Ο πόλεμος στο Ιράν ενισχύει πρόσκαιρα τη Ρωσία του Πούτιν

Παρακολουθώντας κάποιος την στρατιωτική επιχείρηση του Βλαντίμιρ Πούτιν στην Ουκρανία, την εδραίωση της πολιτικής του εξουσίας στο εσωτερικό της Ρωσίας, την ανάπτυξη στενότερων δεσμών με το Πεκίνο και την Ουάσιγκτον, καθώς και την διαρκή του προπαγάνδα, θα υποθέσει ότι ο Ρώσος πρόεδρος διαθέτει ισχυρό momentum.
Αυτή η αίσθηση δεν επιβεβαιώνεται από μια σειρά οπισθοδρομήσεων στο πεδίο της μάχης και από την εγχώρια οικονομική τάση που είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα επιδεινωθεί τα επόμενα χρόνια. Στην πραγματικότητα, το μεγαλύτερο πλεονέκτημα του Πούτιν σήμερα είναι ο πόλεμος στο Ιράν, ο οποίος εκτινάσσει τις τιμές της ενέργειας παγκοσμίως — δημιουργώντας ένα απροσδόκητο -και πολύ αναγκαίο- οικονομικό όφελος για τη Ρωσία. Η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή αποσπά επίσης την προσοχή των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ από την Ουκρανία και δημιουργεί ρήξη μεταξύ των ΗΠΑ και των Ευρωπαίων συμμάχων τους.
Η καταστροφή στην Ουκρανία
Τέσσερα χρόνια μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία (και 12 χρόνια μετά την παράνομη προσάρτηση της Κριμαίας), τα στρατιωτικά νέα είναι δυσοίωνα σε διάφορα μέτωπα. Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Μελέτης του Πολέμου, η Ρωσία κατέχει σήμερα περίπου το 20% της Ουκρανίας, αλλά οι γραμμές του μετώπου έχουν παραμείνει σε μεγάλο βαθμό στάσιμες τα τελευταία χρόνια, με μια δυναμική στο πεδίο της μάχης που θυμίζει περισσότερο τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο παρά μια σύγχρονη σύγκρουση. Ας δούμε τα εξής στοιχεία:
Σύμφωνα με το Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Μελετών, από το 2022 η Ρωσία έχει υποστεί περίπου 1,2 εκατ. απώλειες σε ανθρώπινο δυναμικό με 325.000 στρατιώτες να έχουν σκοτωθεί. Για να κατανοήσουμε το μέγεθος, οι ΗΠΑ έχασαν περίπου 58.000 στρατιώτες στο Βιετνάμ από τα τέλη της δεκαετίας του 1950 έως τις αρχές της δεκαετίας του 1970.
Τα αποθέματα όπλων της Ρωσίας έχουν εξαντληθεί. Σύμφωνα με αναφορές έχουν εξουδετερωθεί πάνω από 10.000 άρματα μάχης και θωρακισμένα, περισσότερα από 30.000 συστήματα πυροβολικού, εκατοντάδες μαχητικά αεροσκάφη και περίπου το 1/3 του Στόλου της Μαύρης Θάλασσας.
Δεδομένης της εκπληκτικής καινοτομίας των Ουκρανών στη χρήση ρομποτικής και αυτόνομων drones (σύμφωνα με εκτιμήσεις η Ουκρανία θα παράγει σχεδόν 4 εκατ. drones το 2026), η Ρωσία δεν έχει τη δυνατότητα να συγκεντρώσει στρατεύματα ενόψει νέων επιχειρήσεων, ενώ η ικανότητά της να καταλαμβάνει και να διατηρεί νέα εδάφη έχει περιοριστεί σημαντικά.
Η Ρωσία βρίσκεται στη διαδικασία έναρξης της εαρινής-θερινής της επίθεσης. Την περασμένη Τρίτη αποφάσισε να εξαπολύσει σχεδόν 1.000 επιθέσεις με drones σε ουκρανικές πόλεις και υποδομές. Ωστόσο, το Κίεβο αντιδρά επιθετικά τις τελευταίες εβδομάδες για να προλάβει τη νέα ρωσική επιδρομή, καταλαμβάνοντας εδάφη στη νότια και ανατολική Ουκρανία, ενώ οι συστημικές στρατιωτικές αδυναμίες της Ρωσίας σε θέματα εκπαίδευσης, εφοδιασμού, ηθικού και τεχνολογίας ενάντια στα drones πιθανόν να “φρενάρουν” οποιαδήποτε σημαντική εδαφική επέκταση.
