Στη πετρελαϊκή βιομηχανία, το μαζούτ (fuel oil) είναι γνωστό ως “ο πάτος του βαρελιού”. Συνήθως είναι φθηνό, αμελητέο και, το πιο σημαντικό, προέρχεται από το κάτω μέρος του πύργου αποσταγμάτων πετρελαίου – του υψηλού εξοπλισμού διύλισης όπου το ακατέργαστο πετρέλαιο θερμαίνεται και σπάει σε πολλαπλά πετρελαϊκά προϊόντα. Όμως, ο πόλεμος στο Ιράν έχει φέρει τα πάνω-κάτω στον κλάδο. Το μαζούτ είναι πλέον μια υπερβολικά ακριβή πρώτη ύλη – και αυτό είναι κακό νέο για την παγκόσμια οικονομία.
Όπως σημειώνει σε ανάλυσή του για το πρακτορείο Bloomberg ο Javier Blas, μέχρι στιγμής, η αγορά ενέργειας έχει αντέξει το σοκ του πολέμου σχετικά καλά, με την τιμή του πετρελαίου να κυμαίνεται γύρω από τα 100 δολάρια το βαρέλι. Ωστόσο, η κατάσταση με το μαζούτ είναι ανησυχητική και δεν λαμβάνει την απαιτούμενη προσοχή. Επισκιάζεται από τα άλλα προϊόντα που προκύπτουν από την ανώτερη διαδικασία απόσταξης – το ντίζελ, το καύσιμο για τζετ και, κυρίως, τη βενζίνη – το μαζούτ διαδραματίζει τεράστιο ρόλο στον σύγχρονο κόσμο, τροφοδοτώντας τα “άλογα” της παγκοσμιοποίησης: τα πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων.
Εξάντληση αποθεμάτων
Το πρόβλημα δεν είναι απλώς ότι έχει γίνει εξαιρετικά ακριβό. Η πραγματική ανησυχία είναι ότι μερικά κρίσιμα λιμάνια ενδέχεται να δουν τα αποθέματα μαζούτ να εξαντλούνται, αναγκάζοντας όλα τα είδη πλοίων, από τα πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων μέχρι τα φορτηγά πλοία, να σταματήσουν να πλέουν. Η ναυτιλιακή βιομηχανία, η οποία συνήθως είναι συντηρητική στις δημόσιες δηλώσεις της, έχει κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου. Ο Βίνσεντ Κλέρκ, διευθύνων σύμβουλος του ναυτιλιακού γίγαντα AP Moller – Maersk, δήλωσε στην εφημερίδα Le Monde της Γαλλίας την περασμένη εβδομάδα: “Αν δεν κάνουμε τίποτε, κινδυνεύουμε να βρεθούμε με σημεία εφοδιασμού χωρίς καύσιμα στην Ασία”.
Με βάση τις πληροφορίες τις οποίες επικαλείται ο αναλυτής του Bloomberg από τον ναυτιλιακό κλάδο, η προμήθεια μαζούτ είναι πολύ χαμηλή σε δύο από τα τρία κορυφαία λιμάνια ανεφοδιασμού: τη Σιγκαπούρη και το Φουτζάιρα στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Αρχίζουν να προκύπτουν προβλήματα σε αρκετές άλλες περιοχές, αν και η προμήθεια είναι καλή στην Ευρώπη και τα αμερικανικά λιμάνια. Το πρόβλημα επιδεινώνεται καθώς ο κόσμος έχει ήδη χρησιμοποιήσει τις κύριες γραμμές άμυνας κατά του πετρελαϊκού σοκ, παρακάμπτοντας τα διυλιστήρια και χρησιμοποιώντας τα στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου. Όσο προχωρούμε, μόνο η καταστροφή της ζήτησης μέσω υψηλότερων τιμών μπορεί να διατηρήσει την κατανάλωση σε ισορροπία με την διαθέσιμη προμήθεια.
