Κυπριακή οικονομία, ευημερία και η κοινωνική απόδοση της ανάπτυξης

Το 2025 ενίσχυσε τη σταθερότητα και τη δυναμική της κυπριακής οικονομίας, ένα συλλογικό κεκτημένο με σημαντική αξία για το μέλλον της χώρας. Η πρόκληση του 2026 είναι να μεταφραστεί αυτή η πρόοδος σε μεγαλύτερη κοινωνική απόδοση.
Το 2025 η κυπριακή οικονομία κατέγραψε αξιοσημείωτη μακροοικονομική επίδοση. Ο ρυθμός ανάπτυξης της οικονομίας (3,4%) υπερέβη τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (1,4%) και, παρά το μεταβαλλόμενο διεθνές περιβάλλον, διαπιστώθηκαν βελτιώσεις σε δείκτες δημοσιονομικής ισορροπίας και σταθερότητας.
Η πρόοδος αυτή επετεύχθη σε ένα περιβάλλον έντονων διεθνών προκλήσεων, από κλιματικές απειλές και γεωπολιτικές αντιπαραθέσεις μέχρι εμπορικές εντάσεις, όπως η επιβολή δασμών, η ραγδαία εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης και το μεταναστευτικό.
Τα αποτελέσματα αυτά αναδεικνύουν κουλτούρα θεσμικής συνεργασίας και υπευθυνότητας: τις κυβερνητικές πολιτικές, τις κοινοβουλευτικές αποφάσεις, τη συμβολή των κοινωνικών εταίρων, την προσαρμοστικότητα των επιχειρήσεων και τη συνολική προσπάθεια της κοινωνίας.
Οι δύο πραγματικότητες
Σε μια μικρή οικονομία όπως την κυπριακή, η μακροοικονομική σταθερότητα αποτελεί εθνικό κεφάλαιο και το 2025 ενισχύθηκε σημαντικά.
Ταυτόχρονα, ένα μέρος των νοικοκυριών αισθάνεται ότι η αγοραστική δύναμη των μισθών τους είναι ανεπαρκής για να ικανοποιήσει τις καθημερινές υποχρεώσεις τους.
Είναι όμως αντίφαση να συνυπάρχουν αυτές οι δύο πραγματικότητες; Η απάντηση είναι όχι, διότι οι μακροοικονομικοί δείκτες αντικατοπτρίζουν την οικονομία της χώρας και όχι την εμπειρία κάθε πολίτη που επηρεάζεται από το διαθέσιμο εισόδημα, τις μεταβολές των τιμών των βασικών αγαθών, το κόστος στέγασης και το ιδιωτικό χρέος.
Και όμως, η ευημερία δεν είναι μόνο η βελτίωση του ρυθμού ανάπτυξης της οικονομίας ή οι βελτιωμένοι μακροοικονομικοί δείκτες, όπως συχνά τείνουμε να τη μετράμε στις σύγχρονες κοινωνίες. Οι αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι, μεταξύ αυτών οι Σωκράτης, Πλάτωνας, Αριστοτέλης, δεν συνέδεαν την ευημερία αποκλειστικά με τον υλικό πλούτο, αλλά έδιναν έμφαση στο να ζει ο κάθε πολίτης με αξιοπρέπεια, με πρόσβαση στην υγεία, την παιδεία, τη στέγη.
Να υπάρχει ηθική ακεραιότητα, να πράττει και να ζει κάποιος με αρετές όπως η δικαιοσύνη και η φρόνηση. Δεν χρειάζεται να γίνουμε Στωικοί, ούτε φιλόσοφοι της αρετής για να αξιοποιήσουμε αυτή τη σκέψη. Αρκεί να θέσουμε ένα απλό, πρακτικό ερώτημα: πώς η οικονομική πρόοδος δύναται να ωφελήσει περισσότερους πολίτες;
Σύμφωνα με αξιολογήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το 2025 η Κύπρος βελτίωσε περαιτέρω τη μακροοικονομική της σταθερότητα και την ανθεκτικότητα. Τα δημόσια μακροοικονομικά παρέμειναν ισχυρά, με δημοσιονομικό πλεόνασμα 3,3% του ΑΕΠ (Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ): -3,3% έλλειμμα), και μείωση του δημόσιου χρέους στο 56.4% του ΑΕΠ το 2025 (ΕΕ: 80.7% το 2024). Επίσης, ο πληθωρισμός μειώθηκε σε σχετικά χαμηλό επίπεδο (0,2%) και η ανεργία υποχώρησε στο 4,3% (ΕΕ: 6.0%), σε επίπεδα που προσεγγίζουν την πλήρη απασχόληση (Ευρωπαϊκή Επιτροπή – Autumn 2025 Forecast για Κύπρο, Eurostat, Ιανουάριος 2026, για ΕΕ).
Η κατανομή του πλούτου
Γιατί όμως δεν βιώνουν όλοι οι πολίτες την ίδια ανάλογη βελτίωση και κάποιοι παραμένουν ευάλωτοι; Το 2024, ο δείκτης ‘κινδύνου φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού’ στην Κύπρο ήταν 17.1% (EE: 21%) (Eurostat, EU-SILC – AROPE, Απρίλιος, 2025 και Στατιστική Υπηρεσία Κύπρου (CYSTAT), Survey on Income and Living Conditions – Risk of poverty 2024 (AROPE), Μάρτιος 2025).
