Ερατώ Ιώαννου: Το βιβλίο ξεκίνησε σαν αναζήτηση του τι σημαίνει αλήθεια «κανονική ζωή»

Χάρτης νέων ταξιδιών
Του κανενός, Εκδόσεις Ο Μωβ Σκίουρος, 2024
Συγγραφείς παρουσιάζουν το καινούργιο βιβλίο τους
Πώς θα περιγράφατε το βιβλίο σας σε κάποιον που το ακούει για πρώτη φορά;
Σε έναν «μη τόπο», στη Νεκρή Ζώνη της Λευκωσίας, τρεις κατατρεγμένοι άνθρωποι αντιμάχονται τον εγκλεισμό τους. Κάθε στιγμή φέρνει μαζί της παραίτηση κι ελπίδα, όνειρο και πραγματικότητα, καθώς περνούν τις ώρες, μέρες, εβδομάδες κάτω από ένα στενό κομμάτι ουρανού. Μέσα από τα μάτια ενός άγνωστου κοριτσιού, ξεδιπλώνεται η αναζήτηση ταυτότητας και η βαθιά ανάγκη για έναν τόπο που να μπορεί να κατοικηθεί, όπου θα μπορεί να ανήκει προστατευμένη. Θα του διάβαζα επίσης το ακόλουθο απόσπασμα, το οποίο αποκρυσταλλώνει, θεωρώ, τον κεντρικό νοηματικό άξονα του έργου: «Στη μεγάλη πορεία, προσπερνώντας αμμόλοφους και φοινικιές, καμένα χωριά και κουφάρια, έλεγαν: «Μύρισε τη θάλασσα στον αέρα! Φτάνουμε! Τη μυρίζεις την αρμύρα;» Κι εγώ έλεγα: «Ναι τη μυρίζω. Δεν φοβάμαι». Κι ας δεν τη μύριζα. Κι ας φοβόμουνα. Λαχτάρησα τον νέο τόπο. Όμως πέφτοντας από τον τοίχο, βρέθηκα, κορίτσι χωρίς όνομα, μετέωρη εδώ, σε μια νεκρή ζώνη· στη γη του κανενός.»
Σε έναν «μη τόπο», στη Νεκρή Ζώνη της Λευκωσίας, τρεις κατατρεγμένοι άνθρωποι αντιμάχονται τον εγκλεισμό τους
Ποια ήταν η αφορμή ή η έμπνευση που σας οδήγησε στη συγγραφή του συγκεκριμένου βιβλίου;
Την αφορμή ή την έμπνευση για ένα βιβλίο δεν μπορεί να αποτελεί ένα μεμονωμένο γεγονός το οποίο η συγγραφέας παρατηρεί από απόσταση – ένα γεγονός σε ένα αποστειρωμένο περιβάλλον. Κουβαλούμε βιώματα, εμπειρίες, ερωτήματα, πληγές και μνήμες, σε μια κατάσταση ζύμωσης, που υποβόσκουν τόσο σε συνειδητό όσο και σε υποσυνείδητο επίπεδο. Αυτό που μπορεί να αποτέλεσε, τελικά την αφορμή/έμπνευση, ήταν όντως ένα γεγονός που ενεργοποίησε τη δημιουργική διαδικασία της συγγραφής: ο εγκλωβισμός τριών κατατρεγμένων στη νεκρή ζώνη το 2021 και μία αθώα ερώτηση από την δεκάχρονη, τότε, κόρη μου εάν δηλαδή εκείνοι οι άνθρωποι ζούσαν εκεί μια ‘κανονική ζωή’. Κι έτσι το βιβλίο ξεκίνησε σαν αναζήτηση του τι μπορεί να σημαίνει αλήθεια ‘κανονική ζωή’, τι είναι αυτό που τελικά ο κάθε ένας και η κάθε μία από εμάς αποζητά από αυτή τη σύντομή μας περιδιάβαση στη γη;
Τι σημαίνει για εσάς ο τίτλος και πώς συνομιλεί με το περιεχόμενο του βιβλίου;
Στη λογοτεχνία οι λέξεις σημαίνουν, υπαινίσσονται, συμβολίζουν, ερμηνεύονται, προκαλούν συναισθήματα και είναι ίσως εκεί που έγκειται η μαγεία της λογοτεχνίας. Η λογοτεχνία είναι ένα μέρος όπου οι λέξεις λειτουργούν στη βάση της πρόθεσης της συγγραφέως αλλά μοιραία και αναπόφευκτα στη βάση των βιωμάτων, των αναγνωσμάτων, της ιδιοσυγκρασίας και της δεκτικότητας του κάθε αναγνώστη ξεχωριστά. Ο τίτλος λειτουργεί σε κυριολεκτικό επίπεδο, το σκηνικό στήνεται στη γη του κανενός, ενώ ταυτόχρονα υποδηλώνει την κενότητα, και ενδεχομένως να υπαινίσσεται την υπαρξιακή ματαιότητα. Η πρόθεση ήταν βέβαια να δέσει με το περιεχόμενο αναδεικνύοντας τη μοναξιά, την εγκατάλειψη, την αορατότητα.
