Σχέδιο δράσης και διαχείρισης ακραίων καταστάσεων – Τι προβλέπει νομοσχέδιο για την αντιμετώπιση φυσικών και άλλων καταστροφών

Την αντιμετώπιση καταστρεπτικών φαινομένων, από θεομηνίες και σεισμούς μέχρι πανδημίες, δυστυχήματα, πυρκαγιές κ.ο.κ. καλύπτει νομοσχέδιο που ετοίμασε το υπουργείο Εσωτερικών και το οποίο τέθηκε προς δημόσια διαβούλευση από όλους τους ενδιαφερομένους.
Πιο αναλυτικά, στις καταστροφές οι οποίες επιδιώκεται να αντιμετωπίζονται στην επικράτεια της Δημοκρατίας, μέσω του νομοσχεδίου, περιλαμβάνονται: «Σεισμός, κατολίσθηση ή υποχώρηση εδάφους, πλημμύρα, κυκλώνας, ανεμοστρόβιλος, αύξηση της στάθμης της θάλασσας, θαλάσσια ρύπανση, λειψυδρία, παράκτια διάβρωση, θύελλα ή θαλασσοταραχή, τσουνάμι ή άλλη θεομηνία, τεχνολογικό ατύχημα, πυρκαγιά, έκρηξη, πανδημία, επιδημία, δυστύχημα, ναυάγιο, κλιματική αλλαγή, ατμοσφαιρική ρύπανση, ερημοποίηση εδάφους ή άλλο σοβαρής μορφής γεγονός, το μέγεθος του οποίου προκαλεί ή μπορεί να προκαλέσει κινδύνους για τη ζωή ή την υγεία ή την ευημερία σημαντικού αριθμού προσώπων ή εκτεταμένες συνέπειες στο περιβάλλον ή στους φυσικούς πόρους της Δημοκρατίας».
Στον «περί Πολιτικής Προστασίας Νόμο του 2026» προνοείται η ανάληψη δράσεων κατά τη διάρκεια ή αμέσως μετά από κάθε καταστροφή για την προστασία της ζωής και της υγείας των ανθρώπων, για την αντιμετώπιση των άμεσων αναγκών διαβίωσής τους, για τη διασφάλιση παροχής αρωγής και υποστήριξης για τον μετριασμό των επιπτώσεων της καταστροφής και για την προστασία των περιουσιών, του φυσικού περιβάλλοντος και της πανίδας. Παράλληλα, θα λαμβάνονται μέτρα για την επιστροφή της κοινωνίας, του περιβάλλοντος και της οικονομίας στην κανονικότητα μετά από κρίση.
Για την υλοποίηση των πιο πάνω θα εφαρμόζεται Βασικό Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης Κρίσεων (σε περίοδο ειρήνης) από φυσικές και ανθρωπογενείς καταστροφές, όπως εκάστοτε εγκρίνεται από Υπουργικό Συμβούλιο και περιλαμβάνει τα Ειδικά Εθνικά Σχέδια (ΕΕΣ) που καταρτίζονται βάσει αυτού. Σημειώνεται, επίσης, πως θα λειτουργεί «Εθνικό Συντονιστικό Κέντρο Διαχείρισης Κρίσεων». Πρόκειται για κέντρο επιχειρήσεων από το οποίο ασκείται ο συντονισμός όλων των δυνάμεων αντιμετώπισης κατά την κρίση.
Για την αντιμετώπιση των ακραίων φαινομένων και καταστάσεων θα επιστρατεύονται η Αστυνομία, η Εθνική Φρουρά και άλλα Τμήματα και Υπηρεσίες υπουργείων, ανεξάρτητες υπηρεσίες, φορείς τοπικής αυτοδιοίκησης, πανεπιστήμια, ιδιωτικές επιχειρήσεις και πολίτες καθώς και κάθε ουσιώδης υπηρεσία.
Με βάση το νομοσχέδιο, η «πολιτική προστασία» περιλαμβάνει κάθε μέτρο το οποίο:
>> Αποτελεί μορφή άμυνας έναντι εχθρικής επίθεσης ή αποστερεί από οποιαδήποτε εχθρική επίθεση ολόκληρη ή μέρος της ενέργειας της, ανεξάρτητα αν το μέτρο αυτό λαμβάνεται πριν, κατά ή μετά την εν λόγω επίθεση, δεν περιλαμβάνει όμως την κατασκευή και διατήρηση καταφυγίων που προορίζονται για χρήση από τις ένοπλες δυνάμεις της Δημοκρατίας.
