Τα δύο μεγάλα στοιχήματα της Παιδείας το 2026 – Πώς θα κινηθεί η Αθηνά Μιχαηλίδου

Το νέο σύστημα αξιολόγησης εκπαιδευτικών, το οποίο έκλεισε – τουλάχιστον σε επίπεδο νομοθετικής εξουσίας – πριν από μερικές μέρες, δεν είναι το μοναδικό μεγάλο θέμα που είχε όλο αυτό το διάστημα ενώπιον του το υπουργείο Παιδείας. Με το καλημέρα της νέας χρονιάς, το Υπουργείο προτίθεται να ανοίξει, επί της ουσίας πια, δύο ακόμα μεγάλα και άκρως σημαντικά ζητήματα: Το ένα είναι αυτό της Ειδικής Εκπαίδευσης και της ανάγκης για εκσυγχρονισμό της νομοθεσίας της και το άλλο, ο κατάλογος διοριστέων και η κατάργηση του το 2027 που βρίσκεται όλο και πιο κοντά. Αναμφίβολα, πρόκειται για δύο εκπαιδευτικά κεφάλαια που ναι μεν, απασχολούν εδώ και χρόνια, εντούτοις οι εξελίξεις γύρω από αυτά στο πλαίσιο του διαλόγου, αναμένεται να έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Κι αυτό διότι, οι εμπλεκόμενοι φορείς θα καταθέτουν θέσεις και απόψεις και θα διαφανεί κατά πόσο, στο τέλος, θα υπάρξουν σημεία συγκλίσεων ή αντιθέσεων με τις προτάσεις και τους σχεδιασμούς του υπουργείου Παιδείας.
Ερωτηθείσα για τα δύο αυτά ζητήματα που έρχονται στο προσκήνιο το 2026, η υπουργός Παιδείας, Αθηνά Μιχαηλίδου, ανέφερε στον «Φ» πως πρόκειται για «ζητήματα που χρονίζουν και τα οποία η Κυβέρνηση και το υπουργείο Παιδείας τα αντιμετωπίζουν με ευθύνη και αποφασιστικότητα». Σύμφωνα με την Υπουργό, οι παρεμβάσεις αυτές δεν αποτελούν αποσπασματικές κινήσεις αλλά εντάσσονται σε ένα συνεκτικό σχέδιο που στοχεύει στη βελτίωση της λειτουργίας του σχολείου, στη στήριξη των εκπαιδευτικών και στη διασφάλιση ίσων ευκαιριών για όλα τα παιδιά.
Τι είναι όμως αυτό που θα τεθεί επί τάπητος φέτος, όσον αφορά στην ουσία και το περιεχόμενο αυτών των δύο ζητημάτων; Οι πληροφορίες που ακολουθούν δίνουν το στίγμα της κατεύθυνσης που θέλει να ακολουθήσει το υπουργείο Παιδείας.
Ειδική Εκπαίδευση
Στο τροποποιητικό νομοσχέδιο που θα ετοιμαστεί αναμένεται να δοθεί ιδιαίτερη σημασία σε τομείς που χρήζουν βελτιώσεων και αλλαγών, όπως:
1. Συγκατάθεση γονέων/κηδεμόνων για φοίτηση στο σχολείο και σχετικές υποχρεώσεις: Η αλλαγή θα προβλέπει όπως, όλα τα παιδιά, κατά την πρώτη φάση εισδοχής τους στο εκπαιδευτικό σύστημα, θα εγγράφονται στη γενική τάξη, εάν το επιθυμούν και οι γονείς τους. Στη συνέχεια, η Επαρχιακή Επιτροπή Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης (ΕΕΕΑΕ) θα προβαίνει σε επαναξιολόγηση των αναγκών του παιδιού σε εύλογο χρονικό διάστημα.
