Σημαντικά ευρήματα από το αρχαίο λιμάνι της Πέγειας

Σημαντικά ευρήματα από το αρχαίο λιμάνι της Πέγειας – Τι αναφέρει το Τμήμα Αρχαιοτήτων
Πάνω από 700 κιλά οστράκων αμφορέων της Ύστερης Ρωμαϊκής περιόδου, δεκάδες επιγραφές με κόκκινη μελάνη και σημαντικά στοιχεία για μεγάλα λιμενικά έργα της εποχής του Ιουστινιανού φέρνουν στο φως οι φετινές ανασκαφές στο αρχαίο λιμάνι της Πέγειας. Το Τμήμα Αρχαιοτήτων ανακοίνωσε την ολοκλήρωση του ανασκαφικού προγράμματος του Πανεπιστημίου Νέας Υόρκης (NYU) στον Άγιο Γεώργιο για το 2025, ενός διεπιστημονικού εγχειρήματος έξι εβδομάδων.
Η αποστολή ολοκλήρωσε περιλάμβανε επισκόπηση, ανασκαφή και μελέτη στον Άγιο Γεώργιο Πέγειας, υπό τη διεύθυνση της Joan Breton Connelly, Καθηγήτριας Κλασικών Σπουδών. Ανασκαφή διενεργήθηκε στο αρχαίο λιμάνι στη θέση Μανίκι, ενώ συνεχίστηκε η επιφανειακή επισκόπηση στο αρχαίο νεκροταφείο στη θέση Πέγεια-Μελέτης.
Στο διεπιστημονικό πρόγραμμα έρευνας και δημοσίευσης συμμετείχε μια διεθνής ομάδα επιστημόνων και φοιτητών από το NYU, το Πανεπιστήμιο Κύπρου και το Ινστιτούτο Κύπρου. Η Καθηγήτρια Στέλλα Δεμέστιχα (Πανεπιστήμιο Κύπρου) διηύθυνε την ταυτοποίηση και καταγραφή πάνω από 700 κιλών οστράκων αμφορέων της Ύστερης Ρωμαϊκής περιόδου, προερχομένων από τις ανασκαφές της αποστολής.
Όπως αναφέρεται ο κυρίαρχος τύπος είναι οι αμφορείς Late Roman 1 τοπικής (Παφιακής) και Κιλικιακής κατασκευής, καθώς και εισαγωγές από την Παλαιστίνη και τη Γάζα (6ος αιώνας μ.Χ.). Οι αμφορείς από το Μανίκι διασώζουν 68 επιγραφές με κόκκινη μελάνη (dipinti), οι οποίες προσφέρουν σημαντικές δυνατότητες για μελλοντική έρευνα.
Το πλήθος των οστράκων αμφορέων που απορρίφθηκαν στο Μανίκι προέρχεται από ένα αρχαιολογικό στρώμα το οποίο δημιουργήθηκε για την ισοπέδωση του απότομου βράχου, έτσι ώστε να κατασκευαστούν λιμενικά έργα. Αυτά διευκόλυναν την παράδοση μεγάλων ποσοτήτων μαρμάρινων όγκων από την Προκόννησο, καθώς και σπονδύλων κιόνων και κιονοκράνων για τις βασιλικές που χτίστηκαν στο Ακρωτήριο Δρέπανον υπό τον Αυτοκράτορα Ιουστινιανό κατά τον 6ο αιώνα μ.Χ.
Σύμφωνα με το Τμήμα Αρχαιοτήτων, ένα δεύτερο σημαντικό μέρος των εργασιών αυτής της περιόδου αφορούσε τον λαξευτό τάφο της Ελληνιστικής και Ρωμαϊκής περιόδου που ανακαλύφθηκε από την ομάδα του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης (NYU) το 2018. Η Καθηγήτρια Jolanta Mlynaczyk του Πανεπιστημίου της Βαρσοβίας συνέχισε τη μελέτη της κεραμικής από τον τάφο, η οποία χρονολογείται από τον 1ο αιώνα π.Χ. έως τον 5ο αιώνα μ.Χ.
Η Δρ Rebecca Gerdes από το Ινστιτούτο Αρχαιολογίας και Επιστημών Υλικών του Πανεπιστημίου Cornell έλαβε δείγματα από ρωμαϊκά μαγειρικά σκεύη του τάφου για ανάλυση οργανικών υπολειμμάτων. Τα αποτελέσματά της ενδέχεται να εμβαθύνουν την κατανόησή μας για τις τοπικές διατροφικές συνήθειες, καθώς και για τα ταφικά και συμποσιακά τελετουργικά.
