Παγκόσμιος τρόμος: Ο πόλεμος στο Ιράν φέρνει νέα κούρσα εξοπλισμών – Οι χώρες με τα περισσότερα πυρηνικά – Η Κίνα επιταχύνει την ανάπτυξη του οπλοστασίου της (πίνακες)

Η παγκόσμια τάξη, όπως τη γνωρίσαμε μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, δείχνει να μετατοπίζεται επικίνδυνα. Ο πόλεμος στο Ιράν δεν είναι απλώς μια ακόμη περιφερειακή σύγκρουση· λειτουργεί ως επιταχυντής για μια βαθύτερη αλλαγή: την επιστροφή της πυρηνικής λογικής στο κέντρο της διεθνούς πολιτικής.
Η επιλογή του Προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπ να πλήξει αντιπάλους ενώ ταυτόχρονα προκαλεί ανησυχία στους συμμάχους, επαναφέρει ένα ερώτημα που για δεκαετίες θεωρούνταν λυμένο: ποιος πραγματικά εγγυάται την ασφάλεια; Από τον Βόρειο Ατλαντικό έως τον Ειρηνικό, κυβερνήσεις συζητούν πλέον ανοιχτά αν πρέπει να αποκτήσουν δικά τους πυρηνικά όπλα.
Στην Ευρώπη, χώρες όπως η Γερμανία και η Πολωνία, που επί χρόνια βασίζονταν στην αμερικανική «πυρηνική ομπρέλα», εξετάζουν πλέον σοβαρά εναλλακτικές. Οι γαλλικές προτάσεις για επέκταση της αποτρεπτικής ισχύος της Γαλλίας στην ευρωπαϊκή ήπειρο βρίσκουν αυξανόμενη απήχηση, σε ένα περιβάλλον όπου η εμπιστοσύνη στην Ουάσινγκτον δεν θεωρείται δεδομένη.
Την ίδια στιγμή, η Κίνα και η Ρωσία προειδοποιούν για τον κίνδυνο εξάπλωσης πυρηνικών όπλων στην Ασία, ιδίως σε χώρες όπως η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα. Ωστόσο, και οι δύο δυνάμεις ενισχύουν τα δικά τους οπλοστάσια, εντείνοντας τον φαύλο κύκλο στρατιωτικής κλιμάκωσης.
Η Ουάσινγκτον εξετάζει ακόμη και την επανέναρξη πυρηνικών δοκιμών, για πρώτη φορά μετά από περισσότερες από τρεις δεκαετίες, ενώ ταυτόχρονα πιέζει το Ιράν να εγκαταλείψει το πυρηνικό του πρόγραμμα. Παράλληλα, σύμφωνα με πληροφορίες, η αμερικανική Διοίκηση εξετάζει την παροχή τεχνολογίας εμπλουτισμού ουρανίου στη Σαουδική Αραβία — μια κίνηση που προκαλεί έντονες αντιδράσεις για διπλά πρότυπα.
Σήμερα, εννέα χώρες διαθέτουν πυρηνικά όπλα, αλλά περισσότερες από είκοσι έχουν τις τεχνολογικές και βιομηχανικές δυνατότητες να αποκτήσουν. Το κατώφλι για την κατασκευή ενός πυρηνικού όπλου είναι χαμηλότερο απ’ ό,τι πολλοί πιστεύουν: μόλις 25 κιλά εμπλουτισμένου ουρανίου ή 8 κιλά πλουτωνίου επαρκούν για να καταστραφεί μια μικρή πόλη.
Η ανησυχία εντείνεται από το γεγονός ότι το διεθνές σύστημα ελέγχου των εξοπλισμών αποδυναμώνεται. Συνθήκες που οικοδομήθηκαν μετά τον Ψυχρό Πόλεμο έχουν λήξει ή βρίσκονται υπό πίεση, ενώ η συνεργασία μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ρωσίας έχει επιδεινωθεί δραματικά. Η απουσία ενός σταθερού πλαισίου δημιουργεί κενό ασφάλειας, το οποίο πολλά κράτη επιχειρούν να καλύψουν με στρατιωτική ισχύ.
