Ο χρόνος δεν είναι τόσος όσο μπορεί να νομίζουμε

Αν σήμερα ηχήσουν οι σειρήνες, αυτή τη στιγμή, είναι σίγουρο ότι οι περισσότεροι δεν γνωρίζουν είτε γιατί κανένας δεν τους έχει ενημερώσει, είτε γιατί ποτέ δεν θέλησαν οι ίδιοι να μάθουν. Ούτε και οι αρμόδιοι είναι σε θέση να απαντήσουν άμεσα εάν τους ρωτήσει κάποιος τι θα κάνουν οι πολίτες σε ανάλογο περιστατικό.
Ένας συνδυασμός αδιαφορίας και απραξίας δεκαετιών που δεν είναι τυχαίος. Είναι μια κληρονομιά ηρεμίας ή καλύτερα ψευδαίσθησης ότι στο νησί υπάρχει σταθερότητα, ότι δεν υφίσταται κίνδυνος και πως η όποια κρίση είναι κάπου αλλού. Ούτε κατά διάνοια ότι λίγα μέτρα υπάρχει ο τουρκικός στρατός έτοιμος να επιτεθεί. Αυτή η στάση είναι εν πολλοίς ανεξήγητη για έναν τόπο ο οποίος αντιμετωπίζει ορατό κίνδυνο επιβίωσης.
Ένα drone που στόχευε τις βρετανικές βάσεις στο Ακρωτήρι ήταν όμως αρκετό να προκαλέσει πανικό. Και να ξυπνήσει αίφνης τους πάντες από τον λήθαργο δεκαετιών.
Για τους Κύπριους ένα καταφύγιο αποτελεί σύμβολο πολέμου. Και η όποια συζήτηση για καταφύγια συνδυαζόταν άμεσα με πολεμικά σενάρια. Η κινδυνολογία ερχόταν να λειτουργήσει αποτρεπτικά: προς το κράτος για να ενισχύσει υφιστάμενες και να δημιουργήσει νέες υποδομές μαζικής προστασίας των πολιτών, και προς τους ίδιους τους πολίτες οι οποίοι πανικοβάλλονται γιατί θεωρούσαν ότι η δημιουργία καταφυγίων σημαίνει ότι έρχεται πόλεμος.
Το καταφύγιο δεν είναι σύμβολο πολέμου. Είναι ένα σύμβολο που δείχνει ότι το κράτος σέβεται τους πολίτες του. Παράδειγμα η Ελβετία, η οποία σίγουρα είναι η τελευταία χώρα που περιμένει κάποιος ότι θα δεχθεί επίθεση, αλλά έχει καταφύγια. Πόσο μάλλον για μια χώρα, όπως η Κύπρος όπου ο κίνδυνος είναι υπαρκτός.
Τα τελευταία 24ωρα επανήλθε στο προσκήνιο η γνωστή συζήτηση για τα καταφύγια. Μια ανάλογη συζήτηση διεξήχθη για ένα σύντομο χρονικό διάστημα με αφορμή τον πόλεμο στη Γάζα. Σύντομα όμως όλοι την άφησαν στο πλάι. Ελάχιστοι ήταν εκείνοι που ενδιαφέρθηκαν να μάθουν τι πρέπει ακριβώς να κάνουν σε περίπτωση που κριθεί αναγκαίο να αναζητήσουν προστασία.
Σίγουρα δεν μπορεί να υπάρχουν καταφύγια παντού για όλο τον πληθυσμό. Καμιά χώρα και κανένα σύστημα προστασίας δεν είναι αρκετό. Μπορεί να προσφέρει μια κάποια προστασία μόνο από συγκεκριμένες περιπτώσεις κινδύνων.
Η πρώτη απάντηση που δίνεται από αρμόδιους και όσους ασχολούνται με θέματα προστασίας των πολιτών ως προς τη χώρα παράδειγμα σε πολιτική καταφυγίων, σίγουρα θα είναι το Ισραήλ. Από τη δεκαετία του ’50 υπάρχει συγκεκριμένη πολιτική ύπαρξης και λειτουργίας καταφυγίων σε κατοικημένες περιοχές, αλλά κυρίως και εντός των ίδιων των κτιρίων. Σε κάθε σπίτι, σε κάθε διαμέρισμα, πρέπει να υπάρχει ένα θωρακισμένο δωμάτιο. Δεν μιλά κανένας για υπόγεια πολυκατοικιών ή δημόσιο κτίριο που μπορεί να βρίσκεται δύο τετράγωνα μακριά. Μιλά για ένα δωμάτιο μέσα στο ίδιο το σπίτι.
Και η λογική είναι πολύ απλή: εάν έχεις 90 δευτερόλεπτα για να σωθείς δεν μπορείς να βασίζεσαι σε κάτι που δεν είναι δίπλα σου, στην προέκταση του χεριού σου. Και όταν βρίσκεσαι κοντά σε επικίνδυνη ζώνη ο χρόνος αντίδρασης είναι πολύ πιο μικρός, φτάνει μέχρι και τα 15 δευτερόλεπτα.
Πρέπει όμως να έχουμε όλοι μας υπόψη ότι κανένα καταφύγιο δεν μπορεί να προσφέρει κάλυψη 100%. Απλώς παρέχει μια προστασία από μια πιθανή απ’ αέρως πτώση αντικειμένων. Δεν έχουν τη δυνατότητα να παρέχουν προστασία από πυραυλικό σύστημα ή κυρίως από επίθεση που θα πραγματοποιηθεί από το έδαφος.
Κι αυτό έρχεται να διδάξει το τρομοκρατικό κτύπημα της 7ης Οκτωβρίου 2023 από τη Χαμάς εναντίον του Ισραήλ. Διαπιστώθηκε πως ακόμα και το πιο εξελιγμένο σύστημα παραμένει τρωτό αν σχεδιαστεί για απειλή που έχει ήδη παρέλθει. Για παράδειγμα, οι αντιεκρηκτικές πόρτες των θωρακισμένων δωματίων δεν είχαν κλειδαριές, γιατί δεν υπήρχε σχεδιασμός για ένοπλο εισβολέα.
Μια πολιτεία που δεν κτίζει καταφύγια δεν εκπέμπει μήνυμα φιλειρηνισμού. Μια κοινωνία που αδιαφορεί και δεν προετοιμάζεται δεν σημαίνει απουσία κινδύνου. Επιλογές υπάρχουν μόνο όσο υπάρχει ακόμα χρόνος.
Ο χρόνος όπως έδειξε η 7η Οκτωβρίου στο Ισραήλ, αλλά και το περιστατικό στο Ακρωτήρι, ποτέ δεν είναι τόσος όσο μπορεί να νομίζουμε.