Πώς το Ιράν σπέρνει χάος με φθηνά drones στη Μέση Ανατολή – 2.000 επιθέσεις σε έξι ημέρες

Κατά την έναρξη των αμερικανοϊσραηλινών επιθέσεων κατά του Ιράν, ο Αμερικανός πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ, διαμήνυσε ότι η βιομηχανία παραγωγής πυραύλων του Ιράν θα «καταστραφεί», χωρίς ωστόσο να αναφέρει τίποτα για τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη.
Έξι μέρες μετά, το Ιράν έχει εξαπολύσει 2000 χαμηλού κόστους drones εναντίον στόχων σε όλη τη Μέση Ανατολή σε μια προσπάθεια να κορεστούν οι αμυντικές ικανότητες των αντιπάλων και να προκαλέσει χάος στην περιοχή.
Αυτά τα «καμικάζι» Shahed drones μεταφέρουν εκρηκτικά που πυροδοτούνται κατά την πρόσκρουση και μπορούν να προκαλέσουν σημαντική ζημιά. Η πιο φονική επίθεση μέχρι στιγμής εναντίον αμερικανικών δυνάμεων σημειώθηκε όταν ένα drone έπληξε βάση στο Κουβέιτ, με αποτέλεσμα να σκοτωθούν έξι Αμερικανοί στρατιώτες.
Ορισμένες επιθέσεις έχουν σημειωθεί σε πυκνοκατοικημένες πόλεις, προκαλώντας φόβο στους δρόμους αλλά και στις κυβερνήσεις των κρατών του Κόλπου. Ορισμένοι ειδικοί εκτιμούν ότι αυτό ενδεχομένως να αποτελεί μέρος μιας ιρανικής στρατηγικής για να προκαλέσει «τρόμο» και να ασκήσει κατ΄επέκταση πίεση στις ΗΠΑ ώστε να τερματίσουν γρήγορα τη σύγκρουση.
Βίντεο που επαληθεύτηκε από το BBC δείχνει ένα ιρανικό drone να πέφτει με μεγάλη ταχύτητα πριν χτυπήσει κάτι που φαίνεται να είναι εγκατάσταση ραντάρ στο αρχηγείο του Πέμπτου Στόλου του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ στη Μανάμα του Μπαχρέιν, εκτοξεύοντας θραύσματα στον αέρα και προκαλώντας την κατάρρευση του οικοδομήματος.
Ένα άλλο βίντεο από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ) δείχνει ένα drone να προσκρούει σε ξενοδοχείο στο Παλμ Τζουμέιρα, το πολυτελές τεχνητό αρχιπέλαγος του Ντουμπάι, προκαλώντας μια τεράστια έκρηξη και έναν εκκωφαντικό θόρυβο που αντήχησε σε όλη την πόλη.
Οι επιθέσεις με drones στον ενεργειακό τομέα της περιοχής ήταν ιδιαίτερα σημαντικές. Το μεγαλύτερο διυλιστήριο πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας, στο Ρας Τανούρα στις ακτές του Κόλπου, σταμάτησε την παραγωγή αφού ξέσπασε πυρκαγιά από θραύσματα drone που είχε προηγουμένως αναχαιτιστεί.
Στο Κατάρ, ο μεγαλύτερος τερματικός σταθμός εξαγωγής υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) στον κόσμο έκλεισε επίσης, αφού η εγκατάσταση έγινε στόχος ιρανικών drones.
Τα drones προκαλούν σημαντικές ζημιές σε ολόκληρη την περιοχή, παρότι ο σχεδιασμός τους είναι απλός και το κόστος της παρασκευής τους σχετικά φθηνό. Το drone μεγάλου βεληνεκούς Shahed 136, το οποίο κατασκευάζεται στο Ιράν, εκτιμάται ότι κοστίζει μεταξύ 20.000 και 50.000 δολαρίων.
Ο χαρακτηριστικός βόμβος των drones Shahed έχει καταγραφεί σε βίντεο από κινητά τηλέφωνα σε ολόκληρη την περιοχή τις τελευταίες ημέρες.
Σε αντίθεση με πολλά εμπορικά drones, το Shahed δεν μπορεί να αλλάξει κατεύθυνση εξ αποστάσεως ενώ βρίσκεται στον αέρα. Αντίθετα, προγραμματίζεται εκ των προτέρων πριν από την εκτόξευσή του ώστε να ακολουθήσει μια προκαθορισμένη διαδρομή προς τον στόχο, χρησιμοποιώντας σύστημα δορυφορικής πλοήγησης.
Με μέγιστη εμβέλεια 2.500 χιλιομέτρων, θα μπορούσε θεωρητικά να πετάξει από την Τεχεράνη μέχρι την Αθήνα.
Αν και δεν είναι ιδιαίτερα γρήγορο, ειδικά σε σύγκριση με βαλλιστικούς πυραύλους, το λεπτό προφίλ του drone και η ικανότητά του να πετά σε χαμηλό ύψος το καθιστούν δύσκολο να εντοπιστεί από ραντάρ και συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης που είναι σχεδιασμένα κυρίως για την αντιμετώπιση πυραυλικών απειλών.
Το drone Shahed έχει χρησιμοποιηθεί εκτενώς από τη Ρωσία στον πόλεμο της κατά της Ουκρανίας, πλήττοντας πυκνοκατοικημένες πόλεις και ενεργειακές εγκαταστάσεις με καταστροφικά αποτελέσματα.
