US Intervention in Venezuela: A Breach of International Law?

Σε ένα διεθνές περιβάλλον όπου οι σχέσεις ισχύος τείνουν να υποκαταστήσουν τη διεθνή νομιμότητα, τα γεγονότα στη Βενεζουέλα επαναφέρουν με ωμό τρόπο τη συζήτηση για το τέλος μιας εποχής.
Η Άννα Κουκκίδη-Προκοπίου, συνεργάτιδα του Πανεπιστημίου Γέιλ και πρόεδρος του Κέντρου Κοινωνικο-Πολιτικής Σκέψης «Πολιτεία» και ο διεθνολόγος Χαράλαμπος Χρυσοστόμου σημειώνουν στη «Χαραυγή» ότι η ανοιχτή επιβολή της ισχύος από τις ΗΠΑ, η αποδυνάμωση του ΟΗΕ και η εργαλειοποίηση ή και ακύρωση του διεθνούς δικαίου δημιουργούν ένα νέο, εξαιρετικά επικίνδυνο προηγούμενο. Οι εξελίξεις αυτές ενδέχεται να θέσουν και την Κύπρο μπροστά σε υπαρξιακές προκλήσεις. Οι αναλύσεις που ακολουθούν φωτίζουν τις διεθνείς ανατροπές και τις πιθανές τους συνέπειες για την περιοχή μας.
- Πώς η αμερικανική παρέμβαση στη Βενεζουέλα συνιστά όχι απλώς μια μεμονωμένη παραβίαση, αλλά τη δημιουργία ενός επικίνδυνου προηγούμενου που νομιμοποιεί μελλοντικές επεμβάσεις ισχυρών κρατών σε αδύναμα κράτη;
- Με δεδομένη την αποδυνάμωση της πολυμέρειας, του ΟΗΕ και της έννοιας της νομιμότητας, σε ποιο βαθμό μπορούμε πλέον να μιλάμε για διεθνές δίκαιο ως δεσμευτικό πλαίσιο και όχι ως εργαλείο επιλεκτικής χρήσης από τις μεγάλες δυνάμεις;
- Μετά τη Βενεζουέλα, ο Ντόναλντ Τραμπ απειλεί άλλες περιοχές, όπως π.χ. τη Γροιλανδία. Δεδομένου ότι οι ΗΠΑ ρυθμίζουν διά της ισχύος τα ενεργειακά προς όφελός τους, και με δεδομένο ότι η Ανατολική Μεσόγειος εμπίπτει σε αυτή τη σφαίρα, μπορούμε να αποκλείσουμε το ενδεχόμενο παρέμβασης Τραμπ και στο Κυπριακό; Είναι υπαρκτό ένα τέτοιο ενδεχόμενο;
Συνεντεύξεις στον Μιχάλη Μιχαήλ
Άννα Κουκκίδη-Προκοπίου: Τέλος διεθνούς νομιμότητας και επιστροφή στο νόμο ισχύος
- Αυτό που ξενίζει στην υπόθεση της Βενεζουέλας δεν είναι η επέμβαση ενός ισχυρού κράτους σε έναν αδύναμο δρώντα. Παρεμβάσεις αυτού του είδους είναι απόλυτα συνυφασμένες με ένα διεθνές σύστημα το οποίο βασίζεται σε σχέσεις ισχύος. Είμαστε, εξάλλου, μάρτυρες της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, αλλά ζούμε και τις επιπτώσεις της τουρκικής εισβολής στη δική μας πατρίδα. Η Θουκυδίδειος ρήση ότι ο ισχυρός παίρνει ό,τι του επιτρέπει η ισχύς του και ο αδύναμος υποφέρει ότι του αποφέρει η αδυναμία του αποτελεί τον κανόνα της ρεαλπολιτίκ που διέπει τις σχέσεις των κρατών. Αυτό που δημιουργεί ένα νέο προηγούμενο είναι η απόσειση οποιουδήποτε πέπλου διεθνούς νομιμότητας από τις ΗΠΑ, μια χώρα που αποτελεί την κοιτίδα της σύγχρονης δημοκρατίας, αλλά και πρωτεργάτη της μεταπολεμικής διεθνούς τάξης και του δυτικού αξιακού συστήματος, όπως τα γνωρίζαμε μέχρι σήμερα. Το προηγούμενο δημιουργήθηκε ήδη, με το βλέμμα του Αμερικανού Προέδρου να στρέφεται προς τη Γροιλανδία.