Παράλληλα, ο Δρ Mariusz Burdajewicz του Πανεπιστημίου της Βαρσοβίας συνέχισε την τεκμηρίωση των γυάλινων αγγείων, τα οποία χρονολογούνται από τα μέσα του 1ου αιώνα π.Χ. έως τα τέλη του 2ου/αρχές 3ου αιώνα μ.Χ. Τα περισσότερα ανήκουν στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορική περίοδο και περιλαμβάνουν χυτά γυάλινα ραβδωτά και γραμμικά διακοσμημένα μπολ, καθώς και φυσητά γυάλινα μπολ, κύπελλα, ποτήρια, πινάκια (πιάτα), φιάλες, προχοΐδια (juglets) και μυροδοχεία (unguentaria).
Παρόλο που ο τάφος συλήθηκε από τη Ρωμαϊκή περίοδο μέχρι και τον 20ό αιώνα, ορισμένα πολύτιμα μέταλλα ανακαλύφθηκαν στην αρχική τους θέση. Αυτά μελετώνται τώρα από τη Δρ Marianna Dági, Προϊσταμένη Συλλογών και Επικεφαλής Επιμελήτρια Αρχαιοτήτων στο Μουσείο Καλών Τεχνών της Βουδαπέστης. Η ίδια συνεργάζεται με τον Δρ Thilo Rehren και τη Δρ Meghna Desai από το Ερευνητικό Κέντρο Επιστήμης και Τεχνολογίας στην Αρχαιολογία και τον Πολιτισμό (STARC) του Ινστιτούτου Κύπρου, οι οποίοι έχουν αναλάβει την ανάλυση hhXRF αυτών των μετάλλων και πρόκειται σύντομα να ξεκινήσουν ανάλυση SEM.
Αναφέρεται επίσης ότι η Δρ Έφη Νικήτα του Ινστιτούτου Κύπρου συνέχισε το σημαντικό της έργο στα ανθρώπινα σκελετικά κατάλοιπα του τάφου. Τα οστά ζώων, τα οποία μελετά ο Δρ Paul Croft, Ειδικός Επιστήμονας της Ερευνητικής Μονάδας Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κύπρου, περιλαμβάνουν πολυάριθμα κατάλοιπα προβάτων, αιγών, χοίρων, λαγών, ψαριών και κοτόπουλων, τα οποία τοποθετήθηκαν σκόπιμα κατά την ταφική φάση του τάφου.
«Πολλά από αυτά είναι καμμένα, συρρικνωμένα και παραμορφωμένα, υποδηλώνοντας τη σκόπιμη αποτέφρωση αυτών που μπορεί να ήταν προσφορές προς τους νεκρούς ή γεύματα που καταναλώθηκαν από τους ζωντανούς», προστίθεται.
Ο Καθηγητής Thomas Tartaron του Πανεπιστημίου της Πενσυλβάνια καθοδήγησε φοιτητές σε μια αρχαιολογική επιφανειακή επισκόπηση της Νεκρόπολης του Μελέτη, όπως είχε κάνει και το 2018 όταν ανακαλύφθηκε ο τάφος. Προετοιμάζει τη συγκριτική του έρευνα πάνω σε αυτές τις δύο επισκοπήσεις για δημοσίευση, μαζί με την έρευνά του στους αγρούς γύρω από το Λιμάνι του Μανικιού που διεξήγαγε το 2018 και το 2019. Ο Καθηγητής Tartaron συνέχισε επίσης το Πρόγραμμα Προφορικής Ιστορίας των Ψαράδων της Πέγειας, παίρνοντας συνεντεύξεις από ντόπιους που ψάρευαν στο Λιμάνι του Μανικιού από μικρή ηλικία.
Η περίοδος του 2025 περιλάμβανε επίσης μια άτυπη επισκόπηση στο Ακρωτήριο Δρέπανον και στη Νεκρόπολη του Δάσους Μελέτης, ακολουθώντας «στα βήματα» του ταξιδιού του David George Hogarth, όπως αυτό καταγράφηκε στο έργο του Devia Cypria το 1889. Ο George Marshall Peters από το Explorers Club και ο Καθηγητής Lorenzo Calvelli από το Πανεπιστήμιο της Βενετίας ενώθηκαν με την Καθηγήτρια Connelly για την ιχνηλάτηση της πορείας του Hogarth, με προσεκτική ανάγνωση των ανακαλύψεων και των παρατηρήσεών του.