Η φωνή των μητέρων που δεν σίγησε ποτέ

O πόνος της μάνας δεν γνωρίζει σύνορα, λέχθηκε σε εκδήλωση στη Λευκωσία
Πέντε γυναίκες, λες και είναι μία μήτρα. Μία μήτρα που γέννησε παιδιά που αντίκρυσαν τον θάνατο κατάματα ή ακόμα που με βίαιο κι άδικο τρόπο σφάλισαν για πάντα τα μάτια τους ανοίγοντας στις μητέρες τους μεγάλη πληγή που με το χρόνο, μπορεί να έγινε ουλή, σημαδεύει, όμως, την ζωή τους εσαεί, μεταρέπει την κάθε μέρα σε ένα αβάστακτο μαρτύριο με τον πόνο του “γιατί” για τον αδικαίωτο θάνατο των παιδιών τους να περιμένει την κάθαρση, την τιμωρία των ενόχων και την αποκατάσταση της αλήθειας.
Χαρίτα Μάντολες και Ανδριάνα Νικολάου από την Κύπρο, Μαρία Καρυστιανού από την Ελλάδα,Χίμπα Γουίσια από την Παλαιστίνη και Ολένα Βαρένικ Νεοκλέους από την Ουκρανία συμμετείχαν το απόγευμα του Σάββάτου στην εκδήλωση “Η φωνή των μητέρων” που έγινε στη Δημοσιογραφική Εστία στη Λευκωσία.
Πρώτη τον λόγο έλαβε η Χαρίτα Μάντολες μία γυναίκα – σύμβολο της τουρκικής εισβολής του 1974. Η ίδια ήταν 27 ετών με δύο μικρά παιδιά, όταν είδε να σκοτώνονται μπροστά στα μάτια της ο σύζυγός της, ο πατέρας της και πέντε άλλοι στενοί της συγγενείς.
Αυτό που κάνει εντύπωση στην περίπτωση της Χαρίτας Μάντολες είναι ότι, αν και έχουν περάσει σχεδόν 52 χρόνια από το 1974, το πάθος με τo οποίο εξιστορεί τα όσα τραγικά επισυνέβησαν τότε στην κατεχόμενη σήμερα Κερύνεια, μοιάζει λες και πρόκειται για γεγονότα του άμεσου παρελθόντος. Και η πίκρα στην ψυχή της ίδια, αναλείωτη…
Η κ.Μάντολες είπε ότι βρισκόταν στο σπίτι της στην περιοχή Πέντε Μίλι με τον σύζυγό της και τα δύο της παιδιά ενός και δύο χρονών καθώς και με τον πατέρα της. Θυμάται ότι μεταξύ πραξικοπήματος και εισβολής ο Πενταδάκτυλος φλεγόταν ενώ “έκαναν σινιάλο στους Τούρκους, να βγουν”.
Το Σάββατο στις 20 Ιουλίου 1974 θυμάται ότι άνοιξε το παράθυρο του σπιτιού της και μαύροι καπνοί είχαν καλύψει την ατμόσφαιρα και τότε ξύπνησε τον σύζυγό της ο οποίος της είπε ότι “ήρθαν οι Τούρκοι και να πάρουμε τα παιδιά να κρυφτούμε”.
“Αυτός πήρε τον γιό μας που δεν περπατούσε ακόμη και δύο μπιμπερά με γάλα κι εγώ πήρα την κόρη μας. Ξύπνησα και τον πατέρα μου, φωνάξαμε και την αδελφή μου και βρήκαμε καταφύγιο κάτω από τα λεμονόδεντρα”, είπε η κ. Μάντολες.
Πρόσθεσε ότι στη συνέχεια έγινε αυτό που λέμε “χάνει η μάνα το παιδί και το παιδί την μάνα” και παιδιά μόνα τους έκλαιγαν κι αναζητούσαν γονείς και παπούδες.
Από το μικρό ραδιοφωνάκι που κρατούσαν γινόταν έκκληση για επιστράτευση και όντας έφεδροι ο σύζυγος και ο γαμπρός της, πήγαν στο στρατόπεδο στην Γλυκιώτισσα όπου δεν υπήρχαν όπλα και η προδοσία ήταν πλέον έκδηλη.
Επέστρεψαν στην περιοχή Πέντε Μίλι και τότε, σύμφωνα με τα όσα εξιστόρησε η κ. Μάντολες, οι Τούρκοι άρχισαν να πυροβολούν αδιακρίτως. Κρύφτηκαν σε ένα υπόγειο που ήταν κοντά και το επόμενο πρωί οι όλμοι έπεφταν πάνω από το σπίτι τους, ένας πληγωμένος Ελληνοκύπριος στρατιώτης, ζητούσε περίθαλψη την οποία του παρείχαν.