- Ουδέποτε το διεθνές δίκαιο ήταν δεσμευτικό. Λειτουργούσε περισσότερο ως ένα επιθυμητό πλαίσιο που διά συναινέσεως αποδέχονταν τα κράτη μέσα στα πλαίσια της πολυμέρειας και της ανάγκης εξισορρόπησης μεταξύ συνεργασίας και αντιπαλότητας σε όλα τα επίπεδα. Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ κρατούσε κατά κάποιον τρόπο τις ισορροπίες μεταξύ των μεγάλων παικτών που ίδρυσαν τα Ηνωμένα Έθνη με το πέρας του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου παρέχοντάς τους τη διέξοδο του βέτο, όπου επηρεάζονταν άμεσα ζωτικά συμφέροντά τους. Υπήρχε ένα φόρουμ συζήτησης και μια προσπάθεια να κρατούνται κάποιες ισορροπίες. Παρότι το διεθνές δίκαιο δεν μπορεί να εφαρμοστεί τις περισσότερες φορές (και δεν υπάρχουν συνέπειες για όποιον το παραβιάζει), παρότι, όπως ακριβώς έχετε επισημάνει, λειτουργούσε επιλεκτικά, ως το κρεβάτι του Προκρούστη, ήταν τουλάχιστον αποδεκτό ως ένας κάποιος πήχης στον οποίο μπορούσαμε να προσδοκούμε βελτίωση. Τώρα, πιστεύω βρισκόμαστε στο τέλος μιας εποχής.
- Τίποτε δεν αποκλείεται. Οι πρόσφατες δηλώσεις του Αμερικανού πρέσβη στην Τουρκία και στενού φίλου και συνεργάτη του κ. Τραμπ, Τομ Μπαράκ, παραπέμπουν στην επιθυμία επίτευξης μιας κάποιας συμφωνίας στην περιοχή μας για την επιδίωξη οικονομικών στόχων, με τη συνεργασία όλων των περιφερειακών παικτών. Δεν δίστασε μάλιστα να χαρακτηρίσει το Κυπριακό ως «απόστημα», υπονοώντας ότι πρέπει κάπως να κλείσει. Αυτό που πρέπει εμείς να κρατήσουμε είναι τα εξής: Πρώτον, παρ’ όλες τις διακηρύξεις περί πολυπολικού συστήματος και παρακμής των ΗΠΑ (κάτι το οποίο δεν συμμερίστηκα και δεν συμμερίζομαι ειδικά σήμερα), παιχνίδι κάνει η Ουάσινγκτον και δη ο Πρόεδρος Τραμπ και ο κύκλος γύρω του. Είναι ο πλανητάρχης και συμπεριφέρεται με αυτόν τον τρόπο. Δεν τίθεται θέμα εάν μας αρέσει ή όχι, αυτή είναι η στυγνή πραγματικότητα. Δεύτερον, οι προσπάθειες επίλυσης του Κυπριακού μέσα από τα κανάλια του ΟΗΕ αποτελούν μέσο το οποίο δεν έχει αποδώσει σε καμιά διένεξη στον πλανήτη μας τις τελευταίες δεκαετίες. Παρά το θετικό αποτύπωμα του διεθνούς οργανισμού σε πολλούς απαραίτητους τομείς, δύσκολα θα αποδώσει μια διαπραγμάτευση που στηρίζεται σε ένα αφήγημα που έχει σχεδόν τελειώσει.
Χαράλαμπος Χρυσοστόμου: Δεν πρέπει να αποκλείουμε κάτι για την Κύπρο
- Σαφώς και δεν είναι μια μεμονωμένη παραβίαση. Αποτελεί πολύ επικίνδυνο προηγούμενο. Οι ΗΠΑ με την απαγωγή και σύλληψη του Μαδούρο καταπατούν το διεθνές δίκαιο και τις αρχές του καταστατικού χάρτη του ΟΗΕ και επιβάλλουν ανατροπή της κυβέρνησης της Βενεζουέλας και εξαναγκασμό της χώρας στη διαχείριση και εκμετάλλευση του πετρελαϊκού της πλούτου από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η στρατιωτική επιχείρηση των ΗΠΑ έγινε χωρίς να υπάρχει ούτε καν εσωτερική έγκριση από το Κογκρέσο των Ηνωμένων Πολιτειών, χωρίς κανένα ένταλμα σύλληψης από διεθνές δικαστικό σώμα και χωρίς καμία συλλογική απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Αν η κυβέρνηση της Βενεζουέλας αρνηθεί να συμμορφωθεί στις αμερικανικές υποδείξεις, ο Τραμπ απειλεί με νέα στρατιωτική επέμβαση. Η ενέργεια αυτή είναι ξεκάθαρη περίπτωση ωμής επιβολής του ισχυρού επί του αδυνάτου κατά παράβαση του διεθνούς δικαίου και δημιουργεί αρνητικό παράδειγμα για άλλα ισχυρά αναθεωρητικά κράτη, είτε σε παγκόσμιο είτε περιφερειακό επίπεδο, ώστε να λειτουργήσουν με αντίστοιχο αυθαίρετο τρόπο έναντι αδύναμων γειτόνων. - Η στρατιωτική επέμβαση Τραμπ στη Βενεζουέλα δεν λειτούργησε ούτε καν ως εργαλείο επιλεκτικής χρήσης από μεγάλες δυνάμεις μετά από κάποια κατ’ επίφασιν απόφαση. Η στρατιωτική αυτή ενέργεια των ΗΠΑ συνιστά στην πράξη πλήρη ακύρωση του ρόλου του ΟΗΕ και ενταφιασμό του διεθνούς δικαίου. Η υφήλιος ουσιαστικά έχει εισέλθει σε μια περίοδο απόλυτης παγκόσμιας αναρχίας όπου οι ΗΠΑ εξελίσσονται σε παγκόσμιο ηγεμόνα που επιβάλλουν διά της ισχύος τη βούλησή τους για εξυπηρέτηση οικονομικών και γεωστρατηγικών συμφερόντων έναντι αδύναμων κρατών. Χαρακτηριστικά αυτής της αναρχίας είναι ο εξαναγκασμός του αδύνατου από τον ισχυρό, η παντελής περιφρόνηση των κανόνων διεθνούς δικαίου, η αναθεώρηση συνόρων, οι αγοραπωλησίες και κατάκτηση γεωγραφικών περιοχών ανεξαρτήτως της βούλησης των λαών τους.
