Ζούμε περισσότερο αλλά δεν γερνάμε καλά: Tο προσδόκιμο ζωής ανέρχεται έως τα 85 έτη για τις γυναίκες και στα 81 έτη για τους άνδρες

Η Κύπρος μπορεί καταγράφει ένα από τα υψηλότερα προσδόκιμα ζωής στην Ευρώπη, (83,2 έτη), ωστόσο, όπως δείχνουν τα στοιχεία ζούμε περισσότερο, αλλά δεν γερνάμε καλά. Το 40% των Kυπρίων, μετά τη συνταξιοδότηση τους, στα 65 τους χρόνια, ζουν με προβλήματα υγείας και αντιμετωπίζουν σοβαρούς περιορισμούς λόγω παραγόντων που θα μπορούσαν να προληφθούν και να αποφευχθούν.
Συγκεκριμένα και σύμφωνα με το Country Health Profile 2025: Cyprus, το προσδόκιμο ζωής ανέρχεται περίπου στα 84–85 έτη για τις γυναίκες και στα 81 έτη για τους άνδρες. Την ίδια στιγμή, τα πιο πρόσφατα στοιχεία της Eurostat που χρησιμοποιούνται στο «Προφίλ» δείχνουν ότι τα υγιή χρόνια ζωής, δηλαδή τα χρόνια χωρίς σοβαρούς λειτουργικούς περιορισμούς, είναι κατά μέσο όρο περίπου 65,7 έτη για τις γυναίκες και 64,4 έτη για τους άνδρες.
Αυτό σημαίνει ότι, σε καθαρά στατιστικούς όρους, οι γυναίκες στην Κύπρο ζουν, σε μεγάλο ποσοστό, περίπου τα τελευταία 18-20 χρόνια της ζωής τους και οι άνδρες περίπου τα τελευταία 15-18 χρόνια, με κάποιον βαθμό περιορισμών που σχετίζονται με προβλήματα υγείας. Οι περιορισμοί αυτοί συχνά συνδέονται με χρόνια νοσήματα όπως ο διαβήτης, η υπέρταση, τα καρδιαγγειακά και τα μυοσκελετικά προβλήματα, καθώς και με ήπιες δυσκολίες κινητικότητας ή αντοχής, στοιχεία που, όπως επισημαίνεται και στο ίδιο το «Προφίλ υγείας», καθιστούν την επένδυση στην υγιή γήρανση και την πρόληψη κρίσιμη για τα επόμενα χρόνια.
«Το θέμα δεν είναι μόνο να ζούμε πολύ. Το θέμα είναι να ζούμε και να γερνάμε καλά», τόνισε στον «Φ» ο εκτελεστικός πρόεδρος του Παρατηρητηρίου Τρίτης Ηλικίας, Δήμος Αντωνίου και εξήγησε: «Να αρχίσουμε από τα πιο απλά. Ως Κύπριοι έχουμε τη μεσογειακή διατροφή. Κι όμως, της γυρίσαμε την πλάτη. Την άσκηση καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής μας την ξεχάσαμε και τη θυμόμαστε κάποιοι, σε κάποια φάση, πολλές φορές επειδή το είπε ο γιατρός. Για πολλές δεκαετίες επειδή οι υπηρεσίες υγείας δεν ήταν οικονομικά προσιτές για μια πολύ μεγάλη μερίδα του πληθυσμού, τις αποφεύγαμε. Επίσης, δεν λαμβάνουμε υπόψη μας ότι λόγω και του μεγέθους του πληθυσμού μας είναι πιο εύκολο να έχουμε υψηλά ποσοστά κληρονομικών παθήσεων».
«Αν θέλετε να το επεκτείνουμε και σε άλλους τομείς», είπε, «δεν μεριμνήσαμε ώστε να έχουμε μια όσο το δυνατό καλύτερη ποιότητα ζωής στα γηρατειά μας. Αντιθέτως, ταλαιπωρούμε τους ηλικιωμένους μας και πολλές φορές τους εγκλωβίζουμε σε μια ατελείωτη μοναξιά. Μια βόλτα στις ορεινές μας κοινότητες ή στους προσφυγικούς συνοικισμούς είναι αρκετή για να κατανοήσουμε το μέγεθος του προβλήματος».