Ο τόπος —και ειδικά η διαιρεμένη πρωτεύουσα— δεν λειτουργεί ως φόντο, αλλά γίνεται ενεργός χαρακτήρας, επηρεάζοντας βαθιά την αφηγήτρια.
Υπάρχουν συγκεκριμένες επιρροές ή αναφορές – λογοτεχνικές, καλλιτεχνικές, προσωπικές – που διαμόρφωσαν το ύφος και το περιεχόμενο του βιβλίου;
Αναπόφευκτα υπάρχουν επιρροές που επηρεάζουν τόσο το ύφος όσο και το περιεχόμενο του λογοτεχνικού κειμένου αυτές όμως λειτουργούν συνδυαστικά – είναι δύσκολο να απομονωθούν και να συγκεκριμενοποιηθούν. Μας επηρεάζουν τα αναγνώσματά μας, οι συγγραφείς που αγαπούμε, τα κείμενα που μας ταξίδεψαν ή μας παίδεψαν, οι φιλοσοφικές μας αναζητήσεις και οι ψυχολογικές μας καταστάσεις, ένα εικαστικό έργο, μια θεατρική παράσταση ένα μουσικό κομμάτι. Το λογοτεχνικό κείμενο όμως δεν είναι ένα μωσαϊκό επιρροών. Τα πάντα περνούν μέσα από ένα πολύ ιδιαίτερο φίλτρο που αφήνει το αποτύπωμά του το προσωπικό ύφος του κάθε συγγραφέα στο κείμενο.
Πώς βλέπετε το βιβλίο σας να εντάσσεται ή να συνομιλεί με την κυπριακή λογοτεχνία;
Το βιβλίο μου ανήκει στη λογοτεχνία των συγγραφέων της Κύπρου που γεννήθηκαν μετά το 1974, μια λογοτεχνία που ασχολείται ιδιαίτερα με τον τόπο, σε σχέση με τη χωρική του διάσταση αλλά και τη μεταφορική ή συμβολική του διάσταση. Ο τόπος —και ειδικά η διαιρεμένη πρωτεύουσα— στο βιβλίο μου, δεν λειτουργεί ως φόντο, αλλά γίνεται ενεργός χαρακτήρας, επηρεάζοντας βαθιά την αφηγήτρια. Η ενασχόληση με τα όρια, το απροσπέλαστο και τις κληροδοτημένες μνήμες του μισού τόπου εντάσσει το έργο στην κυπριακή λογοτεχνία, ενώ ταυτόχρονα προβάλλει μια εμπειρία χώρου και μνήμης που διαπερνά τοπικά και παγκόσμια ζητήματα.
Τι θα θέλατε να κρατήσει ο αναγνώστης από το βιβλίο σας, τι κρατάτε εσείς από αυτό;
Την ανάγκη που έχει ο κόσμος μας για συμπόνοια.