Μοδέστος Πίτσιλλος: Η πολιτική του δρόμου πριν τον Φειδία

Η κυπριακή πολιτική ιστορία έχει μάθει να αναγνωρίζει τον εαυτό της μέσα από κόμματα, θεσμούς και επώνυμα πρόσωπα. Πολύ σπανιότερα καταγράφει τις παρεμβάσεις εκείνων που προέρχονται από τα κοινωνικά «χαμηλά» και επιχειρούν να εισέλθουν στον δημόσιο χώρο χωρίς μηχανισμούς και προστασίες. Μία τέτοια περίπτωση υπήρξε ο Μοδέστος Πίτσιλλος.
Γνωστός σε γενιές Κυπρίων ως πλανόδιος πωλητής στη Λευκωσία, ο Πιτσιλλός κινούνταν καθημερινά έξω από σχολεία, κινηματογράφους και το παλιό Γ.Σ.Π. Με την πραμάτεια του στο μοτοποδήλατο, συνομιλούσε με τον κόσμο, άκουγε, παρατηρούσε και απορροφούσε το κοινωνικό κλίμα μιας εποχής έντονων αντιθέσεων και ανισοτήτων. Εκεί, στον δρόμο, σχηματίστηκε η πολιτική του συνείδηση.
Χωρίς κομματική παιδεία, χωρίς οικονομική ισχύ και χωρίς πολιτικούς προστάτες, επέλεξε να ασκήσει το θεμελιώδες δημοκρατικό του δικαίωμα. Στα τέλη της δεκαετίας του 1960 ίδρυσε το «Κόμμα Δικαιοσύνης», έναν πολιτικό σχηματισμό που διακήρυττε την ανάγκη ηθικής πολιτικής, κοινωνικής δικαιοσύνης και υπεράσπισης των δικαιωμάτων των απλών πολιτών. Η ρητορική του ήταν απλή, σχεδόν αφελής για τα δεδομένα της εποχής, αλλά βαθιά ειλικρινής.
Το κόμμα του δεν διέθετε μηχανισμούς ούτε εκλογική δυναμική ικανή να απειλήσει το κατεστημένο. Παρ’ όλα αυτά, η ίδια του η ύπαρξη αποτέλεσε μια πράξη πολιτικής ανυπακοής: μια δήλωση ότι η πολιτική δεν είναι αποκλειστικό δικαίωμα των μορφωμένων, των εύπορων ή των διασυνδεδεμένων.
Σήμερα, σχεδόν έξι δεκαετίες αργότερα, η φιγούρα του Μοδέστου Πίτσιλλου αποκτά απρόσμενη επικαιρότητα. Η εκλογή του Φειδία Παναγιώτου στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επανέφερε στο προσκήνιο το ίδιο θεμελιώδες ερώτημα: μπορεί ένας άνθρωπος εκτός πολιτικού συστήματος να διεκδικήσει θεσμικό ρόλο και με ποιους όρους;
Οι διαφορές είναι προφανείς. Ο Πίτσιλλος κινήθηκε σε μια εποχή χωρίς κοινωνικά δίκτυα, χωρίς ψηφιακή προβολή, χωρίς επικοινωνιακά εργαλεία. Ο Φειδίας Παναγιώτου ανήκει σε μια εποχή όπου η απήχηση, η εικόνα και η αμεσότητα μετατρέπονται σε πολιτικό κεφάλαιο. Εκεί που ο πρώτος είχε μόνο τον δρόμο, ο δεύτερος έχει το διαδίκτυο.
Η ομοιότητα, ωστόσο, είναι ουσιώδης: και οι δύο εκφράζουν τη ρωγμή ανάμεσα στην κοινωνία και το παραδοσιακό πολιτικό σύστημα. Και οι δύο ενσαρκώνουν, με διαφορετικό βάθος και διαφορετικές αντιφάσεις, την ανάγκη ενός μέρους της κοινωνίας να δει «άλλους» να μιλούν εκ μέρους της.
Η περίπτωση Πίτσιλλου δεν εξιδανικεύεται. Όπως και η σύγχρονη περίπτωση Φειδία, εγείρει ερωτήματα για την ποιότητα, τη σοβαρότητα και τη διάρκεια μιας πολιτικής που γεννιέται έξω από θεσμικά φίλτρα. Όμως ακριβώς εκεί βρίσκεται η αξία της: μας υποχρεώνει να αναρωτηθούμε όχι μόνο ποιος εκπροσωπεί, αλλά και γιατί το σύστημα αποτυγχάνει να πείσει.
Ο Μοδέστος Πίτσιλλος δεν άφησε πίσω του νομοθετικό έργο ή πολιτική καριέρα. Άφησε, όμως, ένα ιστορικό ίχνος που σήμερα μοιάζει πιο επίκαιρο από ποτέ: ότι όταν οι «αόρατοι» επιχειρούν να μιλήσουν πολιτικά, το πρόβλημα δεν είναι πάντα αυτοί. Συχνά, είναι το σύστημα που τους αγνόησε.
Πηγή: Εφημερίδα «Κύπρος», τέλη δεκαετίας 1960 (Αρχείο Γραφείου Τύπου και Πληροφοριών) & Μουσείο Νίκου Σταμάτη
Κρίστοφερ Στ. Πιτσιλλίδης - Ιστοριοδίφης της συλλογικής μνήμης του Εφημεριδικού Τύπου