The Dark Side of Social Media: Toxicity and Distorted Reality

Όταν πριν δεκαετίες πρωτοεμφανίστηκαν τα ιδιωτικά τηλεοπτικά κανάλια στην Κύπρο, προέκυψε το εξής φαινόμενο. Δημόσια πρόσωπα επιζητούσαν την δημιουργία ψεύτικων εντυπώσεων και φρόντιζαν για τηλεοπτική κάλυψη των δήθεν «αυθόρμητων ενεργειών» τους καθώς κι απλοί άνθρωποι υπό τηλεοπτική κάλυψη, συμπεριφέρονταν διαφορετικά παρά χωρίς τηλεοπτική κάλυψη. Τέτοια αλλοίωση της ανθρώπινης συμπεριφοράς προκύπτει έντονα τελευταίως στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης (ΜΚΔ) αλλά προς το τρισχειρότερο με ιδιαίτερο στοιχείο την τοξικότητα.
Σήμερα, τα ΜΚΔ έχουν επεκταθεί λόγω της συνεχούς σύνδεσης στο διαδίκτυο μέσω τηλεφωνικών συσκευών, που πλέον επηρεάζουν την καθημερινότητα. Οι ειδικοί αναφέρονται σε πλεονεκτήματα, όπως ο εμπλουτισμός γνώσεων και η ψηφιακή συναναστροφή καθώς και μειονεκτήματα με χειρότερο τον εθισμό. Προσωπικά, ειδικός δεν είμαι, αλλά διά των ΜΚΔ έχω δεχτεί εποικοδομητικές εισηγήσεις, κριτική ουσίας, συγκροτημένο αντίλογο και σχόλια που με προβλημάτισαν και ενδυνάμωσαν. Εντούτοις, υπάρχουν φαινόμενα συμπεριφοράς, όπως εκείνον τον λογικό και σώφρονα συνάνθρωπο που συναντάμε στο δρόμο, στο πάρκο κι άλλους χώρους ανθρώπινης συναναστροφής, ο οποίος μεταμορφώνεται σε κακεντρεχή, είρωνα, τοξικό, μέχρι και υβριστή, υπό την «κάλυψη» του πληκτρολογίου. Ως «χρήστης» ΜΚΔ, γίνεται άλλος … άνθρωπος που χωρίς την «κάλυψη» αυτή, δεν θα εκδήλωνε τέτοια συμπεριφορά. Αρκετές φορές διερωτήθηκα, πώς «ξυπνά» αυτό το θηρίο μέσα μας ώστε ένας κόσμιος άνθρωπος στις διαπροσωπικές του επαφές, να μεταμορφώνεται λόγω ψηφιακής κάλυψης σε υστερικό. Γιατί τα ΜΚΔ ευνοούν τις άγριες ορμές της ανθρώπινης;
Με την Κύπρο στα υψηλότερα ποσοστά χρήσης των ΜΚΔ στην Ευρώπη ως πηγή ενημέρωσης κι ειδήσεων, υπάρχει έντονο κίνητρο για διασπορά σκόπιμων στρεβλώσεων στο δημόσιο πολιτικό διάλογο. Μάλιστα, επειδή απευθύνομαι στους σκεπτόμενους πολίτες ευρύτερα, ολοένα και συχνότερα διακρίνω σκόπιμες ψευδολογίες και ανοητολογίες που άλλοτε ήταν κυριολεκτικά και μεταφορικά «κουβέντες του καφενέ», δηλαδή απόψεις χωρίς ουσία και ενίοτε σαχλαμάρες. Αυτή η μερίδα ανοητολογιών εύκολα παραγκωνίζονται ως «κουβέντες του καφενέ» με παντελή παραγνώρισή τους από τους νουνεχείς και σκεπτόμενους. Στην εποχή των ΜΚΔ όμως, υπάρχουν οι επιτήδειοι στην πολιτική που εργαλειοποιούν ανυποψίαστους πολίτες, είτε στρατευμένους με αμοιβή ώστε να διαδίδουν κατασκευασμένες «ειδήσεις» στο πλαίσιο οργανωμένης παραπληροφόρησης. Η εμπειρία δείχνει ότι υπάρχουν και οι καλόπιστοι που όταν ενημερωθούν αντιλαμβάνονται την παγίδα που τους έστησαν οι αρχικοί σχεδιαστές της πλάνης και έχουν τη δύναμη να το παραδεχτούν μεταμελημένα αλλά η ζημιά της παραπληροφόρησης είναι απροσδιόριστη. Υπάρχουν και οι άλλοι, που λόγω εμμονικής ιδεοληψίας ή ψύχωσης προωθούν εν γνώση τους τις «κατασκευασμένες» ειδήσεις. Κι όποιος τόλμησε να αντιπαρατεθεί με τέτοια μυαλά, βγήκε χαμένος.
Στο περιβάλλον των ΜΚΔ, υπάρχουν επίσης κι οι στρατευμένες ομάδες για συγκεκριμένους πολιτικούς στόχους και ιδεοληψίες, που εκφράζουν περιθωριακούς κι ακραίους, θέλοντας να δημιουργούν την εντύπωση ότι εκφράζουν την πλειοψηφία της κοινωνίας. Ωστόσο, υπάρχουν περιπτώσεις άγνοιας που αξίζουν μιας ευκαιρίας και εάν αντιδράσουμε με ευγένεια και πραότητα, υπάρχει ενίοτε κατανόηση με ανταπόδοση καλοσύνης.
Καταληκτικά, οι σκεπτόμενοι άνθρωποι της κοινής λογικής με τα σχόλια τους στα ΜΚΔ αποτελούν τον σταθερό πλούτο και την ελπίδα στη δημοκρατία, απέναντι στην υστερία των ακραίων και των στρατευμένων «τζιχαντιστών» κάθε είδους.
Κώστας Μαυρίδης, Ευρωβουλευτής ΔΗΚΟ- S&D