“Οι Τούρκοι είχαν περικυκλώσει το υπόγειο και τους ζητούσαν να παραδοθούν, μας ποδοπάτησαν όσα υπάρχοντα μάζεψαν μια κοπέλα αιμορραγούσε ανάμεσα στα πόδια της και κρατούσε κι ένα μωρό”, είπε η κ. Μάντολες.
Πρόσθεσε ότι ένας Τούρκος, “που δεν ήταν σαν τους άλλους” κρύφτηκε σε μια κουφάλα και με ένα σινιάλο κάθε μερικά λεπτά, μας βοήθησε να γλυτώσουμε τα γυναικόπαιδα με τα παιδιά μας”.
Παρά τα δεινά που πέρασε από τους Τούρκους, την τραγική απώλεια των δικών της, η κ. Μάντολες, εύχεται ο Θεός να έχει καλά αυτό τον Τούρκο και την οικογένειά του …μισό αιώνα μετά την τουρκική θυριωδία.
Επειτα, τον λόγο έλαβε η Μαρία Καρυστιανού, η κόρη της οποίας, βρήκε φρικτό θάνατο στο τραγικό σιδηροδρομικό ατύχημα των Τεμπών τον Φεβρουάριο του 2023.
Οπως είπε η κ. Καρυστιανού η 28η Φεβρουαρίου είναι μια νύχτα “που δεν τέλειωσε ποτέ” για να προσθέσει ότι “μπορεί ο κόσμος από εκείνη την ημέρα να συνεχίζει να κινείται γύρω μας αλλά εμείς ζούμε σε ένα σημείο που όλα έχουν παγώσει”.
“Οταν χάνεις το παιδί σου δεν χάνεις απλώς ενα άνθρωπο, δεν χάνεις απλώς μία παρουσία, χάνεις το πιο δυνατό κομμάτι της ψυχής σου, κι όμως μένεις όρθια όχι γιατί είσαι δυνατή αλλά γιατί δεν έχεις άλλη επιλογή κι από ένα σημείο και μετά καταλαβαίνεις ότι πρέπει να γίνεις η φωνή του παιδιού σου, η φωνή που δεν πρόλαβε να έχει”, είπε η κ. Κυριστιανού.
Ανέφερε ότι τότε είναι που μέσα στον απόλυτο πόνο γεννιέται κάτι άλλο, ένα ερώτημα, ένα αμείλικτο, γιατί, γιατί συνέβη, πώς συνέβη, ποιός ευθύνεται, πώς είναι δυνατόν για τον θάνατο ενός παιδιού να μην υπάρχει απάντηση σε αυτά τα ερωτήματα.
Η κ Καρυστιανού είπε ότι για το δυστύχημα των Τεμπών “οι ποινικά υπόλογοι, Ελληνες πολιτικοί δεν ερευνώνται και δεν διώκοντα, υπάρχει συγκάλυψη ώστε να αποκλειστεί η αλήθεια”.
Κατάγγειλε το γεγονός ότι ο χώρος του δυστυχήματος “όχι μόνο δεν διαφυλάχθηκε αλλά με την ενοχή και την συνενοχή εισαγγελέων και ανακριτών, Αστυνομίας και Πυροσβεστικής, μπαζώθηκε και κάτω από τα μπάζα χάθηκαν τα κόκκαλα των παιδιών μας”.
Η κ. Καρυστιανού είπε ότι μετά αυτά κι άλλα πολλά, “δεν υπάρχει άλλη λύση παρά να αρχίσει ένας άλλος δρόμος, ο δρόμος της διεκδίκησης όχι της εκδήκισης αλλά της δικαιοσύνης γιατί η δικαιοσύνη δεν είναι μια προσωπική εμμονή δεν είναι μια συναισθηματική εκτόνωση, είναι χρέος απέναντι στα παιδιά που χάθηκαν, απέναντι στην αλήθεια, στην κοινωνία, στα παιδιά που ζουν και πρέπει να προστατευθούν, χρέος που ανήκει σε όλους”.
Καταλήγοντας σημείωσε ότι δεν μιλά για πόνο “αλλά από πόνο κι αυτή είναι μεγάλη διαφορά διότι όταν μιλάς από πόνο δεν τον κοιτάς απ’ έξω, τον κουβαλάς, σε έχει ήδη αλλάξει, δεν τον έχεις νικήσει αλλά έχεις μάθει να στέκεσαι…”
Ακολούθως στο βήμα ανέβηκε η Ανδριάνα Νικολάου, μητέρα του εθνοφρουρού, Θανάση Νικολάου. Ο Θανάσης βρέθηκε νεκρός κάτω από την γέφυρα στην Άλασσα της Λεμεσού τον Σεπτέμβριο του 2005, με την αρχική ετυμηγορία να μιλά για αυτοχειρία ενώ 20 χρόνια μετά η θανατική ανάκριση έκανε λόγο για δολοφονία.
