Ο Μαδούρο, οι ΗΠΑ και το πετρελαϊκό σοκ που δεν μπορεί να υπολογίσει η Κίνα

Ο πρόεδρος της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο συνελήφθη από τις ειδικές δυνάμεις των ΗΠΑ στο Καράκας νωρίς το πρωί της 3ης Ιανουαρίου. Μετά από λίγες ώρες, τα δεξαμενόπλοια στην Καραϊβική άρχισαν να αλλάζουν πορεία. Μέχρι το μεσημέρι, η διαφορά στην τιμή μεταξύ ντίζελ και πετρελαίου φάνηκε να “ανοίγει”. Η αγορά δεν φοβάται μια παγκόσμια εφοδιαστική κρίση, αλλά μια μεγάλη περικοπή στην παραγωγή αργού. Κι αυτό τα λέει όλα. Η Βενεζουέλα καταναλώνει λιγότερο από 1% του παγκόσμιου πετρελαίου, αλλά η ποιότητα Merey 16 τροφοδοτεί διυλιστήρια που δεν μπορούν να στραφούν εύκολα σε άλλο πετρέλαιο.
Η στρατιωτική επιχείρηση των ΗΠΑ εγείρει σοβαρά ερωτήματα σχετικά με την παραβίαση του Διεθνούς Δικαίου. Οι επικριτές της Ουάσιγκτον κάνουν λόγο για παραβιάσεις περί της χρήσης βίας όπως προβλέπεται στον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, με τις σχετικές συζητήσεις να θυμίζουν… 2003 και την εισβολή στο Ιράκ. Η επέμβαση των ΗΠΑ ενδέχεται να επιδεινώσει τη σχέση τους με τα κράτη της Λατινικής Αμερικής, να αυξήσει τις μεταναστευτικές ροές από τη Βενεζουέλα και να δοκιμάσει τις συμμαχίες Μόσχας και Πεκίνου. Αυτές οι γεωπολιτικές αλλαγές ίσως επισκιάσουν τις βραχυπρόθεσμες συνέπειες στην αγορά. Ωστόσο, το ενεργειακό ζήτημα παραμένει ύψιστης σημασίας, καθώς τυχόν διαταραχές στην προμήθεια πετρελαίου θα επιβαρύνουν ένα ήδη ασταθές περιβάλλον.
Εκτεθειμένη η Κίνα σε τρία μέτωπα
Το πρώτο μέτωπο είναι το χρηματοοικονομικό: Σύμφωνα με έρευνα της AidData, το ανεξόφλητο κεφάλαιο από το πρόγραμμα “πετρέλαιο έναντι δανείων” της Τράπεζας Ανάπτυξης της Κίνας ανέρχεται σε 17-19 δισ. δολάρια. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη θέση που υποστηρίζεται από εμπορεύματα από μία μόνο χώρα (τη Βενεζουέλα) στο χαρτοφυλάκιο του Πεκίνου, από τα 60 δισ. δολάρια που έχουν χορηγηθεί από το 2007.
Το δεύτερο μέτωπο είναι το λειτουργικό: Οι ανεξάρτητες εταιρείες διύλισης στην κινεζική επαρχία Shandong διαμόρφωσαν μονάδες οπτανθρακοποίησης ειδικά για το βαρύ αργό της Βενεζουέλας, ένα είδος πετρελαίου που διαπραγματεύεται με μεγάλο discount επειδή οι αγοραστές από τη Δύση δεν το “αγγίζουν”.
Τρίτο μέτωπο είναι το στρατηγικό: Η Ουάσιγκτον έδειξε ότι είναι πρόθυμη να χρησιμοποιήσει τις δυνάμεις της για να φέρει κλυδωνισμούς στην εφοδιαστική αλυσίδα από την Αμερική προς την Κίνα.
Οι κοινοπραξίες της Chevron συνεχίζουν να λειτουργούν με νέα ειδική άδεια από το Υπουργείο Οικονομικών της Βενεζουέλας. Σύμφωνα με το Reuters, οι εξαγωγές από τη Βενεζουέλα προς τις ΗΠΑ κυμαίνονταν στα 150.000 βαρέλια την ημέρα τον Νοέμβριο του 2025. Η Valero και η Marathon έχουν προτεραιότητα σε αυτά τα βαρέλια. Ο κίνδυνος για την Κίνα είναι απλός: κάθε βαρέλι από τη Βενεζουέλα που φτάνει στις ακτές των ΗΠΑ είναι ένα βαρέλι που το Πεκίνο πρέπει να αντικαταστήσει από μια πιο περιορισμένη αγορά και σε κανονική τιμή.
