ΘΑλΕΙΑ2021-2027

Επενδύσεις στην έρευνα και την καινοτομία φέρνουν νέες λύσεις για την υγεία και την προσβασιμότητα
Με σημαντικές επενδύσεις στην έρευνα και την καινοτομία, το Πρόγραμμα Πολιτικής Συνοχής «ΘΑλΕΙΑ2021-2027» ενισχύει την επιστημονική δραστηριότητα στην Κύπρο και συμβάλλει στην ανάπτυξη λύσεων που απαντούν σε πραγματικές κοινωνικές ανάγκες.
Με επενδύσεις πέραν των €100 εκ., ενισχύονται οι ερευνητικές υποδομές της χώρας, ενώ παράλληλα ενδυναμώνεται η συνεργασία μεταξύ πανεπιστημίων, ερευνητικών κέντρων και επιχειρήσεων, προωθείται η ανάπτυξη τεχνολογιών αιχμής και δημιουργούνται νέες ευκαιρίες απασχόλησης για νέους ερευνητές. Σημαντικό ρόλο στο πλαίσιο αυτό διαδραματίζουν και τα Προγράμματα «RESTART 2016–2020» για Έρευνα, Τεχνολογική Ανάπτυξη και Καινοτομία, που υλοποιούνται μέσω του Ιδρύματος Έρευνας και Καινοτομίας, θέτοντας τις βάσεις για την υλοποίηση και εξέλιξη καινοτόμων έργων.
Στο πλαίσιο αυτό, υλοποιούνται έργα που ανταποκρίνονται σε πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας – από την ανάπτυξη νέων θεραπειών για γενετικές ασθένειες μέχρι την αξιοποίηση τεχνολογιών που βελτιώνουν την καθημερινότητα ατόμων με αναπηρίες.
Δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν, μεταξύ άλλων, η ανάπτυξη καινοτόμου γονιδιακής θεραπείας για τη β-θαλασσαιμία, στο πλαίσιο του προγράμματος «Νησίδες Αριστείας», και η δημιουργία της φορητής συσκευής ACETT μέσω του προγράμματος «SEED».
Νέα προοπτική για τη θεραπεία της β-θαλασσαιμίας
Στον τομέα της έρευνας στη βιοϊατρική επιστήμη, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το έργο του ερευνητή Δρα Πέτρου Πατσαλή από το Ινστιτούτο Νευρολογίας και Γενετικής Κύπρου, το οποίο επικεντρώνεται στην ανάπτυξη μιας καινοτόμου γονιδιακής θεραπευτικής προσέγγισης για τη β-θαλασσαιμία.
Η χρηματοδότηση μέσα από το Πρόγραμμα «Nησίδες Αριστείας» του ΙδΕΚ, που συγχρηματοδοτείται από την ΕΕ στο πλαίσιο του «ΘΑλΕΙΑ2021-2027», επέτρεψε στην ερευνητική ομάδα να προχωρήσει σε κρίσιμες προκλινικές δοκιμές αλλά και να αναπτύξει συνεργασίες με διεθνή πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα. Μέσα από αυτές τις συνεργασίες κατέστη δυνατή η μεταφορά τεχνογνωσίας και η εκπαίδευση επιστημονικού προσωπικού σε τεχνολογίες αιχμής στον τομέα της γονιδιακής θεραπείας.
Σύμφωνα με τον Δρα Πατσαλή, η βασική επιστημονική καινοτομία του έργου αφορά την ανάπτυξη θεραπείας για τη μετάλλαξη IVSI-110, τη συχνότερη μορφή β- θαλασσαιμίας στην Κύπρο, αξιοποιώντας την τεχνολογία Base Editing. Σε αντίθεση με άλλες προσεγγίσεις που βασίζονται στην κοπή του DNA, η συγκεκριμένη μέθοδος λειτουργεί με μεγαλύτερη ακρίβεια, διορθώνοντας τη μετάλλαξη χωρίς να προκαλεί θραύσεις στο γενετικό υλικό.
Τα αποτελέσματα της έρευνας είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικά, καθώς έδειξαν ότι η διόρθωση ακόμη και ενός από τα δύο μεταλλαγμένα γονίδια μπορεί να οδηγήσει σε πλήρες θεραπευτικό αποτέλεσμα. Παράλληλα, η συγκριτική αξιολόγηση ανέδειξε την υπεροχή της προσέγγισης Base Editing σε σχέση με άλλες τεχνικές γονιδιακής επεξεργασίας.
Πέρα από τα επιστημονικά αποτελέσματα, το έργο συνέβαλε ουσιαστικά στη δημιουργία νέων ευκαιριών για νέους επιστήμονες, δίνοντάς τους τη δυνατότητα να εκπαιδευτούν σε προηγμένες βιοτεχνολογικές εφαρμογές και να αποκτήσουν εξειδίκευση σε έναν ταχέως αναπτυσσόμενο τομέα της ιατρικής έρευνας.
Όταν ο ήχος μετατρέπεται σε αφή
Ένα διαφορετικό αλλά εξίσου εντυπωσιακό παράδειγμα καινοτομίας αποτελεί το έργο ACETT του ερευνητή Ευαγόρα Ξυδά, το οποίο υποστηρίχθηκε μέσα από το πρόγραμμα «SEED» του ΙδΕΚ, που συγχρηματοδοτείται από την ΕΕ στο πλαίσιο του «ΘΑλΕΙΑ2021-2027». Η τεχνολογία βασίζεται στην ιδέα ότι ο ήχος είναι ουσιαστικά δόνηση. Αν αυτές οι δονήσεις μετατραπούν σωστά σε απτικά σήματα, μπορούν να γίνουν αντιληπτές μέσω της αφής. Με αυτή τη λογική αναπτύχθηκε μια φορητή συσκευή που επιτρέπει σε κωφά και βαρήκοα άτομα να αισθάνονται στοιχεία της ομιλίας και του περιβάλλοντος μέσω δονήσεων στο δέρμα.
Σύμφωνα με τον κ. Ξυδά, η συσκευή καταγράφει τον ήχο μέσω μικροφώνων και χρησιμοποιεί εξειδικευμένους αλγόριθμους για να αναγνωρίσει βασικά χαρακτηριστικά της ομιλίας και σημαντικούς περιβαλλοντικούς ήχους. Στη συνέχεια τα μετατρέπει σε συγκεκριμένα μοτίβα δονήσεων, τα οποία μεταδίδονται στον χρήστη.
Η χρηματοδότηση από το Πρόγραμμα «ΘΑλΕΙΑ2021-2027» ήταν καθοριστική για τη μετάβαση από την ερευνητική ιδέα στην ανάπτυξη ενός λειτουργικού προϊόντος. Μέσα από το έργο, κατέστη δυνατή η ανάπτυξη πρωτοτύπων, η βελτίωση των αλγόριθμων και η συνεργασία επιστημόνων από διαφορετικούς τομείς.
Η τεχνολογία ACETT διαθέτει ήδη πιστοποίηση CE για την ευρωπαϊκή αγορά και προστατεύεται από δύο διεθνείς πατέντες, γεγονός που ενισχύει τις προοπτικές διεθνούς αξιοποίησης.
Στα επόμενα βήματα, η ερευνητική ομάδα επικεντρώνεται στη βελτίωση των αλγορίθμων μέσω της τεχνητής νοημοσύνης με στόχο η απτική ανάδραση να γίνεται ακόμη πιο ακριβής και εξατομικευμένη, καθώς και στην επέκταση της τεχνολογίας σε νέους τομείς, όπως η εικονική πραγματικότητα, η ρομποτική και οι εφαρμογές προσβασιμότητας.