Εξίσου άσχημα τα οικονομικά
Όσο δυσοίωνες είναι οι εξελίξεις στο στρατιωτικό μέτωπο για τη Ρωσία, αντίστοιχα άσχημη είναι η κατάσταση της οικονομίας της.
Τον Ιανουάριο, το ΔΝΤ προέβλεψε ότι η αύξηση του ΑΕΠ της Ρωσίας το 2026 θα ανέλθει σε μόλις 0,8%, όσο αυξήθηκε και το 2025. Με περίπου το 40% του κρατικού προϋπολογισμού να δαπανάται για τις στρατιωτικές και τις υπηρεσίες ασφαλείας, η κατάσταση πολέμου έχει περιορίσει τις ιδιωτικές, έχει μειώσει το διαθέσιμο εργατικό δυναμικό και τα επιτόκια έχουν σκαρφαλώσει στο 15%.
Η Ρωσία μαστίζεται από έντονη ανισότητα στις οικονομικές επιδόσεις μεταξύ των απομακρυσμένων περιοχών της χώρας και των αστικών κέντρων, με σχεδόν τα δύο τρίτα των περιφερειών να λειτουργούν πέρυσι με δημοσιονομικό έλλειμμα. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, η οικονομία της Ρωσίας θα ήταν σήμερα μεγαλύτερη κατά 20% τουλάχιστον, αν δεν είχε εισβάλει στην Ουκρανία.
Οι μακροπρόθεσμες οικονομικές προοπτικές της Ρωσίας είναι επίσης ζοφερές. Οι δυτικές κυρώσεις έχουν μειώσει δραματικά την πρόσβαση της Ρωσίας σε βασική τεχνολογία και βιομηχανικά εξαρτήματα. Ακόμη και όταν αυτά είναι διαθέσιμα, η Μόσχα αναγκάζεται να πληρώνει υπέρογκα ποσά σε σύγκριση με τις κανονικές παγκόσμιες τιμές για ζωτικής σημασίας εξαρτήματα.
Ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία έχει αναγκάσει τις διεθνείς εταιρείες τεχνολογίας να εγκαταλείψουν τη Ρωσία, καθώς και να προκαλέσει brain drain στον ρωσικό τεχνολογικό κλάδο.
Ένα παράδειγμα της μακροπρόθεσμης ζημιάς που αυτό προκαλεί στην οικονομία της Ρωσίας είναι η μαζική έξοδος κορυφαίων ταλέντων στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης, η απώλεια πρόσβασης σε προηγμένα τσιπ και μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης, καθώς και η εξάντληση των διεθνών επενδύσεων και του επιχειρηματικού κεφαλαίου για κρίσιμες έρευνες. Έκθεση επισημαίνει ότι το 2024 οι ρωσικές εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης προσέλκυσαν περίπου 30 εκατομμύρια δολάρια σε χρηματοδότηση start ups, ενώ η OpenAI “σήκωσε” περισσότερα από 6 δισ. δολάρια την ίδια χρονική περίοδο.
Σύμφωνα με το Global AI Vibrancy Tool του Πανεπιστημίου του Στάνφορντ, η Ρωσία κατατάχθηκε πέρυσι στην 28η θέση μεταξύ 36 χωρών σε αυτόν τον τομέα. Έτσι, όχι μόνο η ρωσική οικονομία αντιμετωπίζει δυσχέρειες στο σήμερα, αλλά ο Πούτιν θέτει τις βάσεις για μακροπρόθεσμα προβλήματα.
Εν μέσω αυτής της απελπιστικής κατάστασης, ο Πούτιν βλέπει μπροστά του μια βραχυπρόθεσμη σανίδα σωτηρίας από τον πόλεμο στο Ιράν, και είναι σαφές ότι η Ρωσία έχει αναδειχθεί ήδη νικήτρια από αυτή τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή.
Η Ρωσία έχει σημαντικά έσοδα από την εκτίναξη των τιμών του πετρελαίου λόγω της διακοπής μεταφοράς πετρελαίου μέσω του Στενού του Ορμούζ, με ορισμένους αναλυτές να εκτιμούν ότι η Ρωσία κερδίζει έως και 150 εκατομμύρια δολάρια επιπλέον έσοδα κάθε μέρα, ενώ από την αρχή του πολέμου έως το τέλος Μαρτίου τα έσοδά της εκτιμώνται μεταξύ 3 και 5 δισ. δολαρίων.