Το πρόβλημα της πρώτης ύλης
Οι υπεύθυνοι διαχείρισης των διυλιστηρίων της Shandong αντιμετωπίζουν ένα άμεσο πρόβλημα: Από πού θα αναπληρώσουν τα βαρέλια που χάνουν;
Σύμφωνα με το Reuters, οι εξαγωγές της Βενεζουέλας έφτασαν περίπου τα 921.000 βαρέλια την ημέρα τον Νοέμβριο του 2025, με την Κίνα να απορροφά περίπου το 80% της παραγωγής (περίπου 746.000 βαρέλια την ημέρα). Αυτά τα βαρέλια έφταναν μέσω Μαλαισίας ή μέσω πρακτικών μετονομασίας που αποσκοπούσαν στην απόκρυψη της προέλευσης του αργού. Στο παρελθόν το Reuters έχει αποκαλύψει πως traders μετονόμαζαν φορτία από τη Βενεζουέλα σε “βραζιλιάνικα” για να παρακάμψουν τα στάδια μεταφόρτωσης.
Αυτή η οδός φαίνεται πιο δύσκολη σήμερα από ό,τι στα τέλη του 2025. Οι αμερικανικές απειλές για επιβολή κυρώσεων σε οντότητες που συμμετέχουν σε αυτή τη διαδικασία είναι εμπόδιο.
Υπάρχουν μόνο υποκατάστατα. Όχι γιατί η Βενεζουέλα είναι μοναδική, μα γιατί τα “υποκατάστατα” έχουν περιορισμούς λόγω της ποιότητας του αργού, του κόστους μεταφοράς και των αγωγών/δεξαμενόπλοιων που χρησιμοποιούνται.
Το Merey είναι βαρύ αργό. Το Merey Το Western Canadian Select είναι βαρύ και όξινο. Το WCS Mexican Maya είναι επίσης βαρύ και όξινο. Το πρόβλημα με τις τιμές είναι ότι τα ποσοστά έκπτωσης είναι μεταβλητά. Και αλλάζουν γρήγορα ανάλογα με το κόστος μεταφοράς, τη λειτουργία των διυλιστηρίων και τις κυρώσεις. Είναι πιο ασφαλές να σκέφτεται κάποιος με βάση το καθεστώς: τα βαρέλια από τη Βενεζουέλα που υπόκεινται σε κυρώσεις συνήθως πωλούνται με σημαντικo discount σε σχέση με το Brent και το αμερικανικό αργό. Οποιαδήποτε προσπάθεια να καθοριστεί ένα στενό εύρος τιμών (π.χ. 10-13 δολάρια φθηνότερα από το Brent) πρέπει να θεωρείται βραχυπρόθεσμη λύση και σίγουρα όχι σταθερή.
Το βαρύ καναδικό πετρέλαιο μέσω της επέκτασης του αγωγού Trans Mountain είναι μια πιθανή επιλογή για trading. Αν τα κινεζικά διυλιστήρια κάνουν πιο επιθετικές προσφορές για τα καναδικά φορτία, το κόστος των πρώτων υλών μάλλον θα αυξηθεί και ίσως περιοριστεί η προσφορά για τους Αμερικανούς ανταγωνιστές, οι οποίοι επίσης χρειάζονται βαρύ αργό.
Εν ολίγοις, η Valero και η Dongming Petrochemical ανταγωνίζονται τώρα για τα ίδια καναδικά φορτία. Και κάποιος θα πληρώσει περισσότερα.
Η πιστωτική έκθεση της Κίνας
Η έκθεση της Τράπεζας Ανάπτυξης της Κίνας (CDB) στη Βενεζουέλα μοιάζει περισσότερο με διαρθρωτικό κίνδυνο απομείωσης παρά με εμπορική ζημιά.
Σύμφωνα με ανάλυση του CSIS, η CDB έχει χορηγήσει δάνεια αξίας άνω των 60 δισ. δολαρίων από το 2007, με εγγύηση τις μελλοντικές αποστολές πετρελαίου και όχι κρατικές εγγυήσεις. Το μοντέλο λειτούργησε όταν η Βενεζουέλα παρήγαγε 2,4 εκατ. βαρέλια την ημέρα, αλλά κατέρρευσε όταν η παραγωγή έπεσε στα 350.000 βαρέλια την ημέρα το 2020, πριν ανακάμψει σε περίπου 900.000-1,1 εκατ. βαρέλια την ημέρα μέχρι τα τέλη του 2025, σύμφωνα με τα στοιχεία του OPEC.
