Η προσδοκία για επικράτηση της ισχύος δικαίου έναντι του δικαίου της ισχύος

Η κοινωνία ήταν μια ανθρώπινη ζούγκλα ως τα μέσα του 20ύ αιώνα. Ο ισχυρός επέβαλλε με τη βία τα σχέδια και τις επιδιώξεις του. Μερικές φορές τα έντυναν και με το ένδυμα της δικαιοσύνης και της προστασίας κάποιων ιδεών και αρχών. Οι πόλεμοι ήταν πάντα αποτέλεσμα της απόφασης των ισχυρών, όταν ήθελαν να επιβάλουν τα συμφέροντά τους ή όταν κινδύνευαν τα οικονομικά συμφέροντα της χώρας τους.
Ο Β’ παγκόσμιος πόλεμος υπήρξε, ως τότε. η χειρότερη εκδήλωση της ανθρώπινης ζούγκλας και της καταστροφής. Τα εκατομμύρια των ανθρώπων που χάθηκαν, οι μεγάλες καταστροφές σε όλες τις χώρες, αλλά και ο κίνδυνος που εμφανίστηκε με την ανακάλυψή και τη χρήση της ατομικής βόμβας, ανάγκασαν την ανθρωπότητα να πάρει μέτρα για την αποτροπή της καταστροφής.
Η ανθρωπότητα ίδρυσε το ΟΗΕ με ένα βασικό στόχο. Να αποτρέψει μελλοντικούς πολέμους και να παγιώσει την ειρήνη ως το πρώτο παγκόσμιο αγαθό. Ο ΟΗΕ καθόρισε το διεθνές δίκαιο, που θα ήταν το πρώτο εργαλείο για επίλυση των διεθνών διαφορών. Τα έθνη θα εφάρμοζαν τους κανόνες του διεθνούς δικαίου, θα επέλυαν τα προβλήματα τους με ειρηνικές διαδικασίες και με βάση το διεθνές δίκαιο και τη συναίνεση θα αποφεύγονταν οι πολεμικές συγκρούσεις. Το διεθνές δίκαιο εμπλουτίστηκε με την διακήρυξη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και με τη σύναψη νέων διεθνών συμβάσεων για το δίκαιο της θάλασσας και άλλες αποφάσεις που θα ενίσχυαν τις μεθόδους για αποτροπή του πολέμου.
Ο ΟΗΕ όμως απέτυχε να εγκαταστήσει την «επί γης ειρήνη». Αιτία βασική τα συμφέροντα των ισχυρών. Οι ισχυροί πάντοτε ήθελαν επικρατεί το δίκαιο του ισχυρού και όχι η ισχύς του δικαίου. Τα ισχυρά κράτη του ΟΗΕ, που αποτελούν και το Συμβουλίου Ασφαλείας, ήθελαν πάντα επιβάλλουν τα συμφέροντά τους. Ο ΟΗΕ από τα πρώτα χρόνια της ίδρυσής του, ούτε ενδιαφέρθηκε, ούτε είχε τη δύναμη να θεσπίσει νόμους, αλλά κυρίως να αποκτήσει τα μέσα για την αποτροπή της καταπάτησης του διεθνούς δικαίου και της επιβολής της διεθνούς νομιμότητας. Πράγματι αυτό ήταν πολύ δύσκολο. Γιατί τα κράτη που είχαν την δύναμη της αποτροπής, ήταν εκείνα που πρώτα εφάρμοζαν το δίκαιο του ισχυρού. Και οι υποθέσεις που έφταναν στο Σ.Α. ζητώντας εφαρμογή του διεθνούς δικαίου, πάντα συναντούσαν το ΒΕΤΟ κάποιου μόνιμου μέλους, όταν δεν εξυπηρετούσαν το συμφέρον του.