2. Επαναξιολόγηση: Η ΕΕΕΑΕ να επαναξιολογεί τις ανάγκες όλων των παιδιών με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, ανά τριετία αντί διετία ή συχνότερα. Η αλλαγή αυτή αποσκοπεί στην αποφυγή της περιττής ψυχολογικής επιβάρυνσης και ταλαιπωρίας των παιδιών. Παράλληλα, επιτρέπει τη συλλογή πιο ουσιαστικών δεδομένων για την εξέλιξη των παιδιών, πριν από κάθε αλλαγή βαθμίδας και σέβεται τον ρυθμό ανάπτυξής τους.
3. Βελτίωση της λειτουργίας των ΕΕΕΑΕ: α) Καθορισμός χρονοδιαγράμματος υποβολής παραπομπών στις ΕΕΕΑΕ: Εισάγεται πρόνοια για καθορισμό προθεσμίας παραπομπών μέχρι το τέλος Φεβρουαρίου, ώστε να εξασφαλίζεται έγκαιρη απόφαση για εφαρμογή από τον Σεπτέμβριο. Παράλληλα, προβλέπεται πρόνοια για έκτακτα περιστατικά για τα οποία χρειάζεται άμεση παρέμβαση καθ’ όλη τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς, β) τροποποίηση της νομοθεσίας, ώστε κάθε πρόσωπο, ιδιαίτερα κάθε γονέας, διευθυντής ή οποιοδήποτε άλλο μέλος του εκπαιδευτικού προσωπικού ενός σχολείου, ή γιατρός, ψυχολόγος, κοινωνικός λειτουργός γνωστοποιεί χωρίς καθυστέρηση στην ΕΕΕΑΕ κάθε περίπτωση παιδιού που περιέρχεται σε γνώση ή στην αντίληψή του ότι πιθανόν να είναι παιδί με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, νοουμένου ότι η παραπομπή συνοδεύεται από βεβαίωση ιατρού, κλινικού/εκπαιδευτικού ψυχολόγου ή λογοθεραπευτή, γ) έκθεση ΕΕΕΑΕ: Αντί της έκθεσης, προτείνεται η ετοιμασία εμπεριστατωμένης αιτιολογημένης απόφασης από τις ΕΕΕΑΕ, ώστε να διασφαλιστεί η τεκμηρίωση των εισηγήσεων και η διαφάνεια της διαδικασίας.
4. Διαφοροποίηση της διδασκαλίας: Η διαφοροποιημένη διδασκαλία και αξιολόγηση αποτελεί κρίσιμη πτυχή της συμπεριληπτικής εκπαίδευσης. Όπως σημειώνεται από το Υπουργείο, έχει ήδη προχωρήσει σε επιμόρφωση μερίδας εκπαιδευτικών σε θέματα διαφοροποιημένης διδασκαλίας και αξιολόγησης. Τα σεμινάρια θα εντατικοποιηθούν, με στόχο την επιμόρφωση όλων των εκπαιδευτικών. Επιπλέον, προωθείται η δημιουργία τράπεζας διαφοροποιημένου διδακτικού υλικού, μέσω της δημιουργίας θέσεων Συμβούλων Ειδικής Εκπαίδευσης.
5. Απολυτήριο: Η πρόταση του υπουργείου Παιδείας προβλέπει χορήγηση απολυτηρίου σε όλους τους μαθητές και σε όλες τις μαθήτριες που φοιτούν στο γενικό σχολείο.
6. Πρόγραμμα Ενισχυμένης Στήριξης (Π.Ε.Σ.): Το Π.Ε.Σ. αποτελεί το κύριο εργαλείο μετάβασης από το μοντέλο των Ειδικών Μονάδων σε ένα πιο ευέλικτο και εξατομικευμένο μοντέλο υποστήριξης. Με βάση απόφαση της ΕΕΕΑΕ, ο μαθητής θα φοιτά στη γενική τάξη και θα λαμβάνει ατομική ή ομαδική στήριξη, σύμφωνα με τις δυνατότητές του και τις εκπαιδευτικές του ανάγκες. Η λειτουργία των Μονάδων βελτιώνεται και αξιολογείται.
