Επικίνδυνες αυταπάτες και εμμονή να ποντάρουμε σε «κουτσό» άλογο

Του Πατριάρχη
Στην πολιτική ζωή της Ευρώπης παρατηρείται συχνά ένα φαινόμενο που η ιστορική επιστήμη θα μπορούσε να χαρακτηρίσει ως έναν ιδιότυπο ιδεολογικό αυτισμό. Πρόκειται για εκείνη την ακλόνητη προσκόλληση σε σχήματα που έχουν καταρρεύσει με πάταγο κάτω από το βάρος της πραγματικότητας, αλλά συνεχίζουν να επιβιώνουν στα μυαλά όσων αρνούνται πεισματικά να δουν το προφανές. Αναφέρομαι στην αντιδυτική εμμονή, η οποία αποτελεί το κοινό σημείο συνάντησης της αριστεράς και της ακροδεξιάς. Είναι πραγματικά αξιοσημείωτο το πώς δύο χώροι που υποτίθεται ότι βρίσκονται σε διαρκή σύγκρουση, ταυτίζονται πλήρως όταν πρόκειται για τον προσανατολισμό των χωρών και τις διεθνείς συμμαχίες τους. Οι μεν μιλούν για αντιιμπεριαλισμό, οι δε για δήθεν πολυδιάστατο πατριωτισμό. Στο τέλος όμως καταλήγουν στο ίδιο συμπέρασμα. Δυσπιστία προς τη Δύση, καχυποψία προς την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις Ηνωμένες Πολιτείες, ανοχή ή και συμπάθεια προς τη Ρωσία, και σε ορισμένες περιπτώσεις μια σχεδόν μεταφυσική πίστη ότι κάπου στην ανατολή υπάρχει ένας ισχυρός προστάτης που θα μας σώσει.
Το πρόβλημα είναι ότι η πραγματικότητα, αυτό το ενοχλητικό πράγμα που δεν διαβάζει κομματικά φυλλάδια, έχει αποφανθεί αλλιώς.
Η Αρμενία είναι ένα από τα πιο ηχηρά παραδείγματα. Για χρόνια θεωρούσε ότι η συμμετοχή της στον Οργανισμό του Συμφώνου Συλλογικής Ασφάλειας, δηλαδή στη ρωσική αρχιτεκτονική ασφαλείας, αποτελούσε εγγύηση. Όταν όμως βρέθηκε αντιμέτωπη με το Αζερμπαϊτζάν, η ρωσική προστασία αποδείχθηκε σχεδόν διακοσμητική. Όσοι στην Κύπρο ή στην Ελλάδα μιλούν για τη Ρωσία σαν να είναι εναλλακτικός πυλώνας ασφάλειας, ας κοιτάξουν πρώτα τι απέμεινε από αυτή την ασφάλεια στους Αρμενίους.
Το ίδιο έργο παίχτηκε και στη Συρία. Ο Μπασάρ αλ Άσαντ στηρίχθηκε επί χρόνια στη Μόσχα, εμφάνισε τη ρωσική παρουσία ως εγγύηση επιβίωσης του καθεστώτος του και τελικά, όταν το οικοδόμημα κατέρρευσε, διέφυγε στη Ρωσία τον Δεκέμβριο του 2024. Το μήνυμα και σε αυτή την περίπτωση ήταν πως η Μόσχα μπορεί να στηρίζει όσο τη συμφέρει και όσο αντέχει και όταν το κόστος ανεβαίνει ή όταν οι προτεραιότητες μετακινούνται, οι σύμμαχοι μετατρέπονται σε βάρος. Η Ρωσία δεν έσωσε τον Άσαντ από την τελική πτώση. Του πρόσφερε απλώς τον διάδρομο διαφυγής. Σπουδαίο μοντέλο ασφαλείας, αν ο στόχος είναι να σου προσφέρουν στο τέλος πολιτικό άσυλο (με το αζημίωτο).