Η μεγάλη πρόκληση μετά τα 65
Η έρευνα σε διεθνείς και εθνικές πηγές υγείας δείχνει ότι το «κυπριακό παράδοξο», δηλαδή, υψηλό προσδόκιμο αλλά με νοσηρότητα, οφείλεται σε συγκεκριμένους παράγοντες κινδύνου που έχουν παγιωθεί στην κοινωνία μας:
1. Παρ’ όλο που η Κύπρος είναι το σπίτι της μεσογειακής δίαιτας, οι νεότερες γενιές και οι σημερινοί ηλικιωμένοι έχουν στραφεί σε πιο δυτικά πρότυπα διατροφής, πλούσια σε επεξεργασμένα τρόφιμα, ζάχαρη και κορεσμένα λιπαρά. Αυτό οδηγεί σε υψηλά ποσοστά διαβήτη και καρδιαγγειακών παθήσεων.
2. Η Κύπρος καταγράφει σταθερά υψηλά ποσοστά παχυσαρκίας σε ενήλικες και, ανησυχητικά, σε παιδιά. Το υπερβολικό βάρος είναι η «μητέρα» πολλών προβλημάτων που εμφανίζονται στην τρίτη ηλικία, όπως η οστεοαρθρίτιδα (που περιορίζει την κινητικότητα) και ο διαβήτης τύπου 2.
3. Η εξάρτηση από το αυτοκίνητο στην Κύπρο είναι καθολική, λόγω και της έλλειψης επαρκούς δημόσιας συγκοινωνίας.
4. Η έλλειψη φυσικής δραστηριότητας είναι βασικός παράγοντας για την εμφάνιση μυοσκελετικών προβλημάτων και την απώλεια μυϊκής μάζας στους ηλικιωμένους, γεγονός που εξηγεί τους περιορισμούς στην κινητικότητα που αναφέρονται και στις ευρωπαϊκές εκθέσεις.
5. Τα ποσοστά καπνίσματος στην Κύπρο παραμένουν από τα υψηλότερα στην ΕΕ. Οι μακροχρόνιες επιπτώσεις του καπνίσματος μειώνουν δραματικά την αντοχή και την ποιότητα ζωής μετά τα 65.
6. Οι γυναίκες επηρεάζονται δυσανάλογα από παθήσεις που δεν είναι θανατηφόρες, αλλά προκαλούν πολλαπλά και ιδιαίτερα προβλήματα όπως π.χ. η οστεοπόρωση, η αρθρίτιδα και η κατάθλιψη.
7. Αντίθετα, οι άνδρες τείνουν να υποφέρουν συχνότερα από θανατηφόρα νοσήματα (όπως εμφράγματα), γι’ αυτό και ζουν λιγότερα χρόνια.
Από την πράξη, «την οποία εμείς ως Παρατηρητήριο Τρίτης Ηλικίας ζούμε καθημερινά, βλέπουμε ότι οι ηλικιωμένοι μας, όταν πλέον ζουν με αυτά τα προβλήματα υγείας την τελευταία δεκαπενταετία ή εικοσαετία της ζωής τους, βρίσκουν μπροστά τους και άλλα χίλια εμπόδια στην εξασφάλιση των όσων χρειάζονται. Δεν οδηγούν για να πάνε μόνοι τους στον γιατρό ή το νοσοκομείο, σε μια εκδήλωση, σε έναν συγγενή ή φίλο, δεν υπάρχει σωστή συγκοινωνία ώστε να μπορούν να τη χρησιμοποιήσουν χωρίς να πρέπει να αλλάξουν δύο και τρία ή και περισσότερα λεωφορεία, δεν υπάρχει οργανωμένη και πλήρης κατ’ οίκον φροντίδα. Το ότι νιώθουν εγκλωβισμένοι και πρέπει να εξαρτώνται από τα παιδιά ή τα εγγόνια ή τους γείτονες, επίσης, δεν συμβάλλει σε αυτό που λέμε “καλά γηρατειά”. Είναι μια σειρά παράγοντες που σχετίζονται με την αδυναμία εξασφάλισης μιας καλής ποιότητας ζωής».
