Στο σταυροδρόμι μεγάλων ανατροπών… Το Ιράν, η Ανατολική Μεσόγειος και το νέο γεωπολιτικό παζλ

Μόλις στην αυγή του 2026 και η Μέση Ανατολή εισέρχεται σε ακόμη μία περίοδο γεωπολιτικής αναδιάταξης. Η κατάσταση στην Τεχεράνη είναι πιο εύθραυστη από ποτέ. Οι εξελίξεις δεν περιορίζονται στα εσωτερικά σύνορα αλλά διαχέονται στο σύνολο της Ανατολικής Μεσογείου και φτάνουν ως την Κύπρο, η οποία δεν έχει την πολυτέλεια του παθητικού παρατηρητή.
Οι μαζικές διαδηλώσεις στο Ιράν έχουν εξελιχθεί στην μεγαλύτερη εσωτερική αμφισβήτηση του καθεστώτος από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979. Μέσα σε λίγες εβδομάδες, εξεγέρσεις καταγράφηκαν σε πάνω από 26 επαρχίες, αποδεικνύοντας ότι το πρόβλημα δεν είναι περιστασιακό ούτε περιφερειακό, αλλά συστημικό. Τα δεδομένα συνθέτουν ένα εκρηκτικό γεωπολιτικό μίγμα.
Οι πιθανότητες ευρύτερης αστάθειας στην περιοχή αυξάνονται, και η Κύπρος βρίσκεται σ’ ένα ιδιότυπο σταυροδρόμι: γεωγραφικό, στρατηγικό και θεσμικό. Οι κυπριακές επιδιώξεις και ανησυχίες διαμορφώνονται σε βασικούς άξονες, όπως:
1. Ασφάλεια και στρατηγική αξιολόγηση. Η Λευκωσία έχει ήδη τεθεί σε κατάσταση αυξημένης ετοιμότητας. Η εγγύτητα με τον Λίβανο και το Ισραήλ σημαίνει ότι οποιαδήποτε περιφερειακή ανάφλεξη επηρεάζει άμεσα τον κυπριακό εναέριο χώρο. Πιθανές στρατιωτικές επιχειρήσεις μπορεί να οδηγήσουν σε παρεμβολές συστημάτων στο FIR Λευκωσίας, με απρόβλεπτες διαστάσεις. Η Κύπρος, σε αντίθεση με το παρελθόν, βρίσκεται στο επίκεντρο ενδιαφέροντος συμμαχικών δυνάμεων ως σημαντικός πλέον κόμβος.
2. Πιέσεις προσφυγικών ροών. Η κατάρρευση του Ιράν ή μια ευρύτερη σύρραξη στον Λίβανο θα μπορούσαν να προκαλέσουν νέα κύματα προσφύγων προς την Κύπρο. Η χώρα έχει ήδη δεχθεί σημαντική πίεση τα τελευταία χρόνια και η πιθανότητα νέου γύρου μετακινήσεων δοκιμάζει τόσο τις υποδομές όσο και τις δυνατότητες διαχείρισης σε ευρωπαϊκό πλαίσιο.
3. Η συγκυρία της Ευρωπαϊκής Προεδρίας. Η Κύπρος ανέλαβε την προεδρία της ΕΕ, γεγονός που αναβαθμίζει θεσμικά το ρόλο της. Η Λευκωσία καλείται όχι μόνο να διαχειριστεί την ευρωπαϊκή ατζέντα, αλλά να λειτουργήσει ταυτόχρονα ως γέφυρα ανάμεσα σε Βρυξέλλες και Τεχεράνη, τροφοδοτώντας προσπάθειες αποκλιμάκωσης και διαλόγου. Ταυτόχρονα, η Προεδρία δημιουργεί ευκαιρίες ενίσχυσης στρατηγικών συνεργασιών στην Ανατολική Μεσόγειο, ειδικά στους τομείς ενέργειας και ασφάλειας.
4. Οικονομικές επιπτώσεις – ενεργειακή θωράκιση. Η αστάθεια στις τιμές ενέργειας, σε συνδυασμό με την ανάγκη γι’ αυξημένα μέτρα ασφαλείας σε λιμένες και αεροδρόμια, επιβαρύνουν το εσωτερικό κόστος. Η ενεργειακή ασφάλεια αναδεικνύεται σε κεντρική προτεραιότητα, ενώ η Κύπρος έχει τη δυνατότητα να ενισχύσει το ρόλο της ως μέρος ενός ευρύτερου περιφερειακού ενεργειακού πλέγματος, με ευρωπαϊκή πάντα στήριξη.
Έχουν περάσει ανεπιστρεπτί οι εποχές που η Κύπρος παρακολουθούσε τις εξελίξεις στη γειτονιά της από απόσταση. Η σημερινή συγκυρία απαιτεί ισορροπία μεταξύ απειλών και ευκαιριών. Η ευρωπαϊκή της ιδιότητα και η ανάληψη της Προεδρίας, αναδιπλώνουν ένα νέο περιβάλλον, μέσα στο οποίο η Λευκωσία μπορεί ν’ αναλάβει ενεργό ρόλο σε διπλωματικό, θεσμικό και στρατηγικό επίπεδο. Το μεγάλο στοίχημα είναι εάν θα καταφέρει να κινηθεί με ψυχραιμία και προνοητικότητα σε μια περίοδο ρευστότητας, αξιοποιώντας τα όποια παράθυρα ευκαιριών αναδύονται.