Η κ. Νικολάου είπε ότι “δεν φτάνει που σκότωσαν το παιδί μου, έκαναν και το παν για να αποκρύψουν την αλήθεια. Ο Θανάσης μου όμως δεν ήταν μια υπόθεση, ούτε φάκελος για να τον κλείσουν ήταν το παιδί που κράτησα στην αγκαλιά μου, το παιδί που γέννησα και μεγάλωσα με στοργή, αγάπη και προστασία σε μια ξένη χώρα, την Αυστραλία”.
Πρόσθεσε ότι από την ώρα που αντίκρυσε το παιδί της νεκρό κάτω από την τεράστια γέφυρα “έχασα τη ζωή κάτω από τα πόδια μου και ξεκίνησε ένας εφιάλτης που δεν τελειώνει, ένας εφιάλτης γεμάτος πόνο αλλά και θυμός κι απογοήτευση διότι αντί να βρω δικαιοσύνη βρήκα σιωπή κι αντί να βρω απαντήσεις άκουσα ότι πρέπει να το πάρω απόφαση, αντί να βρω στήριξη συνάντησα εμπαιγμούς και πόρτες κλειστες και το χειρότερο η προσπάθεια συγκάλυψης”.
Η κ. Νικολάου ανέφερε ότι “κάθε χρόνος που περνά χωρίς δικαίωση είναι μια δεύτερη δολοφονία και κάθε καθυστέρηση είναι μια πληγή που ανοίγει ξανά και αιμμορραγεί, κάθε ψέμα γίνεται δίκοπο μαχαίρι στην καρδιά της μάνας και τότε είναι που ρωτώ τον εαυτό μου σε τί κοινωνία ζουμε ;”.
Σημείωσε ότι ο αγώνας της δεν είναι μόνο για το παιδί της αλλά για όλα τα παιδιά, είναι για την δικαιοσύνη , την δημοκρατία και την αξιοπρέπεια αυτού του τόπου γιατί όταν υπάρχει συγκάλυψη δεν τραυματίζεται μόνο η οικογένεια, τραυματίζεται η εμπιστοσύνη όλων μας προς τους θεσμούς και μια κοινωνία χωρίς εμπιστοσύνη δεν μπορεί να προχωρήσει, είπε.
Οπως ανέφερε η κ. Νικολάου “δεν πρόκειται να ξεχάσουμε το έγκλημα που κουκουλώθηκε από τα πρώτα δέκα λεπτά στη σκηνή, από τους αρμόδιους και κατά συνέπεια από τους λειτουργούς της Νομικής Υπηρεσίας που μέχρι πρόσφατα αρνήθηκαν να ασκήσουν ποινικές διώξεις εναντίον των ατόμων που κατηγορήθηκαν από τους ποινικούς ανακριτές που διόρισαν οι ίδιοι”.
Πρόσθεσε ότι η απογοήτευσή μας είναι μεγάλη καθως “μετά από 20 χρόνια αγώνα και την εκταφή των λειψάνων και τις επιστημονικές εξετάσεις και δικαστικές αποφάσεις ότι ο Θανάσης δολοφονήθηκε δια στραγγαλισμού συνεχίζουμε να ανεβαίνουμε τον Γολγοθά μας”.
Καταλήγοντας η κ. Νικολάου είπε ότι για τον Θανάση “δεν ήταν μόνο εγκληματική αμέλεια από πλευράς των αξιωματικών του στρατού που δεν τον προστάτευσαν από τους ναρκομανείς και ταραξίες της μονάδας όπου υπηρετούσε όταν επανελειμμένα τους ζητήθηκε, ήταν η προμελετημένη δολοφονία του αμέσως μετά τις καταγγγελίες στις οποίες προέβη μετά από τις οποίες βρέθηκε νεκρος και παραμένει αδικαίωτος”.