Το Ιράν έχει εξάγει τα Shahed στη σύμμαχό του, Ρωσία, τα τελευταία χρόνια, ενώ η Μόσχα πλέον κατασκευάζει και δικές της παραλλαγές βασισμένες στον ιρανικό σχεδιασμό.
Ο Μικ Μαλρόι, πρώην πεζοναύτης των ΗΠΑ, παραστρατιωτικός αξιωματικός της CIA και πρώην αναπληρωτής υφυπουργός Άμυνας για τη Μέση Ανατολή, δήλωσε στο BBC ότι τα drones αυτά έχουν «αποδειχθεί ιδιαίτερα αποτελεσματικά» σε προηγούμενες συγκρούσεις, σε τέτοιο βαθμό ώστε οι ΗΠΑ ανέπτυξαν τη δική τους εκδοχή.
Γνωστό ως LUCAS drone (Low-Cost Uncrewed Combat Attack System), το αμερικανικό drone χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά σε μάχη τις τελευταίες ημέρες. Ο ναύαρχος Μπραντ Κούπερ, επικεφαλής των αμερικανικών δυνάμεων στη Μέση Ανατολή, δήλωσε ότι πήραν τον ιρανικό σχεδιασμό, «τον κάναμε καλύτερο και τον χρησιμοποιήσαμε αμέσως εναντίον του Ιράν».
Οι ΗΠΑ δεν έχουν ανακοινώσει πόσα drones έχουν αναπτύξει, ωστόσο δημοσιοποιούνται στοιχεία για τον αριθμό των drones που εκτοξεύει το Ιράν. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αναφέρουν ότι μέχρι στιγμής έχουν εκτοξευθεί περισσότερα από 1.000 ιρανικά drones εναντίον της χώρας, με μόλις 71 να καταφέρνουν να διαπεράσουν την αεράμυνά της. Ωστόσο, κάθε αναχαίτιση έχει και σημαντικό οικονομικό κόστος.
Τα drones Shahed μπορούν να καταρριφθούν με διάφορους τρόπους, μεταξύ άλλων με εξειδικευμένα συστήματα παρεμβολής GPS ή με οπλικά συστήματα λέιζερ. Παρ’ όλα αυτά, πολλά από αυτά καταστρέφονται σήμερα στον αέρα από πυραύλους που εκτοξεύονται από μαχητικά αεροσκάφη ή από ακριβά αντιαεροπορικά συστήματα επιφανείας-αέρος.
Όταν το Ιράν επιτέθηκε στο Ισραήλ με εκατοντάδες drones το 2024, αναφέρθηκε ότι το Ηνωμένο Βασίλειο χρησιμοποίησε μαχητικά αεροσκάφη της RAF για να καταρρίψει ορισμένα από αυτά με πυραύλους που εκτιμάται ότι κοστίζουν περίπου 200.000 λίρες ο καθένας.
Η προσπάθεια να εξαναγκαστούν οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους να εξαντλήσουν τα αποθέματα των πυραύλων αναχαίτισης αποτελεί μέρος της στρατηγικής ανάπτυξης drones και πυραύλων από το Ιράν, σύμφωνα με τον Νίκολας Καρλl, ειδικό για το Ιράν στο think tank American Enterprise Institute.
Ωστόσο, ο Καρλ σημείωσε ότι το καθεστώς επιχειρεί επίσης να «προκαλέσει τρόμο και ψυχολογική πίεση» στις ΗΠΑ και στους περιφερειακούς τους εταίρους, προκειμένου να αναγκάσει τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ να προχωρήσει σε συμφωνία κατάπαυσης του πυρός.
Το πόσο καιρό μπορεί το Ιράν να διατηρήσει αυτή την πίεση παραμένει ασαφές. Πιστεύεται ότι πριν από τον πόλεμο είχε προχωρήσει σε μαζική παραγωγή δεκάδων χιλιάδων drones Shahed, ωστόσο δεν είναι γνωστό πόσο από αυτό το απόθεμα παραμένει άθικτο έπειτα από ημέρες αμερικανικών και ισραηλινών επιθέσεων στη χώρα.
Πλάνα που δόθηκαν στη δημοσιότητα τη Δευτέρα από το Fars News Agency, το οποίο συνδέεται με το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν, δείχνουν σειρές drones σε έναν χώρο που μοιάζει με υπόγειο καταφύγιο. Ωστόσο, δεν είναι γνωστό πότε ακριβώς γυρίστηκε το βίντεο.
Την Πέμπτη, ο ναύαρχος Μπραντ Κούπερ δήλωσε ότι ο αριθμός των drones που εκτοξεύει το Ιράν έχει μειωθεί κατά 83% σε σχέση με την πρώτη ημέρα των μαχών, ενώ η χρήση βαλλιστικών πυραύλων έχει μειωθεί κατά 90%.
«Το Ιράν δυσκολεύεται να διατηρήσει τον ρυθμό των επιθέσεων με πυραύλους και drones και αυτό ενδέχεται να γίνει ακόμη δυσκολότερο τις επόμενες ημέρες, καθώς συνεχίζεται η στρατιωτική πίεση από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ», πρόσθεσε ο Νίκολας Καρλl.