7. Ειδικά Σχολεία: Τα Ειδικά Σχολεία διευρύνουν την αποστολή τους ως δομές ενισχυμένης στήριξης και τεχνογνωσίας, παρέχοντας στήριξη στο γενικό σχολείο, μέσω οργανωμένων μηχανισμών συνεργασίας, με στόχο τη στήριξη όλων των παιδιών και την ενίσχυση της συμπεριληπτικής εκπαίδευσης. Ως εκ τούτου, οι θεραπευτές που εργάζονται στα Ειδικά Σχολεία θα προσφέρουν την εμπειρογνωμοσύνη τους, στηρίζοντας τόσο τους εκπαιδευτικούς όσο και τα παιδιά που φοιτούν στα γενικά σχολεία.
Αξίζει να σημειωθεί ότι τα πιο πάνω σημεία έχουν ήδη συζητηθεί με τους εμπλεκόμενους φορείς και θα συζητηθούν εκ νέου πολύ σύντομα, ώστε να προωθηθεί τροποποίηση στη νομοθεσία.
Σε σχόλιο της η κ. Μιχαηλίδου για το θέμα, επεσήμανε ότι «παράλληλα, εργαζόμαστε για την αναθεώρηση της συλλογικής σύμβασης των σχολικών βοηθών/συνοδών, με στόχο την αναβάθμιση των παρεχόμενων υπηρεσιών και των όρων εργασίας του συγκεκριμένου προσωπικού».
Κατάλογος διοριστέων
Υπενθυμίζεται ότι σύμφωνα με την υφιστάμενη νομοθεσία, ο κατάλογος διοριστέων καταργείται το 2027 και στο σύστημα εισέρχονται εκπαιδευτικοί μόνο μετά από εξετάσεις (κατάλογος διορισίμων). Ο αριθμός εκπαιδευτικών που θα δικαιούνται διορισμό, σε συνδυασμό με σωρεία ζητημάτων που αφορούν στην ίδια την εξέταση διορισίμων (εγκυρότητα, αξιοπιστία, κ.ά.), διόρθωση στρεβλώσεων του νόμου (όπως η ανάγκη συγκρισιμότητας των βαθμολογιών με αυτούς του 2017 κ.ά.), επιβάλλει την προώθηση λύσεων.
Πολύ σύντομα αρχίζει κύκλος συναντήσεων και συζητήσεων του υπουργείου Παιδείας με τις εκπαιδευτικές οργανώσεις, για την εξεύρεση λύσης που θα καταλήξει στη Βουλή, για τροποποίηση της νομοθεσίας.
Αυτό που τονίζεται από το Υπουργείο είναι πως η πρόταση θα πρέπει να διασφαλίζει τον διορισμό ικανού αριθμού εκπαιδευτικών, να αναβαθμίζει και να βελτιώνει τη διαδικασία και το περιεχόμενο της εξέτασης διορισίμων και να διασφαλίζει την ποιότητα των εκπαιδευτικών που θα εισέρχονται στο σύστημα. Σε όλο αυτό το σκηνικό, η προσπάθεια να αξιοποιηθεί αριθμός εκπαιδευτικών που ήδη εργάζονται στο σύστημα και το εξυπηρετούν χρόνια, αξιοποιώντας την εμπειρία τους, αποτελεί άλλη μία πτυχή που πρέπει να ληφθεί υπόψη.
Σημαντικό όμως είναι να λεχθεί ότι η πολυπλοκότητα του θέματος αυξάνεται, λόγω της νομικής πτυχής του αλλά και των κεκτημένων που έχει αριθμός εκπαιδευτικών. Πάντως, το Υπουργείο στοχεύει πριν το τέλος της σχολικής χρονιάς να καταλήξει σε συγκεκριμένη πρόταση με τη μεγαλύτερη δυνατή συναίνεση.