Ο Τραμπ δρα με στυλ παγκόσμιου σερίφη, λες και είναι ο ιδιοκτήτης του πλανήτη

Ανεξαρτήτως του ποιος είναι ο Μαδούρο, τι πρεσβεύει, πώς κυβερνά και για ποια εγκλήματα κατηγορείται, ένα πράγμα δεν μπορεί να αγνοηθεί: O Ντόναλντ Τραμπ δρα πλέον λες και του ανήκει ο πλανήτης ολόκληρος. Σαν να πρόκειται για μια απέραντη γεωπολιτική αυλή, όπου μπαίνει, βγαίνει, απειλεί, τιμωρεί και συλλαμβάνει όποιον θεωρεί εμπόδιο στα συμφέροντά του. Δεν είναι η πρώτη φορά. Δεν θα είναι η τελευταία.
Αυτό του οποίου γινόμαστε θεατές δεν είναι «επιβολή του διεθνούς δικαίου», ούτε «μάχη για τη δημοκρατία». Είναι το νέο, ωμό και απροκάλυπτο δόγμα Τραμπ. Όποιος δεν ευθυγραμμίζεται με τα αμερικανικά συμφέροντα, αντιμετωπίζεται σαν πειρατικό λάφυρο. Με κυρώσεις, οικονομικό στραγγαλισμό, απειλές. Ακόμη και σενάρια φυσικής εξόντωσης ή σύλληψης ηγετών, λες και πρόκειται για επικηρυγμένους σε ταινία γουέστερν.
Ο ΟΗΕ; Διακοσμητικός. Το διεθνές δίκαιο; Επιλεκτικό. Οι διεθνείς οργανισμοί; Ενοχλητικοί όταν δεν υπακούν.
Η Βενεζουέλα, απλώς, προστίθεται σε έναν μακρύ κατάλογο. Γάζα, Ιράν, Ιράκ, Συρία, Αφγανιστάν, Λιβύη. Η γεωγραφία αλλάζει, το μοτίβο παραμένει ίδιο. Εκεί όπου υπάρχουν ενεργειακοί πόροι, γεωστρατηγική αξία ή πολιτικό όφελος για εσωτερική κατανάλωση, οι ΗΠΑ εμφανίζονται όχι ως δύναμη σταθερότητας, αλλά σαν παγκόσμιος σερίφης χωρίς έλεγχο. Με αιχμή του δόρατος την προπαγάνδα και επικαλούμενες την ταυτότητα του «δικτάτορα» διαφόρων ηγετών σε τέτοιες χώρες.
Στο Ιράκ, θυμόμαστε όλοι πώς «ανακαλύφθηκαν» όπλα μαζικής καταστροφής, τα οποία, βεβαίως, δεν υπήρχαν ποτέ. Υπήρχε όμως πετρέλαιο. Πολύ πετρέλαιο. Το αποτέλεσμα; Ένα κατεστραμμένο κράτος, εκατοντάδες χιλιάδες νεκροί και μια περιοχή που ακόμη πληρώνει το τίμημα της αμερικανικής «απελευθέρωσης».
Σήμερα, το ίδιο έργο παίζεται με διαφορετικό σκηνικό. Η Βενεζουέλα διαθέτει αποδεδειγμένα τα μεγαλύτερα αποθέματα πετρελαίου στον κόσμο. Και ξαφνικά, η ηγεσία της μετατρέπεται σε παγκόσμιο κίνδυνο που πρέπει να «εξουδετερωθεί». Όχι από διεθνές δικαστήριο, όχι μέσα από συλλογικές διαδικασίες, αλλά με μονομερείς αποφάσεις, απειλές και πειρατική λογική.
Ο Τραμπ εδώ και καιρό κτυπά πλοία της Βενεζουέλας ισχυριζόμενος ότι μεταφέρουν ναρκωτικά στην Καραβαϊκή. Παράλληλα, όμως, κατάσχει και δεξαμενόπλοια με φορτία πετρελαίου. Ο στόχος εμφανής. Επιδίωκε την ανατροπή του Μαδούρο με απώτερο στόχο τον έλεγχο των ενεργειακών πόρων της χώρας.
Από τη δεκαετία του 1920 έως την εθνικοποίηση του 1976, οι ΗΠΑ εκμεταλλεύονταν το πετρέλαιο της Βενεζουέλας, με αμερικανικά διυλιστήρια προσαρμοσμένα στο συγκεκριμένο αργό. Σήμερα, η Chevron είναι η μοναδική αμερικανική εταιρεία που επιτρέπεται να προμηθεύει την αγορά στις ΗΠΑ με βενεζουελανό πετρέλαιο, βάσει εξαιρέσεων από το εμπάργκο του 2019. Οι ποσότητες υπερβαίνουν τα 200.000 βαρέλια ημερησίως και μεταφέρονται με πλοία που δεν τελούν υπό κυρώσεις.
Το είπε μάλιστα ξεκάθαρα χθες. Δήλωσε ότι οι ΗΠΑ θα «τρέξουν» τη χώρα έως ότου υπάρξει πολιτική μετάβαση, τονίζοντας ότι μεγάλες αμερικανικές πετρελαϊκές εταιρείες είναι έτοιμες να επενδύσουν δισεκατομμύρια για την αποκατάσταση των υποδομών.