Η Wall Street παρακολουθεί στενά την τιμή του ακατέργαστου πετρελαίου, ιδιαίτερα μια κατηγορία που ονομάζεται West Texas Intermediate (WTI), η οποία διαπραγματεύεται στη Νέα Υόρκη, καθώς και μια δεύτερη κατηγορία, το Brent, που διαπραγματεύεται στο Λονδίνο. Είναι ένα σημείο αναφοράς που παρακολουθούν όλοι, από επενδυτές σε ομόλογα μέχρι κεντρικούς τραπεζίτες. Όμως, μόνο οι διυλιστές πετρελαίου αγοράζουν ακατέργαστο πετρέλαιο – και έτσι εκτίθενται στην τιμή του. Στην πραγματικότητα, οι αγορές του κόσμου αφορούν τα διυλισμένα πετρελαϊκά προϊόντα όπως η βενζίνη, το ντίζελ και το μαζούτ, επομένως οι τιμές μετά τη διύλιση είναι εκείνες που μας αφορούν.
Συνήθως, η τιμή του ακατέργαστου πετρελαίου και η τιμή των διυλισμένων προϊόντων κινούνται μαζί, με τα τελευταία να είναι λίγο πιο ακριβά για να καλύψουν το κόστος της διύλισης. Ωστόσο οι καιροί δεν είναι φυσιολογικοί. Αυτή τη στιγμή, η παραδοσιακή σχέση μεταξύ ακατέργαστου πετρελαίου και του καυσίμου πετρελαίου είναι διαταραγμένη. Το Brent είναι κοντά στα 100 δολάρια το βαρέλι, υποδεικνύοντας ότι οι τιμές του μαζούτ δεν θα έπρεπε να είναι πολύ υψηλότερες, ακόμη και αν προσθέσουμε το μέσο περιθώριο διύλισης. Στην πραγματικότητα, είναι πολύ πιο ακριβές.
Στη Σιγκαπούρη, το μαζούτ διαπραγματεύεται στα 140 δολάρια το βαρέλι. Στο Φουτζάιρα, ένα κρίσιμο λιμάνι ανεφοδιασμού κοντά στα Στενά του Ορμούζ, η τιμή είναι σχεδόν 160 δολάρια και ορισμένα είδη που πληρούν αυστηρότερα περιβαλλοντικά πρότυπα φτάνουν έως και τα 175 δολάρια. Αυτές είναι τιμές που δεν έχουμε ξαναδεί ποτέ, πολύ υψηλότερες από τα προηγούμενα ρεκόρ του 2022 και του 2008. Και καλή τύχη αν προσπαθήσει κανείς να βρει ένα βαρέλι. Οι έμποροι αναφέρουν τιμές μέσω τηλεφώνου που είναι έγκυρες μόνο για λίγα λεπτά, με τη λογική “πάρ’ το τώρα ή το έχασες”.
Η στρατηγική σημασία του Ορμούζ
Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ είναι υπεύθυνο γι’ αυτό. Η θαλάσσια οδός δεν είναι μόνο σημείο συμφόρησης για εκατομμύρια βαρέλια ακατέργαστου πετρελαίου, αλλά είναι επίσης η αρτηρία για πολλά καύσιμα πετρελαίου που διυλίζονται σε σαουδαραβικά, κουβεϊτιανά και εμιρατιανά διυλιστήρια. Μαζί, αυτά τα διυλιστήρια παράγουν το 20% του παγκόσμιου μαζούτ που διακινείται διεθνώς, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας. Ο Αραβοπερσικός Κόλπος είναι πολύ λιγότερο σημαντικός για άλλα προϊόντα όπως η βενζίνη.