Πρόκειται για μια πρόκληση που απασχολεί όλες τις ευρωπαϊκές κοινωνίες και προϋποθέτει σταθερή, στοχευμένη πολιτική δράση. Ένας βασικός λόγος είναι ότι οι μακροοικονομικοί δείκτες αντικατοπτρίζουν την οικονομία της χώρας και όχι τον μέσο πολίτη. Όταν η κατανομή του πλούτου είναι άνιση, η συνολική πρόοδος δεν μεταφράζεται αυτόματα σε ισόρροπη αύξηση της ευημερίας.
Ενδεικτικά:
– Στατιστικά στοιχεία της Bestbrokers δείχνουν ότι η κατανομή του πλούτου στην Κύπρο δεν είναι ισομερής. Το 1% (10%) των πλουσίων στη χώρα μας κατείχε το 33.3% (66.7%) του πλούτου το 2023, σε σύγκριση με το 12.8% (50.7%) το 2000, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι πλούσιοι έγιναν πλουσιότεροι (Bestbrokers – Wealth Ιnequality in the 21st Century, Ιούλιος 2025).
– Δεύτερον, ο ρυθμός ανάπτυξης μπορεί να οφείλεται σε δραστηριότητες υψηλής προστιθέμενης αξίας (π.χ., χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, τουρισμός, επενδύσεις, τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνιών), ενώ σημαντικός αριθμός εργαζομένων απασχολείται σε κλάδους χαμηλότερων απολαβών. Έτσι, η οικονομία βελτιώνεται συνολικά, αλλά η αύξηση του διαθέσιμου εισοδήματος δεν κατανέμεται ομοιόμορφα σε όλους τους πολίτες.
– Τρίτον, η στέγαση και το ιδιωτικό χρέος επηρεάζουν σημαντικά το βιοτικό επίπεδο. Η άνοδος των ενοικίων ξεπέρασε τη μισθολογική βελτίωση, πιέζοντας την μεσαία τάξη. Η εξυπηρέτηση δανείων φτάνει το 20.5% του εισοδήματος έναντι 12.8% στην Ευρωζώνη, μειώνοντας το περιθώριο αποταμίευση και την βελτίωση της ποιότητας ζωής (Ευρωπαϊκή Επιτροπή – δείκτες/εκτιμήσεις debt-service-to-income, Μάρτιος 2024).
Κοινωνική απόδοση της ανάπτυξης
Το βασικό ερώτημα είναι πώς ενισχύουμε την κοινωνική απόδοση της ανάπτυξης; Κάποιες εισηγήσεις που μπορεί να λειτουργήσουν συμπληρωματικά είναι:
– Πρώτον, στοχευμένη, όχι οριζόντια στήριξη εισοδήματος χαμηλόμισθων και νοικοκυριών με κριτήριο το διαθέσιμο εισόδημα και τη σύνθεση του νοικοκυριού, καθώς και άμεση αναπροσαρμογή των βοηθημάτων – η φορολογική μεταρρύθμιση του 2026 κινήθηκε προς αυτή την κατεύθυνση (Υπουργείο Οικονομικών, 2025).
– Δεύτερον, επειδή ο πληθωρισμός επηρεάζει δυσανάλογα τους χαμηλόμισθους, οποιαδήποτε ενιαία Αυτόματη Τιμαριθμική Αναπροσαρμογή (ΑΤΑ) διευρύνει τις ανισότητες.
– Τρίτον, απαιτείται περαιτέρω ενίσχυση του ανταγωνισμού και διαφάνεια στις τιμές, μέσω εντατικών ελέγχων.
– Τέταρτον, στεγαστική πολιτική με έμφαση στην αύξηση της προσφοράς προσιτής στέγης, αξιοποιώντας δημόσια γη με κοινωνικά κριτήρια και επιτάχυνση των διαδικασιών.
– Πέμπτο, για περαιτέρω μείωση του ιδιωτικού χρέους και ενίσχυση του διαθέσιμου εισοδήματος των νοικοκυριών, χρειάζεται επιπρόσθετη διαφάνεια και ενημέρωση δανειοληπτών, κατεύθυνση που ήδη προωθεί η Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου (ΚΤΚ).
Καταληκτικά, το 2025 ενίσχυσε τη σταθερότητα και τη δυναμική της κυπριακής οικονομίας, ένα συλλογικό κεκτημένο με σημαντική αξία για το μέλλον της χώρας. Η πρόκληση του 2026 είναι να μεταφραστεί αυτή η πρόοδος σε μεγαλύτερη κοινωνική απόδοση. Εκεί κρίνεται η πραγματική ευημερία. Και η επιτυχία παραμένει συλλογική και προϋποθέτει συνέργεια πολιτείας, των θεσμών, των κοινωνικών εταίρων, των επιχειρήσεων και των πολιτών.
* Ph.D., CMA (USA), FCPA (Aust) Καθηγητής Χρηματοοικονομικών, Πανεπιστήμιο Κύπρου http://www.ucy.ac.cy/~charitou.aspx
http://ssrn.com/author=33395