Η εξέγερση στο Ιράν αναταράσσει την παγκόσμια αγορά ενέργειας

Το 2026 ξεκινά με το καθεστώς της Τεχεράνης να βρίσκεται αντιμέτωπο με την πιο σοβαρή εσωτερική κρίση που είχε να διαχειριστεί ποτέ. Μια απλή απεργία των εμπόρων στην αγορά της Τεχεράνης μετατράπηκε πολύ γρήγορα σε λαϊκή εξέγερση. Φυσικά, οι ηγέτες του Ιράν έχουν αντιμετωπίσει και στο παρελθόν μαζικές διαδηλώσεις, αλλά αυτή φαίνεται να είναι διαφορετική. Αφενός, η κυβέρνηση πρότεινε σχεδόν άμεσως διαπραγματεύσεις στους διαδηλωτές, κάτι που δεν ήταν πάντα πρόθυμη να κάνει. Από την άλλη, η -σχεδόν ολοκληρωτική- κατάρρευση της ιρανικής οικονομίας, με την ισοτιμία του ριάλ έναντι του δολαρίου να είναι στο 1.420.000 ριάλ/δολάριο και τον πληθωρισμό να τρέχει με 42%, έχει κάνει αφόρητη την καθημερινότητα στο Ιράν. Αν λάβετε υπόψη ότι εκτός από τα φαινόμενα διαφθοράς και κακοδιαχείρισης, λόγω της ξηρασίας που μαστίζει τη χώρα η Τεχεράνη εξαντλεί τα αποθέματα πόσιμου νερού, ο μέσος Ιρανός πολίτης δεν έχει τίποτα να χάσει διαμαρτυρόμενος ενάντια στο καθεστώς ή ακόμη και αν προσπαθήσει να το ανατρέψει.
Εδώ και 47 χρόνια της Ισλαμικής Δημοκρατίας, εξωτερικοί παρατηρητές κάνουν αναλύσεις σχετικά με το ποιος θα ήταν ο αντίκτυπος αν έπεφτε το καθεστώς. Αυτήν τη φορά οι εκτιμήσεις παίρνουν κατεπείγοντα χαρακτήρα. Σε περίπτωση που το καθεστώς πέσει τελικά, όποια και να είναι η νέα κυβέρνηση θα πρέπει καταρχάς να επιδιώξει να αρθούν οι οικονομικές κυρώσεις που έχουν επιβληθεί σε βάρος του Ιράν από τη διεθνή κοινότητα.
Η άρση των κυρώσεων θα σήμαινε την επιστροφή του ιρανικού πετρελαίου στην παγκόσμια αγορά. Παραδόξως, παρά τις διεθνείς κυρώσεις, οι εξαγωγές του ιρανικού πετρελαίου έφτασαν το 2025 στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων 7 ετών. Ωστόσο, ίσως ως ακόμη μια ένδειξη της κακοδιαχείρισης στην ιρανική οικονομία, παρά την αύξηση των εξαγωγών το ΑΕΠ της χώρας συρρικνώθηκε κατά 0,6% το 2025.
Παρά την παραπάνω ανάλυση, απαλλαγμένο από τη διεθνή απομόνωση, το Ιράν θα μπορούσε ακόμη και να ανακτήσει τον ρόλο του ως περιφερειακή οικονομική δύναμη και παγκόσμια εξαγωγική δύναμη πετρελαίου. Το Ιράν διαθέτει -αποδεδειγμένα- αποθέματα πετρελαίου που ισούνται με 208-209 δισ. βαρέλια πετρελαίου, τα τρίτα ή τέταρτα μεγαλύτερα στον κόσμο, το 12% του συνολικού παγκόσμιου αποθέματος πετρελαίου. Ακόμη και χωρίς την προσφορά πετρελαίου του Ιράν, οι αγορές αναμένουν μια τεράστια υπερπροσφορά διαθέσιμου αργού το 2026, και ως εκ τούτου οι τιμές του “μαύρου χρυσού” αναμένεται να υποχωρήσουν. Η προσθήκη των ιρανικών προμηθειών πετρελαίου στο διεθνές μείγμα μπορεί μόνο να επιδεινώσει την τρέχουσα υπερπροσφορά και να ασκήσει ακόμη μεγαλύτερες πτωτικές πιέσεις στις τιμές.
Σε διεθνές επίπεδο, αυτό θα μπορούσε να έχει εντυπωσιακές γεωπολιτικές επιπτώσεις. Η Ρωσία, που συνέχισε να πωλεί πετρέλαιο σε ευρωπαϊκές χώρες παρά τις κυρώσεις που της επιβλήθηκαν λόγω της εισβολής της στην Ουκρανία το 2022, θα δει ακόμη μικρότερα έσοδα από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο το 2026, εξέλιξη που θα επιβαρύνει ακόμη περισσότερο τον προϋπολογισμό της. Επιπλέον, αραβικά κράτη όπως η Σαουδική Αραβία και το Κουβέιτ, που τώρα είναι αντιμέτωπα με νέες πιέσεις, όπως το ενδεχόμενο ενός πολέμου μεταξύ της Σαουδικής Αραβίας και των ΗΑΕ για μια αποσχισθείσα περιοχή στη Υεμένη, ίσως αναγκαστούν να μειώσουν τους προϋπολογισμούς τους για να αντιμετωπίσουν τις νέες πραγματικότητες, σε μια περίοδο αυξημένης περιφερειακής αναταραχής.
Οι τιμές του Brent έχουν ήδη μειωθεί κατά 19% από τις αρχές του 2025. Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι χαμηλότερες τιμές του πετρελαίου θα ήταν ευνοϊκές για τους οδηγούς και τους καταναλωτές, αλλά μπορεί να αποδειχθούν δυσμενείς για τους παραγωγούς. Πράγματι, ένα στοιχείο που θα μπορούσε να αλλάξει αυτή την κατάσταση είναι να συνεχιστεί ο βαρύς χειμώνας στο μεγαλύτερο μέρος της Βόρειας Αμερικής. Αυτό όχι μόνο θα αυξήσει τη ζήτηση πετρελαίου στις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά θα δυσχεράνει και τη μεταφορά του πετρελαίου. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τις βορειοανατολικές πολιτείες, όπου μεγάλες πόλεις -όπως η Νέα Υόρκη- αντιμετωπίζουν δυσκολίες στη μεταφορά του πετρελαίου και του φυσικού αερίου που χρειάζονται.
Το 2026 ξεκινά με υπερπροσφορά στην αγορά πετρελαίου, σε συνδυασμό με έντονη αβεβαιότητα για τη μελλοντική προσφορά. Στον τομέα της ενέργειας, όπως και σε άλλους τομείς, το έτος 2026 φέρνει αστάθεια παντού. Και αυτή είναι μια πρόκληση που θα αντιμετωπίζεται μέρα με τη μέρα.