Πώς να μετατρέψουμε τα χρόνια ζωής σε υγιή
Για να μετατρέψουμε «τα χρόνια ζωής σε υγιή χρόνια, χρειάζεται μια στρατηγική αλλαγή νοοτροπίας. Να το πάρουμε από την αρχή των όσων αναφέραμε:
>> Η υιοθέτηση της παραδοσιακής κυπριακής διατροφής δεν είναι νοσταλγία, αλλά φάρμακο και πρέπει να την εντάξουμε ξανά στο καθημερινό τραπέζι, μειώνοντας το κρέας και τα τυποποιημένα προϊόντα.
>> Η άσκηση δεν είναι μόνο για τους νέους. Για τους άνω των 65, δραστηριότητες χαμηλής έντασης όπως το περπάτημα, η κολύμβηση, η ήπια γυμναστική κ.λπ. μπορούν να διατηρήσουν την ευλυγισία και να μειώσουν τον κίνδυνο πτώσεων.
>> Με την εφαρμογή του ΓεΣΥ, η πρόσβαση σε προληπτικούς ελέγχους είναι ευκολότερη. Η ρύθμιση της πίεσης, της χοληστερόλης και του ζαχάρου πριν προκαλέσουν βλάβη είναι κρίσιμη για να αποφευχθούν οι μελλοντικοί περιορισμοί.
>> Η μοναξιά είναι εχθρός της υγείας. Η συμμετοχή σε προγράμματα κοινοτήτων, δήμων, Κέντρα Ενηλίκων, Κέντρα Πρόληψης Υγείας, όπως αυτό που λειτουργεί το Παρατηρητήριο στη Λεμεσό και οικογενειακές δραστηριότητες, κρατά το μυαλό ενεργό και καταπολεμά την κατάθλιψη, που συχνά καθηλώνει τους ηλικιωμένους».
>> Η εξασφάλιση, μέσω μεταφοράς, κατ’ οίκον φροντίδας, είτε αυτή αφορά υπηρεσίες υγείας ή άλλες υπηρεσίες.
«Αν θέλετε να το επεκτείνουμε περισσότερο, η Κύπρος αυτή τη στιγμή βρίσκεται στις μεσαίες θέσεις στην ΕΕ σε ό, τι αφορά τα υγιή χρόνια. Πρώτη χώρα είναι η Μάλτα με 71 έτη, η Ελλάδα βρίσκεται λίγο πιο κάτω από εμάς, είναι όμως η Ιταλία με 69 υγιή έτη, η Σουηδία με 67 κ.λπ. Βρισκόμαστε, δηλαδή, στο διά ταύτα για να αρχίσουμε να εφαρμόζουμε πολιτικές που έχουν στόχο την υγιή γηράνση. Να προλάβουμε πριν είναι αργά».
Η Κύπρος γηράσκει με σταθερό ρυθμό. Σήμερα, περίπου 17,7 % του πληθυσμού είναι ηλικίας 65 ετών και άνω, ποσοστό που αντιστοιχεί σε σχεδόν έναν στους έξι κατοίκους, αυξημένο σημαντικά σε σύγκριση με την προηγούμενη δεκαετία. Παράλληλα, ο δείκτης εξάρτησης ηλικιωμένων, δηλαδή η αναλογία των ατόμων 65 και άνω προς τον πληθυσμό παραγωγικής ηλικίας 20–64, έχει ανέλθει στο 26–27 %, γεγονός που σημαίνει ότι αντιστοιχεί περίπου ένας ηλικιωμένος σε κάθε τέσσερις εργαζόμενους. Συμπερασματικά, «τα δεδομένα μάς λένε ότι έχουμε το δώρο του χρόνου. Το στοίχημα τώρα είναι να γεμίσουμε αυτόν τον χρόνο με ποιότητα, υγεία και ενέργεια, μειώνοντας το χάσμα μεταξύ του ζω και του ζω καλά».