Το Ιράν προσφέρει σήμερα μια ακόμη πιο επίκαιρη υπενθύμιση. Παρά τη στενή του σχέση με τη Ρωσία και την Κίνα, βρέθηκε ουσιαστικά απομονωμένο μέσα στη δίνη της κρίσης. Μόσχα και Πεκίνο περιορίστηκαν σε διπλωματικές τοποθετήσεις και υπολογισμούς συμφέροντος, αποφεύγοντας άμεση εμπλοκή. Με απλά λόγια, το καθεστώς της Τεχεράνης ανακάλυψε ότι οι μεγάλες αντιδυτικές φιλίες έχουν αυστηρά όρια όταν αρχίζουν τα δύσκολα.
Υπάρχει όμως και η λατινοαμερικανική σχολή των ψευδαισθήσεων. Ο Νικολάς Μαδούρο στη Βενεζουέλα είχε τη Μόσχα για στρατηγικό σύμμαχο, με τον Πούτιν να τον στηρίζει ανοιχτά και τις δύο χώρες να υπογράφουν ακόμη και στρατηγική εταιρική συμφωνία μόλις τον Μάιο του 2025. Ο Μαδούρο συνελήφθη, μεταφέρθηκε στις ΗΠΑ και δικάζεται με την Μόσχα να περιορίζεται σε ανακοινώσεις διαμαρτυρίας. Στην ίδια την Βενεζουέλα η ελπίδα στρέφεται στις ΗΠΑ αφού όσο η χώρα λειτουργούσε ως προκεχωρημένο φυλάκιο της Ρωσίας κατέγραφε πληθωρισμό 618%. Ούτε σταθερότητα, ούτε ευημερία, ούτε προστασία. Μόνο μια χώρα εξαντλημένη.
Η Κούβα συμπληρώνει το κάδρο με σχεδόν λογοτεχνική σκληρότητα. Ένα καθεστώς που για δεκαετίες προβλήθηκε ως σύμβολο αντίστασης, βυθίζεται σε ενεργειακή και κοινωνική ασφυξία. Η χώρα προσπαθεί να κρατήσει όρθιο το ηλεκτρικό της δίκτυο με συνεχή μπλακάουτ, λόγω έλλειψης καυσίμων και κατάρρευσης των υποδομών. Η Κούβα δεν σώζεται από τους παλιούς της μύθους, ούτε από τη ρωσική αρκούδα, ούτε από το επαναστατικό της μουσείο τρόμου. Βυθίζεται. Και μαζί της βυθίζεται και το παραμύθι ότι η αντιδυτική στάση παράγει αντοχή και αξιοπρέπεια. Παράγει κυρίως εξαθλίωση και αδιέξοδα.
Μέσα σε όλα αυτά, η Κύπρος βλέπει τις τελευταίες ημέρες με τον πιο καθαρό τρόπο πού βρίσκεται η πραγματική ασπίδα ασφαλείας της. Στις δυτικές συμμαχίες, στην Ευρωπαϊκή Ένωση, στις Ηνωμένες Πολιτείες, στην Ελλάδα, στο Ισραήλ, στις συνεργασίες με κράτη που έχουν δυνατότητα, βούληση και συμφέρον να στηρίξουν την περιοχή. Αν βρισκόμασταν στο απέναντι στρατόπεδο, θα ήμασταν σήμερα αξιοπρεπείς και ανεξάρτητοι; Απλώς θα ήμασταν πιο μόνοι. Στην ιστορία των μικρών κρατών, η μοναξιά δεν είναι ιδεολογική πολυτέλεια, αλλά πρόσκληση προς την καταστροφή.
Οι αντιδυτικοί κάθε ιδεολογικής απόχρωσης, από βαθύ κόκκινο ως βαθύ μαύρο, δικαιούνται να έχουν τις φαντασιώσεις τους. Η χώρα, όμως, δεν έχει το περιθώριο να τις πληρώσει. Όσοι ονειρεύονται ακόμη άλλους δρόμους, ας κοιτάξουν τα συντρίμμια των συμμάχων τους. Η γεωπολιτική δεν ασκείται με ιδεολογικά συμπλέγματα αλλά με ρεαλισμό και γνώση του κόσμου στον οποίο ζούμε.