*Του Μάριου Κληρίδη
Τα τελευταία 12-15 χρόνια το Κυπριακό τραπεζικό σύστημα πέρασε από περιόδους ευφορίας, ψηλών ποσοστών πιστωτικής επέκτασης (και διεθνούς επέκτασης), σε ένα περιβάλλον συρρίκνωσης, κλείσιμο τράπεζων, κούρεμα καταθέσεων, ψηλών ποσοστών προβληματικών δάνειων, προβληματικής κερδοφορίας και αλλαγών στο ιδιοκτησιακό καθεστώς των τραπεζών … Και επιπλέον, αλλαγές στους κανονισμούς λειτουργίας[1] [2], και εποπτείας.
Τα κύρια χαρακτηριστικά του τραπεζικού συστήματος πριν την κρίση του 2013 και της καθόδου της Τρόικας ήταν το (δυσανάλογα) μεγάλο του μέγεθος σε σχέση με την οικονομία (με τις Κυπριακές τράπεζες (Λαϊκή και Τράπεζα Κύπρου) να ελέγχουν περίπου το 50% των καταθέσεων και δανείων του τραπεζικού συστήματος, με το πιο ψηλό ποσοστό δανεισμού στην ΕΕ[3] να είναι σε ντόπια νοικοκυριά και επιχειρήσεις[4] ενώ επίσης υπήρχαν και μεγάλα ανοίγματα στην Ελληνική αγορά[5].
Με την κάθοδο της Τρόικας το 2013 άρχισε η “αναδόμηση” του τραπεζικού συστήματος με την “υποχρεωτική” πώληση των εργασιών των Κυπριακών Τράπεζων στην Ελλάδα, και το κλείσιμο της Μαρφίν Λαϊκής[6]. Αργότερα (2018) ακολούθησε ο Συνεργατισμός με την μεταφορά του υγειούς ποσού των δανείων του και των υποχρεώσεων του (καταθέσεις) στη (τότε) Ελληνική Τράπεζα ενώ το προβληματικό μέρος “έφυγε” από το Τραπεζικό Σύστημα και το ανάλαβε η ΚΕΔΙΠΕΣ[7]
Σημαντικό στοιχείο για την πορεία του Κυπριακού τραπεζικού συστήματος στην μετά την κρίση εποχή είναι η πορεία των προβληματικών δανείων (Μη εξυπηρετούμενων Δάνειων) στο σύστημα
Στο γράφημα που ακολουθεί φαίνεται η πορεία των προβληματικών δάνειων για την περίοδο 2013-2022.
Επισημαίνουμε ότι από την μείωση των προβληματικών δάνειων κατά €24,6 δισ. στην περίοδο 31-Δεκ-14 έως στις 30-Σεμπ-22, €5,6 δισ. οφείλεται στο κλείσιμο του Συνεργατισμού, και €7 δις στην πώληση προβληματικών δανείων από την Τράπεζα Κύπρου σε μη-τραπεζικές εταιρίες διαχείρισης προβληματικών δανείων (Helix 1,2,&3).
Δηλαδή πέραν της μισής μείωσης ήταν το αποτέλεσμα της ανάληψης προβληματικών δανείων από οργανισμούς εκτός του τραπεζικού τομέα με πολύ ψηλά ποσοστά από αυτά να εξακολουθούν να είναι προβληματικά*.
Η περίοδος μετά το Μάρτη του 2022 χαρακτηρίζεται από άλλα δεδομένα για την Κυπριακή οικονομία και το Τραπεζικό σύστημα, με την επιδημία του Κορωνοϊού το 2019 που επηρέασε άμεσα ένα κύριο τομέα της οικονομίας (Τουρισμό και συναφείς δραστηριότητες - εστίαση κλπ.) την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία τον Μάρτη του ιδίου χρόνου (και τις επακόλουθες ευρωπαϊκές κυρώσεις** ενώ το 2025 είχαμε την εξαγορά της Ελληνικής Τράπεζας από την Eurobank, και την αγορά από Alpha Bank της Astro Bank. Επιπλέον την εκλογή του Donald Trump στις Ηνωμένες Πολιτείες, τις τεταμένες σχέσεις ΕΕ και ΗΠΑ με την εισαγωγή τελωνιακών δασμών, την ένταση στο ΝΑΤΟ (και όχι μόνο)…..Φεύγουμε από καθαρά οικονομικές εξελίξεις και πάμε σε γεωπολιτικά ζητήματα.