Η έννοια της «πυρηνικής αποτροπής» επανέρχεται δυναμικά. Παραδείγματα όπως η Λιβύη και η Ουκρανία — χώρες που εγκατέλειψαν τα πυρηνικά τους προγράμματα και βρέθηκαν εκτεθειμένες — χρησιμοποιούνται πλέον ως επιχειρήματα υπέρ της απόκτησης όπλων. Το μήνυμα που εκπέμπεται διεθνώς είναι σαφές: η απουσία πυρηνικών μπορεί να θεωρηθεί αδυναμία.
Ταυτόχρονα, η Βόρεια Κορέα έχει ήδη καθιερωθεί ως πυρηνική δύναμη, πραγματοποιώντας τακτικά δοκιμές βαλλιστικών πυραύλων, ενώ η Κίνα επιταχύνει την ανάπτυξη του οπλοστασίου της, με εκτιμήσεις να κάνουν λόγο για πάνω από 600 πυρηνικές κεφαλές και πιθανή υπέρβαση των 1.000 έως το 2030.
Στην Ασία, η συζήτηση έχει περάσει πλέον σε πολιτικό επίπεδο. Στη Νότια Κορέα, η υποστήριξη της κοινής γνώμης για την απόκτηση πυρηνικών όπλων βρίσκεται σε ιστορικά υψηλά επίπεδα. Στην Ιαπωνία, παρά το ιστορικό τραύμα της Χιροσίμα και του Ναγκασάκι, η ιδέα επανέρχεται στη δημόσια σφαίρα, ιδίως λόγω της έντασης με την Κίνα.
Παρόμοιες εξελίξεις παρατηρούνται και στην Ευρώπη. Η Γαλλία ενισχύει τον ρόλο της ως πυρηνική δύναμη, με τον Πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν να δηλώνει ότι η ισχύς αποτελεί προϋπόθεση για την ελευθερία. Η Γερμανία εξετάζει πιο στενή συνεργασία, ενώ η Πολωνία αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο απόκτησης δικού της οπλοστασίου.
Το πιο ανησυχητικό σενάριο για τους ειδικούς είναι η λεγόμενη «αλυσιδωτή διάδοση». Αν μία χώρα αποκτήσει πυρηνικά όπλα, οι γειτονικές της ενδέχεται να ακολουθήσουν, δημιουργώντας μια ανεξέλεγκτη δυναμική εξοπλισμών σε περιοχές όπως η Μέση Ανατολή και η Ανατολική Ασία.
Την ίδια στιγμή, το ίδιο το Ιράν φέρεται να διαθέτει πλέον πάνω από 440 κιλά ουρανίου κοντά σε επίπεδο οπλικής χρήσης — ποσότητα που θα μπορούσε να οδηγήσει στην ταχεία κατασκευή πολλών πυρηνικών συσκευών. Η στρατιωτική επιλογή για την εξάλειψη αυτού του αποθέματος παραμένει εξαιρετικά περίπλοκη, καθώς θα απαιτούσε πιθανότατα εκτεταμένη χερσαία επέμβαση.
Η αντίφαση στην αμερικανική πολιτική είναι εμφανής: αυστηρή στάση απέναντι στο Ιράν, αλλά ταυτόχρονα άνοιγμα προς τη Σαουδική Αραβία για πυρηνική συνεργασία. Ειδικοί προειδοποιούν ότι τέτοιες κινήσεις υπονομεύουν το σύστημα μη διάδοσης και ενισχύουν τα επιχειρήματα υπέρ της εξοπλιστικής κούρσας.
Συνολικά, ο κόσμος φαίνεται να εισέρχεται σε μια περίοδο όπου τα πυρηνικά όπλα επανέρχονται ως κεντρικό εργαλείο ισχύος. Όσο περισσότερες χώρες αποκτούν τέτοιες δυνατότητες, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος λάθους, παρεξήγησης ή ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης.