Όταν σιγήσουν οι μέλισσες...

Αν αύριο ξυπνούσαμε και οι μέλισσες είχαν εξαφανιστεί, μπορεί αρχικά να μην μας φαινόταν ότι κάτι άλλαξε. Οι πόλεις θα παρέμεναν γεμάτες αυτοκίνητα, οι επιχειρήσεις θα συνέχιζαν να λειτουργούν, και οι άνθρωποι θα συνέχιζαν να τρέχουν στις δουλειές τους όπως κάθε μέρα. Όμως με την πάροδο των εβδομάδων, των μηνών, των χρόνων, ο κόσμος όπως τον ξέρουμε θα κατέρρεε σιωπηλά, αμείλικτα και οριστικά. Γιατί οι μέλισσες δεν είναι απλώς έντομα. Είναι ο αόρατος μηχανισμός που στηρίζει τη ζωή στη Γη.
Η προσφορά των μελισσών στη βιοποικιλότητα και στον άνθρωπο είναι ανυπολόγιστη. Περισσότερο από το 75% των καλλιεργούμενων φυτών εξαρτάται από την επικονίαση. Αυτό σημαίνει ότι τα περισσότερα φρούτα, λαχανικά, καρποί, ακόμη και πολλές ζωοτροφές δεν θα μπορούσαν να παραχθούν χωρίς αυτές. Μήλα, αμύγδαλα, ντομάτες, καρπούζια, καφές… η λίστα είναι ατελείωτη. Ολόκληρο το διατροφικό σύστημα που θεωρούμε δεδομένο σήμερα, στηρίζεται στις πτήσεις αυτών των μικρών εργατριών που μεταφέρουν ζωή από άνθος σε άνθος.
Η εξαφάνισή τους δεν θα σήμαινε απλώς λιγότερη τροφή. Θα σήμαινε πείνα, οικονομική κατάρρευση για γεωργικές κοινότητες, άνοδο τιμών σε βασικά τρόφιμα και τεράστιες κοινωνικές ανισότητες. Οι χώρες της Μεσογείου και η Κύπρος μαζί τους θα βρίσκονταν στην πρώτη γραμμή της κρίσης. Με την ήδη επιβαρυμένη αγροτική παραγωγή από ξηρασίες και αύξηση θερμοκρασιών, η απώλεια των μελισσών θα ήταν η χαριστική βολή.
Πέρα όμως από την τροφή μας, οι μέλισσες είναι θεματοφύλακες της οικολογικής ισορροπίας. Τα άγρια φυτά, τα δάση, οι θάμνοι, τα λιβάδια, όλοι αυτοί οι ζωτικοί πνεύμονες πρασίνου που συγκρατούν το έδαφος, απορροφούν διοξείδιο του άνθρακα και προστατεύουν τη βιοποικιλότητα, εξαρτώνται από έντομα επικονίασης, με τις μέλισσες να πρωταγωνιστούν. Χωρίς αυτές, ολόκληρα οικοσυστήματα θα κατέρρεαν. Είδη φυτών θα εξαφανίζονταν και μαζί τους πουλιά, θηλαστικά και κάθε οργανισμός που εξαρτάται από την ύπαρξή τους.
Ωστόσο, παρά τον καθοριστικό τους ρόλο, οι μέλισσες σήμερα βρίσκονται αντιμέτωπες με μια πρωτοφανή απειλή. Η εντατική γεωργία, τα φυτοφάρμακα, η απώλεια φυσικών ενδιαιτημάτων, η κλιματική κρίση και οι ασθένειες των μελισσών λειτουργούν συνδυαστικά και τις αφανίζουν. Σε πολλές περιοχές του κόσμου, οι μελισσοσμήνοι μειώνονται με ρυθμούς που θυμίζουν προειδοποιητικά μηνύματα της φύσης και εμείς επιμένουμε να τα αγνοούμε.
Σε ορισμένες χώρες, έχει ήδη γίνει αναγκαστική χρήση ανθρώπινων εργατών για επικονίαση με το χέρι μια διαδικασία ακριβή, επίπονη και πρακτικά αδύνατη να εφαρμοστεί σε μεγάλη κλίμακα. Αυτό το δυστοπικό σενάριο ίσως αποτελεί μια ζωντανή προεπισκόπηση του μέλλοντος χωρίς μέλισσες, όπου η τεχνολογία θα προσπαθεί να υποκαταστήσει έναν μηχανισμό που η φύση ανέπτυξε με τελειότητα επί εκατομμύρια χρόνια.
Υπάρχει, όμως, και η πολιτική διάσταση. Οι μέλισσες δεν μπορούν να υπερασπιστούν τον εαυτό τους. Μπορούν όμως να γίνουν σύμβολο της μάχης για τη βιωσιμότητα. Η Κύπρος, με τον πλούσιο μελισσοκομικό της κόσμο, τα αρωματικά φυτά και το μοναδικό περιβάλλον, έχει τη δυνατότητα να πρωτοπορήσει με ζώνες προστασίας επικονιαστών, με απαγόρευση των πιο καταστροφικών φυτοφαρμάκων, με στήριξη των μελισσοκόμων και με ενίσχυση της αστικής και αγροτικής βιοποικιλότητας μέσα από δενδροφυτεύσεις, δημόσιους κήπους, αγραναπαύσεις και εκπαιδευτικές δράσεις.
Γιατί κάθε μέλισσα που σώζουμε, είναι μια υπόσχεση ζωής. Και κάθε μέλισσα που χάνεται, είναι μια υπενθύμιση ότι η φύση μπορεί να συνεχίσει χωρίς εμάς αλλά εμείς όχι χωρίς εκείνη.
Η εξαφάνιση των μελισσών δεν είναι δυσοίωνη πρόβλεψη για κάποιο μακρινό μέλλον. Είναι πιθανό ενδεχόμενο, εάν δεν αναλάβουμε δράση τώρα. Ίσως λοιπόν η πιο κρίσιμη αποστολή του ανθρώπου σήμερα να μην είναι η κατάκτηση του Διαστήματος ή η Τεχνητή Νοημοσύνη, αλλά η προστασία ενός πλάσματος λίγων γραμμαρίων που κρατάει στα φτερά του το ίδιο το μέλλον του πλανήτη.
*Μέλους Κινήματος Οικολόγων