Χαρακτηριστικά που μας μεταφέρουν στον δέκατο ένατο αιώνα όσον αφορά τις διεθνείς σχέσεις. Οι περιπτώσεις της Γάζας, της Ουκρανίας και τώρα της Βενεζουέλας είναι ενδεικτικές της πιο πάνω κατάστασης. - Μετά τη συνάντηση Τραμπ και Πούτιν στην Αλάσκα εκ του αποτελέσματος και των ενεργειών των δύο διαφαίνεται ότι βρισκόμαστε ενώπιον μιας «Νέας Γιάλτας». Ενός νέου διαμερισμού των διαφόρων περιοχών του κόσμου ως σφαίρες επιρροής ανάμεσα στους ισχυρούς. Η ανατολική Ουκρανία –με τη συναίνεση Τραμπ– σε μια επικείμενη αναπροσαρμογή εγγράφων εμπίπτει στη σφαίρα επιρροής της Ρωσίας. Παράλληλα, το δυτικό ημισφαίριο (κεντρική και νότια Αμερική) εμπίπτει στην επιρροή και τον απόλυτο έλεγχο των Ηνωμένων Πολιτειών με την έμμεση αποδοχή της Ρωσίας.
Μετά τη Βενεζουέλα ο Τραμπ απειλεί και τη Γροιλανδία, η οποία είναι πολύτιμη για τις ΗΠΑ και ως εμπορικός διάδρομος, αλλά κυρίως ως πεδίο πλούσιο με σπάνιες γαίες και μεταλλεύματα για τις τεχνολογικές βιομηχανίες των ΗΠΑ.
Το παράδοξο με τη Γροιλανδία είναι ότι όχι μόνο δεν ισχύουν οι αιτιάσεις περί εμπορίου ναρκωτικών, όπλων και πετρελαίου που επικαλέστηκε ο Τραμπ για τη Βενεζουέλα, αλλά η Δανία –μέρος της οποίας αποτελεί η Γροιλανδία– είναι και μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και σύμμαχος των Ηνωμένων Πολιτειών στο ΝΑΤΟ.
Σε μια περίοδο, λοιπόν, όπου αναδεικνύεται ως μοντέλο «διευθέτησης» στη διεθνή τάξη ο διαμερισμός εδαφών και ορυκτού πλούτου από ισχυρούς παίκτες, η επιβολή του ισχυρού έναντι του αδυνάτου, η παντελής παραβίαση του διεθνούς δικαίου, καθώς και η θεώρηση των εδαφών όχι ως πατρίδα λαών, αλλά ως ευκαιρία επενδύσεων οικονομικών συμφερόντων και με το γεγονός αυτό θεωρεί τον Ερντογάν ως ένα σκληρό τύπο που καταφέρνει να επιλύσει προβλήματα (π.χ. στη Συρία και στις κουρδικές περιοχές), δεν θα πρέπει να αποκλείουμε οτιδήποτε και σε σχέση με την Κύπρο και τις κατεχόμενες από την Τουρκία περιοχές.
Σε κάθε περίπτωση, το πλαίσιο που δημιουργείται είναι επιβαρυντικό για μικρές αδύνατες χώρες θύματα της παραβίασης του διεθνούς δικαίου που έχουν επενδύσει ολόκληρη τη στρατηγική επίλυσης του προβλήματος σε αυτή τη διάσταση.