Η «σιωπηλή» στρατηγική της Τουρκίας στο Αφγανιστάν

Η Τουρκία ενισχύει σταθερά το αποτύπωμά της στο Αφγανιστάν, ακολουθώντας μια πολυεπίπεδη στρατηγική που συνδυάζει διπλωματία, διασπορική πολιτική και ήπια ισχύ. Μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, η Άγκυρα επενδύει συστηματικά στη «μετά την κρίση» επόμενη μέρα της χώρας, φιλοδοξώντας να καταστεί βασικός διαμορφωτής εξελίξεων.
Κεντρικό εργαλείο αυτής της στρατηγικής αποτελεί η λεγόμενη National Unity Platform, μια πρωτοβουλία που διευκολύνθηκε από την Τουρκία και έφερε στο ίδιο τραπέζι εξόριστες αφγανικές πολιτικές προσωπικότητες, όπως ο Αμπντούλ Ρασίντ Ντοστούμ, ο Άχμαντ Μασούντ Τζούνιορ και ο Άτα Μοχάμαντ Νουρ. Παρά τις βαθιές μεταξύ τους διαφωνίες, η έναρξη έστω και έμμεσου διαλόγου υπό τουρκική αιγίδα δίνει στην Άγκυρα ρόλο διαμεσολαβητή σε οποιαδήποτε μελλοντική πολιτική συνεννόηση.
Θρησκευτική και πολιτιστική ήπια ισχύς
Παράλληλα, η Τουρκία προωθεί ένα μοντέλο «μετριοπαθούς Ισλάμ», με αναφορές στην οθωμανική παράδοση, το οποίο επιχειρεί να διαφοροποιηθεί από το αυστηρό ντεομπαντικό πλαίσιο των Ταλιμπάν. Μέσω της Diyanet, αλλά και προγραμμάτων υποτροφιών, η Άγκυρα καλλιεργεί δεσμούς με νέους Αφγανούς θεολόγους και φοιτητές, επενδύοντας στη διαμόρφωση μιας νέας ελίτ με φιλοτουρκικά χαρακτηριστικά.
Σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν και τουρκικές ΜΚΟ, καθώς και κρατικοί φορείς όπως η TİKA, που δραστηριοποιούνται σε τομείς όπως η υγεία, η εκπαίδευση και οι βασικές υποδομές. Η ανθρωπιστική αυτή παρουσία δημιουργεί κεφάλαιο εμπιστοσύνης τόσο στα αστικά κέντρα όσο και στην περιφέρεια, επιτρέποντας στην Τουρκία να δρα εκεί όπου η Δύση είτε απουσιάζει είτε δεν είναι ευπρόσδεκτη.
Δίαυλοι ασφάλειας και πληροφοριών
Στο παρασκήνιο, η Άγκυρα διατηρεί διακριτικές αλλά στοχευμένες επαφές ασφαλείας με ομάδες εντός του Αφγανιστάν, ιδίως μεταξύ τουρκογενών και μη παστούν πληθυσμών. Το γεγονός ότι ο πρώην επικεφαλής των τουρκικών μυστικών υπηρεσιών βρίσκεται πλέον στο τιμόνι της διπλωματίας ενισχύει τις εκτιμήσεις ότι η Τουρκία αξιοποιεί παρασκηνιακά κανάλια τόσο με τους Ταλιμπάν όσο και με την αντιπολίτευση.
Γεωπολιτική τοποθέτηση «τρίτου δρόμου»
Η Τουρκία παρουσιάζει τον ρόλο της ως μια «τρίτη επιλογή» ανάμεσα στη δυτική αποχώρηση και στους περιφερειακούς ανταγωνισμούς δυνάμεων όπως το Ιράν, η Κίνα και η Ινδία. Ως μουσουλμανική χώρα-μέλος του ΝΑΤΟ, χωρίς αποικιοκρατικό παρελθόν στο Αφγανιστάν, η Άγκυρα επιχειρεί να απευθυνθεί ταυτόχρονα σε ισλαμικά και εθνικιστικά ακροατήρια.
Στόχος: Ένταξη στο «τουρκικό κόσμο»
Μακροπρόθεσμα, η Τουρκία βλέπει τις τουρκογενείς μειονότητες του Αφγανιστάν — Ουζμπέκους και Τουρκμένους — ως φυσικές γέφυρες επιρροής. Το όραμα είναι η δημιουργία ενός διαδρόμου πολιτικής και πολιτιστικής επιρροής που θα εκτείνεται από την Κεντρική έως τη Νότια Ασία, στο πλαίσιο της παντουρκικής συνεργασίας.
Συνολικά, η Τουρκία δεν παρακολουθεί απλώς τις εξελίξεις στο Αφγανιστάν. Επενδύει μεθοδικά στη μελλοντική του αρχιτεκτονική, ποντάροντας ότι, όταν καταλαγιάσει η σκόνη της σύγκρουσης, η Άγκυρα θα εμφανίζεται όχι ως δύναμη επιβολής, αλλά ως παράγοντας ενότητας και επιρροής.