Επιπλέον, το ακατέργαστο πετρέλαιο του Περσικού Κόλπου παράγει, κατά μέσο όρο, περισσότερα καύσιμα πετρελαίου από το ακατέργαστο πετρέλαιο από άλλες περιοχές, επιδεινώνοντας το πρόβλημα. Λάβετε ως παράδειγμα το Arab Light, τον τύπου πετρελαίου – “ναυαρχίδα” της Σαουδικής Αραβίας. Βάλτε το σε μια στήλη απόσταξης και περίπου το 50% από αυτό που βγαίνει είναι το λεγόμενο “υπόλειμμα”, το οποίο χρησιμοποιείται για την παραγωγή μαζούτ, σε σύγκριση με το 33% από ένα βαρέλι WTI. Ακόμα και όταν οι διυλιστές στην Ασία βρουν εναλλακτικό ακατέργαστο πετρέλαιο από, ας πούμε, τις ΗΠΑ ή τη Ρωσία, το αποτέλεσμα είναι μικρότερη παραγωγή μαζούτ από πριν.
Η ναυτιλιακή βιομηχανία καταβάλλει μεγάλες προσπάθειες για να ανακουφίσει το πρόβλημα, μεταφέροντας μαζούτ από λιμάνια στην Ευρώπη (π.χ. Ρότερνταμ και Γιβραλτάρ) και την Αμερική (π.χ. Λονγκ Μπιτς και Παναμάς) στην Ασία. “Αρχίζουμε να οργανωνόμαστε για να μεταφέρουμε αποθέματα από ηπειρωτική χώρα σε ηπειρωτική χώρα και να συνεχίσουμε να λειτουργούμε”, δήλωσε ο Κλέρκ, διευθύνων σύμβουλος της Maersk.
Όσο όμως παραμένουν κλειστά τα Στενά του Ορμούζ, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος τα πλοία να μην έχουν αρκετό καύσιμο για να συνεχίσουν τα ταξίδια τους. Μπορεί να προέρχεται από το “βάθος του βαρελιού”, αλλά το μαζούτ μπορεί να γίνει το κορυφαίο πρόβλημα του κόσμου.
Τα Στενά του Ορμούζ εξελίσσονται σε παγκόσμιο ενεργειακό πρόβλημα
Ο πόλεμος στο Ιράν έχει προκαλέσει σοβαρά προβλήματα στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου, με το μαζούτ, ένα υποπροϊόν της διύλισης πετρελαίου, να γίνεται υπερβολικά ακριβό και να απειλεί την παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα. Παρόλο που η τιμή του πετρελαίου παραμένει σχετικά σταθερή, η έλλειψη μαζούτ στα κρίσιμα λιμάνια απειλεί να σταματήσει τα πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων και άλλα φορτηγά πλοία. Η προμήθεια μαζούτ είναι πολύ χαμηλή σε σημαντικά λιμάνια όπως η Σιγκαπούρη και το Φουτζάιρα, ενώ η κατάσταση επιδεινώνεται από την εξάντληση των στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου. Η ναυτιλιακή βιομηχανία έχει κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου, προειδοποιώντας για πιθανή διακοπή της λειτουργίας των λιμανιών στην Ασία. Η κατάσταση είναι ιδιαίτερα ανησυχητική, καθώς το μαζούτ είναι απαραίτητο για τη λειτουργία των πλοίων μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων, τα οποία διαδραματίζουν κρίσιμο ρόλο στην παγκόσμια οικονομία. Η έλλειψη μαζούτ θα μπορούσε να οδηγήσει σε σημαντικές διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες και να αυξήσει περαιτέρω τον πληθωρισμό. Η ανάλυση του Bloomberg επισημαίνει ότι η αγορά παρακολουθεί στενά την τιμή του ακατέργαστου πετρελαίου, αλλά η κρίση με το μαζούτ δεν λαμβάνει την απαιτούμενη προσοχή. Η μόνη λύση για την αποκατάσταση της ισορροπίας είναι η μείωση της ζήτησης μέσω υψηλότερων τιμών.