Η Χίμπα Γουίσια από την Παλαιστίνη στον δικό της χαιρετισμό της είπε ότι παρά όλες τις δυσκολίες “συνεχίζουμε να αντέχουμε και να φροντίζουμε τα παιδιά μας όσο το θυμάρι και οι ελιές εξακολουθούν να φυτρώνουν στους κήπους μας”
Πρόσθεσε ότι το πραγματικό μας πρόβλημα είναι η κατοχή, “μια κατοχή που σκοτώνει τα παιδιά μας και καταστρέφει τα νοσοκομεία και τα σχολεία τους ενώ όπως γνωρίζετε 620 χιλιάδες μαθητές στη Γάζα έχουν στερηθεί την εκπαίδευση για τρίτη συνεχή χρονιά και επιπλέον 20 χιλιάδες παιδιά έχουν σκοτωθεί τα τελευταία δύο χρόνια από τις δυνάμεις κατοχής”.
Οπως είπε η κ. Γουίσα, “το πρόβλημά μας, είναι μία κατοχή που δεν αναγνωρίζει το δικαίωμα ενός παιδιού στη ζωή κάτι που έχει εκφραστεί από περισσότερους από ένα Ισραηλινούς αξιωματούχους οι οποίοι έχουν περιγράψει τα παιδιά ως ζώα και τα έχουν υποβάλει σε φρικτή κακοποίηση, σβήνοντας ακόμα και τσιγάρα στα αθώα τους σώματα”.
Καταλήγοντας ανέφερε ότι αν ρωτούσατε παιδιά της Παλαιστίνης για τα όνειρα και τις ελπίδες τους για το μέλλον οι απαντήσεις τους θα σόκαραν “γιατί τα παιδιά αυτά λένε ότι δεν ονειρεύονται και δεν σκέφτονται το μέλλον γιατί η κατοχή δεν θα τους αφήσει να ζήσουν για να μεγαλώσουν…”
Η Ολένα Βαρένικ Νεοκλέους στον δικό της χαιρετισμό είπε ότι η μητρότητα είναι η αρχή της ζωής, πηγή αγάπης, δύναμης και αδιάκοπης φροντίδας για να προσθέσει ότι σε όλο τον κόσμο, ανεξάρτητα από την γλώσσα και τον πολιτισμό, η μητέρα είναι το πρώτο πρόσωπο που μας διδάσκει την καλοσύνη, την εμπιστοσύνη και την ανθρωπιά.
Πρόσθεσε ότι είναι παρούσα στην εκδήλωση “για εκείνες τις μητέρες που βιώνουν πόνο βαθύ, για τις μητέρες που έχασαν τα παδιά τους, για τις μητέρες που ζουν με αγωνία για τα αγαπημένα τους πρόσωπα”.
Οπως ανέφερε η κ. Νεοκλέους ο πόνος της απώλειας ενός παιδιού ενώνει τις καρδιές ανεξάρτητα από την χώρα που ζούμε και τη γλώσσα που μιλάμε γιατι για μία μητέρα κάθε παιδί είναι ένας ολόκληρος κόσμος και ίσως για αυτό καταλαβαίνουμε τόσο καθαρά ότι δεν υπάρχουν ξένα παιδιά, είπε.
Αναφερόμενη στον τόπο καταγωγής της, το Ντονέσκ, δήλωσε ότι ως μητέρα βλέπει τον πόνο που έχουν υποστεί οι οικογένειες και οι μητέρες σε Ρωσία και Ουκρανία ως αποτέλεσμα της παρέμβασης τρίτων χωρών που έχει ως αντίκτυπο να πληττονται οι αδελφικοί λαοί μας”.
“Είναι για αυτό και θέλουμε να σταματήσει αυτή η αιματοχυσία και να έρθει η ειρήνη γιατί η απώλεια και ο πόνος δεν έχουν πλευρές και οι μητέρες υποφέρουν παντού”, είπε η κ. Νεοκλέους, κλείνοντας τον χαιρετισμό της και μαζί και τις παρεμβάσεις που έγιναν στην εκδήλωση.
Την εκδήλωση συντόνιζε η ηθοποιός και Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας, Μαρία Ιωάννου, η οποία κατά την έναρξη της εκδήλωσης είπε ότι η εκδήλωση αποτελεί “πρωτοβουλία διαλόγου, ευαισθητοποίησης κι ανθρώπινης συνάντησης που δίνει χώρο στη φωνή των μητέρων πέρα από σύνορα, πολιτικές διαφορές και διαφορετικές εμπειρίες απώλειας”.
Πρόσθεσε ότι “στόχος είναι να αναδειχθεί η ανάγκη για προστασία της ζωής, λογοδοσία και συλλογική ευθύνη”.
Στην εκδήλωση τηρήθηκε ενός λεπτού σιγή στη μνήμη των παιδιών που “χάθηκαν” σε πολεμικές συγκρούσεις και από τραγωδίες που συνδέονται με κρατική ή/και κοινωνική αδιαφορία.