Η CDB έδωσε περιόδους χάριτος, αποδέχτηκε καθυστερημένες αποστολές φορτίων και ανανέωσε το κεφάλαιο. Το ανεξόφλητο υπόλοιπο σταθεροποιήθηκε στα 17-19 δισ. δολάρια με βάση εκτιμήσεις που δεν ισχύουν πλέον. Το Stimson Center σημειώνει ότι το Πεκίνο συμφώνησε να αναβάλει επανειλημμένα τις πληρωμές του Καράκας καθώς μειωνόταν η ικανότητά του για αποπληρωμή των δανείων.
Μια μεταβατική κυβέρνηση στη Βενεζουέλα μπορεί να επικαλεστεί το δόγμα του απεχθούς χρέους και να μην συμμορφωθεί με τις απαιτήσεις της Κίνας.
Σενάρια ανάκαμψης
Σενάριο Α (45%): Ρεαλιστική συμβιβαστική λύση. Το Πεκίνο συνεργάζεται διακριτικά με τη μεταβατική κυβέρνηση και ανακατευθύνει τη ζήτηση προς καναδικές και ιρακινές ποιότητες πετρελαίου. Οι οικονομικές απώλειες απορροφώνται και διατηρούνται οι εμπορικές σχέσεις.
Σενάριο Β (35%): Παρατεταμένη αντιπαράθεση. Το Πεκίνο αρνείται να αναγνωρίσει τη μεταβατική κυβέρνηση και προσπαθεί να συνεχίσει τις εισαγωγές πετρελαίου από τη Βενεζουέλα μετονομάζοντας τη χώρα προέλευσης του αργού. Οι ΗΠΑ προχωρούν σε δευτερογενείς κυρώσεις κατά των κινεζικών τραπεζών που επεξεργάζονται πληρωμές από τη Βενεζουέλα. Τα περιθώρια κέρδους εκμηδενίζοντας εντός 6-9 μηνών.
Σενάριο Γ (20%): Κατάρρευση Βενεζουέλας. Η μεταβατική κυβέρνηση αποτυγχάνει, οι στρατιωτικές κλίκες κατακερματίζονται, η παραγωγή πέφτει κάτω από τα 600.000 βαρέλια την ημέρα. Ούτε η ανάκτηση του κινεζικού χρέους ούτε η αμερικανική ανασυγκρότηση επιτυγχάνουν. Το βαρύ όξινο πετρέλαιο βγαίνει εκτός παγκόσμιας αγοράς για χρόνια.
Εκτίμηση των συνθηκών
Οι ανεξάρτητες εταιρείες της Shandong δημιούργησαν το περιθώριο κέρδους τους με βάση το αρμπιτράζ των κυρώσεων, αγοράζοντας πετρέλαιο από τη Βενεζουέλα με μεγάλο discount. Το μοντέλο αυτό φαίνεται όλο και πιο δύσκολο να διατηρηθεί. Οι Dongming, Hengli και άλλες παρόμοιες εταιρείες βλέπουν το περιθώριο κέρδους τους να συμπιέζεται. Κάποιες δεν θα επιβιώσουν από τη μετάβαση.
Οι κρατικές εταιρείες Sinopec και CNPC διατήρησαν -σκόπιμα- απόσταση από την υπερέκθεσή τους στη Βενεζουέλα. Οι μελετητές περιγράφουν το φαινόμενο που δημιούργησε η Κίνα για τον εαυτό της ως “παγίδα δανειστή”. Τώρα πιέζονται οι κρατικές εταιρείες να απορροφήσουν τα ελλείμματα των ιδιωτικών, πράγμα που σημαίνει ότι οι κρατικοί ισολογισμοί επιδοτούν το αδιέξοδο στο οποίο έχουν βρεθεί οι ιδιωτικές επιχειρήσεις.
Η Τράπεζα Ανάπτυξης της Κίνας πρέπει να επιλέξει μεταξύ της υποτίμησης του χαρτοφυλακίου της (διαμηνύοντας στον Ισημερινό, στο Πακιστάν και άλλους δανειολήπτες ότι τα δάνεια που εξασφαλίζονται με εμπορεύματα δεν μπορούν να “επιβιώσουν” μετά από αλλαγή καθεστώτος) και μιας αόριστης παράτασης στην αποπληρωμή των δανείων. Καμία από τις δύο επιλογές δεν φαίνεται ελκυστική.
Η ηγεσία του Πεκίνου καταδίκασε την αμερικανική παρέμβαση, αλλά χρειάζεται οικονομική σταθερότητα. Η κλιμάκωση της έντασης με την Ουάσιγκτον για λογαριασμό της Βενεζουέλας οδηγεί σε δευτερογενείς κυρώσεις που στόχο έχουν τα δολάρια των κινεζικών τραπεζών. Ο ρεαλισμός επιτάσσει προσαρμογή και ηρεμία, ακόμη και αν αυτό έρχεται σε αντίθεση με το τι λέγεται δημόσια.