίωσης στη νέα οικονομία και ένας οδηγός για τις προοπτικές των εργαζομένων. Βοηθά τους υπαλλήλους να ανταποκρίνονται σε νέους ρόλους, εξασφαλίζοντας συνέχιση της εργοδότησής τους, παρ' όλες τις τεχνολογικές και άλλες ανακατατάξεις. Οι οργανισμοί θα είναι σε θέση να αξιοποιούν τους υφιστάμενους υπαλλήλους τους προκειμένου να πληρώσουν νέες θέσεις εργασίας. Με τον τρόπο αυτόν ενισχύεται η προσαρμοστικότητα και η ανταγωνιστικότητά τους. Επίσης με τη διά βίου μάθηση θα δημιουργηθούν οργανισμοί με περισσότερη συμπερίληψη, καινοτομία και ανθεκτικότητα.
Τέλος, η επανειδίκευση αποτελεί ασπίδα εναντίον της αβεβαιότητας και όπλο για αξιοποίηση των ευκαιριών που θα παρουσιαστούν στο μέλλον.
Σε έναν κόσμο που αλλάζει συνεχώς, η συνεχής ενημέρωση είναι ένας από τους καλύτερους τρόπους για την πρόοδο των ανθρώπων, των οργανισμών και των κρατών.
* Fellow του Ινστιτούτου Τραπεζιτών Λονδίνου | Ιδρυτικού μέλους του Κυπριακού Ινστιτούτου Χρηματοοικονομικών Υπηρεσιών και του Κυπριακού Συνδέσμου Διεύθυνσης Ανθρώπινου Δυναμικού