Νομοσχέδιο για φυσικές και ανθρωπογενείς καταστροφές – Οι αρμοδιότητες του Εθνικού Συντονιστή

Με στόχο αντιμετώπιση φυσικών και ανθρωπογενών καταστροφών, από θεομηνίες και σεισμούς μέχρι πυρκαγιές και εκρήξεις, το Υπουργείο Εσωτερικών ετοίμασε νομοσχέδιο, με τίτλο «ο περί Πολιτικής Προστασίας Νόμος του 2026», το οποίο τέθηκε προς δημόσια διαβούλευση για όλους τους ενδιαφερομένους (μέχρι και την Παρασκευή, 23 Ιανουαρίου 2026). «Σκοπός του προτεινόμενου νομοσχεδίου είναι η δημιουργία του θεσμικού πλαισίου για τη σύσταση του Εθνικού Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας, μέσω του οποίου θα συντονίζονται όλα τα Τμήματα/Υπηρεσίες και εμπλεκόμενοι φορείς για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας στην προετοιμασία, την αντιμετώπιση και τη διαχείριση κρίσεων», σύμφωνα με το Υπουργείο.
Για την υλοποίηση των δράσεων θα εφαρμόζεται «Βασικό Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης Κρίσεων» (σε περίοδο ειρήνης) από φυσικές και ανθρωπογενείς καταστροφές, όπως εκάστοτε εγκρίνεται από Υπουργικό Συμβούλιο και περιλαμβάνει τα Ειδικά Εθνικά Σχέδια (ΕΕΣ) που καταρτίζονται βάσει αυτού. Την ίδια ώρα θα λειτουργεί «Εθνικό Συντονιστικό Κέντρο Διαχείρισης Κρίσεων», από το οποίο ασκείται ο συντονισμός όλων των δυνάμεων αντιμετώπισης κατά την κρίση. Το Υπουργικό Συμβούλιο ασκεί τη γενική εποπτεία και καθοδήγηση του Εθνικού Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας.
Κατάσταση Πολιτικής Προστασίας
Σε περίπτωση εχθρικής ενέργειας ή επαπειλούμενης εχθρικής ενέργειας, η οποία απειλεί τη ζωή ή την περιουσία άμαχου πληθυσμού ή σε περίπτωση καταστροφής ή επαπειλούμενης καταστροφής, για την αντιμετώπιση της οποίας απαιτείται η μαζική κινητοποίηση ανθρώπινου δυναμικού ή μέσων που δεν διαθέτει σε επάρκεια η Δημοκρατία στο δεδομένο χρόνο και τόπο, ο Εθνικός Συντονιστής μπορεί να κηρύξει κατάσταση πολιτικής προστασίας, είτε σε ολόκληρο το έδαφος της Δημοκρατίας είτε σε ορισμένη περιοχή, με σκοπό την άμεση λήψη μέτρων πολιτικής προστασίας για προστασία οποιωνδήποτε προσώπων ή της περιουσίας τους, καθώς και για προστασία των φυσικών πόρων και του περιβάλλοντος. Σημειώνεται ότι κατάσταση πολιτικής προστασίας κηρύσσεται μόνο κατόπιν συγκατάθεσης του Υπουργού.
Ο Εθνικός Συντονιστής
Στο Νομοσχέδιο υπάρχουν πρόνοιες που αφορούν τον διορισμό και τον ρόλο του Εθνικού Συντονιστή.
1. Μεταξύ άλλων, διορίζεται από το Υπουργικό Συμβούλιο, κατόπιν εισήγησης του Προέδρου της Δημοκρατίας και πρότασης του Υπουργού.
2. Ο Εθνικός Συντονιστής είναι ο επικεφαλής του Εθνικού Μηχανισμού κατά τη διάρκεια αντιμετώπισης και διαχείρισης κρίσεων με βάση το Βασικό Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης Κρίσεων.
3. Μπορεί να προέρχεται είτε από τον δημόσιο είτε από τον ιδιωτικό τομέα. Η θητεία του καθορίζεται στην πράξη διορισμού, λήγει το αργότερο τρεις (3) μήνες μετά τη λήξη της θητείας του Προέδρου της Δημοκρατίας και δεν δύναται να υπερβαίνει τα πέντε (5) έτη, με δυνατότητα ανανέωσης μέχρι συνολική θητεία δέκα (10) χρόνια. Την ίδια ώρα σημειώνεται ότι το Υπουργικό Συμβούλιο δύναται, μετά από εισήγηση του Προέδρου της Δημοκρατίας, να παύσει τον Εθνικό Συντονιστή όποτε αυτό κριθεί σκόπιμο.