Ο πόλεμος στο Ιράν είναι ένα τεράστιο διπλωματικό και στρατιωτικό ζήτημα για τις ΗΠΑ και αποσπά την προσοχή της Ουάσινγκτον από τη σύγκρουση στην Ουκρανία. Έτσι η Ρωσία έχει αποκτήσει μεγαλύτερο περιθώριο ελιγμών για τη πολεμικές της επιχειρήσεις κατά της Ουκρανίας και έχει αναβάλει επ’ αόριστον οποιεσδήποτε σοβαρές διαπραγματεύσεις για κατάπαυση του πυρός υπό την ηγεσία των ΗΠΑ, στις οποίες η Ρωσία αντιτίθεται εδώ και χρόνια.
Συγχρόνως, οι ΗΠΑ καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες πυραύλων υψηλής τεχνολογίας με καθοδήγηση ακριβείας και αναχαιτιστικών πυραύλων αεράμυνας σε αυτή τη σύγκρουση, γεγονός που θα δυσχεράνει τη μεταφορά αυτών των συστημάτων στην Ουκρανία στο μέλλον και την αναπλήρωση των αποθεμάτων του αμερικανικού στρατού για τουλάχιστον το επόμενο έτος.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα, η Ρωσία βοηθά το Ιράν στη σύγκρουση παρέχοντας πληροφορίες σχετικά με τη θέση των αμερικανικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων και του προσωπικού, αυξάνοντας το κόστος της σύγκρουσης με το Ιράν για τις ΗΠΑ τόσο σε ανθρώπινες απώλειες όσο και σε οικονομικούς πόρους και εμπλέκοντάς τες περαιτέρω.
Με το βλέμμα στο μέλλον
Κατά τη γνώμη μου, είναι σαφές ότι η Ρωσία θα ευνοηθεί βραχυπρόθεσμα από τον πόλεμο στο Ιράν, ιδίως λόγω της μεγάλης ανόδου των τιμών του πετρελαίου και της απόφασης των ΗΠΑ να χαλαρώσουν προσωρινά τις κυρώσεις στις πωλήσεις ρωσικού πετρελαίου. Το πόσο καιρό θα παραμείνουν υψηλές οι τιμές του πετρελαίου —με τους περισσότερους αναλυτές να προβλέπουν τουλάχιστον έξι μήνες— θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό πόσο σημαντικά θα είναι αυτά τα νέα έσοδα για τη Μόσχα.
Ωστόσο, η αλήθεια είναι ότι ο Πούτιν είναι πολύ καλύτερος στο να δημιουργεί την εντύπωση ότι έχει δύναμη παρά αυτή η ισχύ να έχει ερείσματα οικονομικά, στρατιωτικά, πολιτικά και κοινωνικά στη Ρωσία.
Η προσέγγιση του Πούτιν όχι μόνο έχει βλάψει τις άμεσες προοπτικές της Ρωσίας, αλλά είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα κρατήσει τη Ρωσία ακόμη πιο πίσω με την πάροδο του χρόνου σε όλους τους βασικούς τομείς που θα καθορίσουν την ισχύ μιας χώρας στο μέλλον, συμπεριλαμβανομένης της ικανότητας να προσελκύει ξένες επενδύσεις, να κρατά ή/και να “εισάγει” κορυφαία επιστημονικά ταλέντα, να αναπτύσσει ένα εκπαιδευτικό σύστημα παγκόσμιας κλάσης, να εξασφαλίζει πρόσβαση σε προηγμένη τεχνολογία (συμπεριλαμβανομένης της τεχνητής νοημοσύνης, της πληροφορικής και της αεροδιαστημικής) και να εξαλείφει τη διαφθορά των αξιωματούχων.
Οι πολιτικοί ηγέτες στη Δύση θα πρέπει να κατανοήσουν την απειλή που συνιστά η Ρωσία για τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους στο άμεσο μέλλον.
Όταν ακούμε από τα ΜΜΕ (ή ακόμη και από τον Λευκό Οίκο) περί ισχυρής ηγεσίας του Πούτιν και δήθεν ικανότητας να διαχειρίζεται υποθέσεις στο εσωτερικό της χώρας του και παγκοσμίως, να θυμόμαστε ότι ο Πούτιν είναι ο άμεσα υπεύθυνος για το γεγονός ότι ο Ρωσία έχει συρθεί σε έναν καταστροφικό πολυετή πόλεμο στην Ουκρανία χωρίς να διαφαίνεται το τέλος του στο άμεσο μέλλον, καθώς και για τα θεμέλια της μακροπρόθεσμης πολιτικής, οικονομικής και επιστημονικής παρακμής της Ρωσίας. Και γι’ αυτό δεν χρειάζεται να τον φοβόμαστε, να τον επαινούμε ή να τον μιμούμαστε.