[1] Σημαντική αλλαγή ήταν αυτή του 2013 όπου σαν προβληματικά δάνεια χαρακτηρίστηκαν δάνεια με καθυστερημένες δόσεις πέρα των 90 ημερών ενώ μέχρι εκείνη την στιγμή δεν θεωρούνταν προβληματικά αν είχαν ικανοποιητικές εξασφαλίσεις.
[2] Σημαντική επίσης δομική αλλαγή ήταν η μεγάλη συμμετοχή ξένων επενδυτών στο μετοχικό κεφάλαιο των τραπεζών που μείωσε σημαντικά την συμμετοχή Κυπρίων στο μετοχικό τους κεφάλαιο
[3] 134% σε σχέση με το ΑΕΠ σε Κυπριακά νοικοκυριά και 146% σε Κυπριακές επιχειρήσεις - Eurozone 2011
[4] Με μεγάλη συγκέντρωση στον κατασκευαστικό Τομέα
[5] 34,1% του Δανεισμού της Τράπεζας Κύπρου και 50% της Marfin Λαϊκής ήταν στην Ελληνική αγορά. Η Ελληνική Τράπεζα είχε άνοιγμα 17,1%
[6] με την μεταφορά του υγειούς μέρους της Τράπεζας στην Τράπεζα Κύπρου με αντάλλαγμα μετοχές στην Τράπεζας Κύπρου
[7]Κυπριακή Εταιρεία Διαχείρισης Περιουσιακών Στοιχείων = “Bad Bank”
*Με βάση στοιχείων της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου (Ιούνιου 2025) οι οργανισμοί αυτοί (ΚΕΔΙΠΕΣ και Εταιρίες Εξαγοράς Πιστώσεων) διαχειρίζονταν στις 30 Ιουνίου 2025 €19,7 δις δάνεια Φυσικών και Νομικών προσώπων (λίγο περισσότερο από τα μισά από φυσικά πρόσωπα) με το 93% να εξακολουθούν να είναι προβληματικά (σε περίπου ίση αναλογία μεταξύ Φυσικών και Νομικών προσώπων) Οι οργανισμοί αυτοί είχαν στην κατοχή τους επίσης ακίνητα €1 δις περίπου (€974 εκατ.)
**Οι κυρώσεις οδήγησαν στο κλείσιμο μιας Ρωσικής Τράπεζας (της RCB - Russian Commercial Bank) στην Κύπρο. Οι κυρώσεις είχαν επιπτώσεις επίσης στην κερδοφορία άλλων τραπεζών που λειτουργούσαν στην Κύπρο
Τo κυπριακό τραπεζικό σύστημα στο πρόσφατο παρελθόν
Η ανάλυση του Μάριου Κληρίδη παρουσιάζει την εξέλιξη του κυπριακού τραπεζικού συστήματος τα τελευταία 15 χρόνια, από περιόδους ευφορίας και υπερβολικής πιστωτικής επέκτασης, μέχρι την κρίση του 2013 και την επακόλουθη αναδιάρθρωση. Επισημαίνεται το μεγάλο μέγεθος των κυπριακών τραπεζών σε σχέση με την οικονομία, τα υψηλά ποσοστά δανεισμού σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις, καθώς και τα ανοίγματα στην ελληνική αγορά. Μετά την κάθοδο της Τρόικας, ακολούθησε η πώληση των εργασιών των κυπριακών τραπεζών στην Ελλάδα, το κλείσιμο της Λαϊκής Τράπεζας και η μεταφορά των δανείων του Συνεργατισμού στην Ελληνική Τράπεζα. Σημαντικό ρόλο έπαιξε η πορεία των προβληματικών δανείων, τα οποία μειώθηκαν σημαντικά μέσω της πώλησης σε μη τραπεζικές εταιρείες διαχείρισης. Η περίοδος μετά το 2022 χαρακτηρίζεται από νέες προκλήσεις, όπως η πανδημία, ο πόλεμος στην Ουκρανία και οι γεωπολιτικές εντάσεις. Πρόσφατες εξελίξεις περιλαμβάνουν την εξαγορά της Ελληνικής Τράπεζας από την Eurobank και της Astro Bank από την Alpha Bank. Η ανάλυση υπογραμμίζει την ανάγκη προσαρμογής του τραπεζικού συστήματος στις νέες συνθήκες και την αντιμετώπιση των προκλήσεων που προκύπτουν.