4. Το πρόσωπο που διορίζεται στη θέση του Εθνικού Συντονιστή απαιτείται να είναι πρόσωπο εγνωσμένου ήθους και επαγγελματικής ακεραιότητας και να διαθέτει εμπειρία στη διαχείριση κρίσεων ή εκτάκτων καταστάσεων.
5. Ο Εθνικός Συντονιστής μπορεί να υποβάλει οποτεδήποτε παραίτηση, η οποία υποβάλλεται γραπτώς στο Υπουργικό Συμβούλιο και ισχύει από την ημερομηνία αποδοχής της.
Σκοπός του προτεινόμενου νομοσχεδίου είναι η δημιουργία του θεσμικού πλαισίου για τη σύσταση του Εθνικού Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας, μέσω του οποίου θα συντονίζονται όλα τα Τμήματα/Υπηρεσίες και εμπλεκόμενοι φορείς για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας στην προετοιμασία, την αντιμετώπιση και τη διαχείριση κρίσεων.
Οι αρμοδιότητες
Σε κατάσταση πολιτικής προστασίας, ο Εθνικός Συντονιστής έχει τις ακόλουθες αρμοδιότητες:
(α) Έχει την αποκλειστική ευθύνη για τον συντονισμό όλων των Τμημάτων και των Εμπλεκόμενων Φορέων που συμμετέχουν στην αντιμετώπιση κρίσεων·
(β) Έχει το γενικό πρόσταγμα σε ό,τι αφορά τη διασπορά, τις μετακινήσεις και τη διάταξη δυνάμεων κατά τη διάρκεια της αντιμετώπισης της κρίσης, ανεξαρτήτως υπηρεσίας που ανήκουν·
(γ) Έχει τη δυνατότητα ενεργοποίησης των απαραίτητων μέσων σε κρίση, ανεξαρτήτως υπηρεσίας που ανήκουν·
(δ) Ενημερώνει τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και τον Υπουργό, για τη συνολική εικόνα της κρίσης·
(ε) Υποβάλλει εισηγήσεις στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και στον Υπουργό για τη βέλτιστη επιλογή ανάληψης δράσης κατά την αντιμετώπιση της κρίσης βάσει των δεδομένων που έχει συλλέξει, την ανταλλαγή απόψεων με τους επικεφαλής των Τμημάτων και των Εμπλεκόμενων Φορέων και της τεχνογνωσίας του, και εφαρμόζει τις αποφάσεις τους·
(στ) Βρίσκεται στο Εθνικό Συντονιστικό Κέντρο Διαχείρισης Κρίσεων και συντονίζει τις δυνάμεις παρέμβασης σε άμεση επικοινωνία και συνεργασία με τους επικεφαλής των Τμημάτων και των Εμπλεκόμενων Φορέων·
(ζ) Αποφασίζει για την υποβολή αιτήματος ενεργοποίησης του ευρωπαϊκού μηχανισμού rescEU ή και οποιαδήποτε άλλης διεθνούς βοήθειας·
(η) Έχει την ευθύνη, σε περίπτωση που υπάρξει ανάγκη για κυκλοφοριακές ρυθμίσεις ή εκκένωση κοινοτήτων, να το υποδεικνύει στα Τμήματα ή/και Εμπλεκόμενους Φορείς·
(θ) Έχει την ευθύνη για τη δημόσια επικοινωνία με στόχο την μείωση του κινδύνου μετάδοσης αντιφατικών μηνυμάτων προς τους πολίτες ή/και πλημμελούς ενημέρωσης.
Η πρόληψη και η ετοιμότητα
Αναφορικά με την πρόληψη και την ετοιμότητα, ο Εθνικός Συντονιστής:
(α) διαμορφώνει εισηγήσεις και παρέχει συστάσεις στον Υπουργό για τη βελτίωση της λειτουργίας του Εθνικού Μηχανισμού βάσει ανάλυσης κινδύνων και εντοπισμένων αδυναμιών,
(β) παρακολουθεί την εφαρμογή των συστάσεων από τα Τμήματα ή/και τους Εμπλεκόμενους Φορείς μέσω των ετήσιων σχεδίων δράσης τους ή και άλλων σχετικών εγγράφων, ή διαβουλεύσεων για το σκοπό αυτό,
(γ) συμβουλεύει αναφορικά με την αναθεώρηση και βελτίωση των Ειδικών Εθνικών Σχεδίων,
(δ) καταρτίζει 5ετές Σχέδιο Δράσης, με τη συμβολή των Τμημάτων και Εμπλεκόμενων Φορέων, για τη βελτίωση του υφιστάμενου συστήματος αντιμετώπισης κρίσεων ώστε να δημιουργηθεί ενοποιημένο σύστημα αντιμετώπισης κρίσεων.