‘Ολοι αντιλαμβανόμαστε ότι δεν υπάρχει τρόπος αποτροπής, όταν το δίκαιο του ισχυρού καταπατά το διεθνές δίκαιο και τους κανόνες του. ΄Ετσι δημιουργήθηκε στη διεθνή τάξη πραγμάτων η ανοχή της παρανομίας και της καταπάτησης του διεθνούς δικαίου. Στη συνέχεια και τα ίδια τα όργανα του ΟΗΕ καθιέρωσαν την μέση γραμμή, όταν έπρεπε να καταδικάσουν κάποια ενέργεια αντίθετη με τα συμφέροντα των ισχυρών. Η έλλειψη της δυνατότητας αποτροπής και η ανοχή της παρανομίας επέτρεψαν και πάλι στον πόλεμο να γίνει το μόνιμο εργαλείο της επικράτησης τους ισχυρού, ανεξάρτητα από το διεθνές δίκαιο.
Υπάρχει όμως και ένα άλλο εργαλείο που μπορούσε να αποτρέπει τον παραμερισμό του διεθνούς δικαίου και την πορεία προς την πολεμική σύγκρουση. Αυτό θα ήταν ένα σώμα, που θα αποτελείται από διεθνούς φήμης νομικούς, που θα μπορούσαν να κρίνουν πράξεις κρατών, όταν επηρεάζουν τα συμφέροντα άλλων κρατών. Το σώμα αυτό θα έκρινε την διεθνή νομιμότητα μιας πράξης ή απόφασης κάποιου κράτους, μέλους του ΟΗΕ. Η απόφαση αυτή θα έπρεπε να ήταν δεσμευτική για το Σ.Α., ώστε να μην έχει δικαίωμα να την ανατρέψει. Φυσικά η απόφαση δεν θα απέτρεπε, αλλά θα περιόριζε, ίσως, πολεμικές αναμετρήσεις ή θα τους αφαιρούσε κάθε ηθικό και νομικό έρεισμα, που συνήθως χρησιμοποιούν οι ισχυροί για τις παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου.
Σήμερα ο ΟΗΕ έχει παραμεριστεί και σχεδόν δεν έχει κανένα ρόλο στην επίλυση διεθνών προβλημάτων. Η λύση όλων σχεδόν έχει αφεθεί στο δίκαιο της ισχύος. Η ισχύς εκφράζεται συνήθως με δυναμικό τρόπο. Και τότε το Σ.Α. συνήθως ή δεν μπορεί να πάρει απόφαση ή καλεί του διαδίκους σε αυτοσυγκράτηση. Αυτό σημαίνει επικράτηση του ισχυρού. Αν όμως υπήρχε το νομικό σώμα του Σ.Α. που θα έκρινε κάποιες πράξεις ή συμφωνίες μεταξύ κρατών, αυτό θα ήταν μια ισχυρή αποτρεπτική δύναμη για την επιβολή του ισχυρού.
Αναφέρω για παράδειγμα το παράνομο τουρκολυβικό μνημόνιο, που καταπατά κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας. Αυτό έχει κατατεθεί στον ΟΗΕ. Και ο ΟΗΕ το παρέλαβε και το αρχειοθέτησε. Αν όμως το νομικό σώμα έκρινε ότι το μνημόνιο είναι παράνομο, ο ΟΗΕ δεν θα μπορούσε να το αρχειοθετήσει, αλλά να το επιστρέψει ως παράνομο, Αυτό θα ήταν ένα αποτρεπτικό εργαλείο, που πιθανόν να απέτρεπε πολεμική σύγκρουση. Ενώ τώρα ο ΟΗΕ δημιουργεί συνθήκες για έναρξη πολέμου αντί για αποτροπή του. Τέτοια παραδείγματα υπάρχουν πολλά. Ο ΟΗΕ πρέπει να μελετήσει τρόπους για ενδυνάμωση του, πριν καταστεί ένα διακοσμητικό στοιχείο του διεθνούς δικαίου και ένα σώμα που να δίνει νομιμότητα στην παρανομία. Ας διατηρήσουμε την ελπίδα της προσδοκίας για επικράτηση του ισχύος δικαίου έναντι του δικαίου της ισχύος.