Η Βενεζουέλα διαθέτει τεράστια αποθέματα πετρελαίου, κάτι που –σύμφωνα με τον Τραμπ– σημαίνει ότι η αμερικανική εμπλοκή δεν θα έχει κόστος για τις ΗΠΑ, καθώς θα χρηματοδοτηθεί από τα μελλοντικά έσοδα της πετρελαϊκής παραγωγής. Δικαιολόγησε δηλαδή και το κόστος της επίθεσης με τον πλέον απροκάλυπτο τρόπο!
Ο υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ Πιτ Χέγκσεθ εξάλλου, τόνισε ότι «δεν υπάρχει ειρήνη σε έναν επικίνδυνο κόσμο χωρίς ισχύ», επαινώντας τη στρατιωτική επιχείρηση στη Βενεζουέλα ως «άριστα οργανωμένη». Απέρριψε κάθε παραλληλισμό με το Ιράκ, επισημαίνοντας ότι τότε οι ΗΠΑ «ξόδεψαν δεκαετίες και αίμα χωρίς οικονομικό όφελος», ενώ –όπως είπε– ο Τραμπ «ανατρέπει το σενάριο», επιδιώκοντας πρόσβαση σε πλούτο και πόρους χωρίς απώλειες Αμερικανών στρατιωτών. Τι δεν καταλαβαίνετε;
Κάποιοι θα πουν: «Μα ο Μαδούρο είναι δικτάτορας». Ακόμη κι αν το δεχθεί κανείς –δεν είναι αυτό το θέμα– από πότε οι ΗΠΑ απέκτησαν το αποκλειστικό δικαίωμα να αποφασίζουν ποιος κυβερνά πού; Από πότε η ηθική τους πυξίδα ενεργοποιείται μόνο όταν εξυπηρετούνται τα συμφέροντά τους;
Στη Γάζα, η μαζική σφαγή αμάχων βαφτίζεται «δικαίωμα αυτοάμυνας». Στο Ιράν, η απειλή πολέμου παρουσιάζεται ως «πρόληψη». Στη Βενεζουέλα, η ωμή παρέμβαση ως «αποκατάσταση της δημοκρατίας».
Το πρόβλημα είναι ότι με τον Τραμπ καταργείται κάθε προσποίηση. Εκεί που παλιότερα υπήρχε τουλάχιστον ένα φύλλο συκής, τώρα υπάρχει ευθύς κυνισμός. Ο πλανήτης δεν διοικείται από κανόνες, αλλά από ισχύ. Και όποιος έχει τη δύναμη, επιβάλλεται.
Αυτό όμως έχει συνέπειες. Δημιουργεί έναν κόσμο πιο επικίνδυνο, πιο ασταθή, πιο κοντά στη λογική της ζούγκλας. Έναν κόσμο όπου οι μικρές χώρες δεν προστατεύονται από θεσμούς, αλλά απλώς ελπίζουν να μη βρεθούν στον δρόμο των ισχυρών.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ο Τραμπ. Είναι και η σιωπηρή ανοχή των συμμάχων του. Η «Δύση των αξιών» παρακολουθεί, σχολιάζει χαμηλόφωνα, αλλά τελικά στοιχίζεται. Όχι γιατί συμφωνεί πάντα, αλλά γιατί φοβάται το κόστος της αντίδρασης. Έτσι όμως η αυθαιρεσία δεν περιορίζεται. Κανονικοποιείται.
Κι εδώ αρχίζει ο πραγματικός κίνδυνος. Διότι κάθε φορά που ένα κράτος δρα σαν να βρίσκεται υπεράνω κανόνων, δημιουργεί επικίνδυνα προηγούμενα. Όσο οι ΗΠΑ συμπεριφέρονται σαν ανεξέλεγκτος παγκόσμιος ιδιοκτήτης, τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες οι άλλοι ισχυροί να απαντήσουν με τον ίδιο τρόπο. Η Ρωσία, η Κίνα και κάθε ανερχόμενη δύναμη δεν θα παρακολουθούν επ’ άπειρον το διεθνές δίκαιο να καταρρέει μονομερώς εις βάρος τους.
Σε μια τέτοια απευκταία εξέλιξη, αυτό δεν θα είναι ένα ακόμη «θερμό επεισόδιο» ή ένας τοπικός πόλεμος δι’ αντιπροσώπων. Θα είναι σύγκρουση γιγάντων. Ένας Γ΄ Παγκόσμιος Πόλεμος. Όχι θεωρητικός, όχι ρητορικός, αλλά πραγματικός. Με τους γίγαντες να κατέχουν όλοι πλέον τρομερή πυρηνική ισχύ. Με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την ανθρωπότητα.
Όταν καταρρέει το διεθνές σύστημα κανόνων, δεν υπάρχει «σωστός» και «λάθος» στόχος. Υπάρχει μόνο ο επόμενος. Σήμερα είναι ο Μαδούρο. Αύριο μπορεί να είναι οποιοσδήποτε. Ο Τραμπ δεν ενεργεί ως πρόεδρος κράτους. Ενεργεί σαν ιδιοκτήτης του πλανήτη. Και όσο αυτό γίνεται ανεκτό, τόσο το «μαύρο κι άραχνο» δεν θα είναι εξαίρεση, αλλά κανονικότητα.