>> Αποτελεί τρόπο αντιμετώπισης καταστροφής ή περιορισμού των αποτελεσμάτων της και περιλαμβάνει τις συστηματικές ενέργειες για πρόληψη, σχεδίαση, εκπαίδευση, προπαρασκευή, ανταπόκριση και χειρισμό των επιπτώσεων της, ανεξάρτητα αν το μέτρο λαμβάνεται προληπτικά ή κατά ή μετά την εν λόγω καταστροφή.
Με βάση το νομοσχέδιο, για την παροχή προστασίας από καταστροφή ή εχθρική επίθεση θα χρησιμοποιείται οποιοδήποτε κτήριο, κατασκευή ή εκσκαφή, εκτός αν αυτά προορίζονται για χρήση από τις ένοπλες δυνάμεις της Δημοκρατίας.
Σύμφωνα με το νομοσχέδιο «κρίση» σημαίνει καταστροφή ή επαπειλούμενη καταστροφή η οποία δύναται να επέλθει είτε από φυσικούς ή/και ανθρωπογενείς παράγοντες είτε από εχθρική ή επαπειλούμενη εχθρική επίθεση.
Για χειρισμό των πιο πάνω φαινομένων την ευθύνη θα έχει «Υπουργική Ομάδα Χειρισμού Κρίσεων (ΥΟΧΚ)». Παράλληλα, συστήνεται Εθνικός Μηχανισμός Πολιτικής Προστασίας με σκοπό τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας της Δημοκρατίας σε όλα τα στάδια του κύκλου διαχείρισης καταστροφών και εχθρικών επιθέσεων, ήτοι την πρόληψη, την ετοιμότητα, την αντιμετώπιση και την αποκατάσταση.
Ο Εθνικός Μηχανισμός έχει τους ακόλουθους στόχους:
1. Την πρόληψη ή μείωση των πιθανών επιπτώσεων καταστροφών και εχθρικών επιθέσεων.
2. Την καλλιέργεια νοοτροπίας πρόληψης, ιδίως μέσω δράσεων ενημέρωσης και εκπαίδευσης.
3. Την ευαισθητοποίηση και προετοιμασία του κοινού έναντι καταστροφών και εχθρικών επιθέσεων.
4. Την ενίσχυση συνεργασίας μεταξύ των Τμημάτων και των εμπλεκόμενων φορέων.
5. Την ενίσχυση της ετοιμότητας για την αντιμετώπιση καταστροφών ή εχθρικών επιθέσεων σε εθνικό επίπεδο.
6. Τη διευκόλυνση της ταχείας και αποτελεσματικής αντίδρασης σε περίπτωση καταστροφών ή εχθρικών επιθέσεων, υφιστάμενων ή επαπειλούμενων, μεταξύ άλλων, με τη λήψη μέτρων για την απάμβλυνση των άμεσων συνεπειών τους.
7. Την αύξηση της διαθεσιμότητας και της χρήσης επιστημονικών γνώσεων σχετικά με τις καταστροφές και τις εχθρικές επιθέσεις.
Το Υπουργικό Συμβούλιο ασκεί τη γενική εποπτεία και καθοδήγηση του Εθνικού Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας. Σε περίπτωση εχθρικής ενέργειας ή επαπειλούμενης εχθρικής ενέργειας η οποία απειλεί τη ζωή ή την περιουσία άμαχου πληθυσμού ή σε περίπτωση καταστροφής ή επαπειλούμενης καταστροφής, για την αντιμετώπιση της οποίας απαιτείται η μαζική κινητοποίηση ανθρώπινου δυναμικού ή μέσων που δεν διαθέτει σε επάρκεια η Δημοκρατία στο δεδομένο χρόνο και τόπο, ο Εθνικός Συντονιστής μπορεί: «Να κηρύξει κατάσταση πολιτικής προστασίας, είτε σε ολόκληρο το έδαφος της Δημοκρατίας είτε σε ορισμένη περιοχή, με σκοπό την άμεση λήψη μέτρων πολιτικής προστασίας για προστασία οποιωνδήποτε προσώπων ή της περιουσίας τους, καθώς και για προστασία των φυσικών πόρων και του περιβάλλοντος».