Φθηνότερα φάρμακα, μεγαλύτερη επάρκεια - Ο Μιχάλης Χατζηπαντέλας στον «Π» για την ενιαία αγορά φαρμάκων

Στην ενίσχυση της δημόσιας υγείας στην ΕΕ και στη δημιουργία ευρωπαϊκού «διχτύου» ασφάλειας, που θα καλύπτει και την Κύπρο σε επάρκεια φαρμάκων και ισότιμη πρόσβαση σε ακριβές θεραπείες, αποσκοπεί η εισήγηση του ευρωβουλευτή Μιχάλη Χατζηπαντέλα για ενιαία αγορά φαρμάκων στην Ευρώπη, με τη συμβολή πέντε κρατών μελών, τα οποία θα συμμετέχουν στην κοινή προμήθεια. Μιλώντας στον «Π», ο ευρωβουλευτής του ΔΗΣΥ αναλύει την πρόταση που έχει ενώπιόν της και υιοθέτησε η Επιτροπή Δημόσιας Υγείας. Εξηγεί ότι έτσι θα περιοριστούν τα μονοπώλια, θα επέλθει μείωση τιμών σε φάρμακα και θεραπείες, καθώς θα ωφελήσει οριζόντια τα συστήματα υγείας μικρών χωρών. Την ίδια ώρα εποπτικός μηχανισμός θα φροντίζει να υπάρχει διαφάνεια και επάρκεια φαρμάκων, προκαλώντας μεγαλύτερη ασφάλεια στους ασθενείς.
Τι σημαίνει στην πράξη η κοινή προμήθεια φαρμάκων σε ευρωπαϊκό επίπεδο και πώς θα λειτουργεί ο μηχανισμός αυτός;
Είναι ένας τρόπος να μετατραπεί η ενιαία αγορά της ΕΕ σε πραγματική «ασπίδα» για τους ασθενείς, ιδίως όταν πρόκειται για θεραπείες υψηλού κόστους ή με περιορισμένους προμηθευτές. Στο κείμενο που υιοθέτησε η Επιτροπή Δημόσιας Υγείας προβλέπεται ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τουλάχιστον πέντε κράτη μέλη μπορούν να συμμετέχουν ως συμβαλλόμενα μέρη σε διαδικασία κοινής προμήθειας. Αυτό μπορεί να γίνει είτε μετά από αίτημα κρατών μελών είτε με πρωτοβουλία της Επιτροπής, όταν η διαδικασία ενισχύει την ασφάλεια εφοδιασμού, τη διαθεσιμότητα και την προσιτότητα. Στην πράξη, τίθενται σαφείς κανόνες για τα κράτη, που δεσμεύονται για ελάχιστες ποσότητες και, για όσο τρέχει η διαδικασία, δεν προχωρούν σε παράλληλες, ξεχωριστές διαπραγματεύσεις για το ίδιο προϊόν. Προβλέπονται επίσης ρυθμιστικές διευκολύνσεις, όπως η εναρμόνιση μεγεθών συσκευασίας και ετικετών, ώστε η διάθεση να γίνεται ταχύτερα και πιο ομοιόμορφα. Αυτή ήταν προσωπική προτεραιότητά μου, γιατί ως υπουργός Υγείας είδα από πρώτο χέρι πώς οι μικρές αγορές πιέζονται σε τιμές και ποσότητες και πώς η Ευρώπη μπορεί να δώσει λύσεις με απτό και άμεσο όφελος στον ασθενή.
«Κρίσιμα» φάρμακα
Ποια φάρμακα θεωρούνται «κρίσιμης σημασίας» και γιατί δίνεται προτεραιότητα σε κατηγορίες όπως τα αντιβιοτικά, η ινσουλίνη και τα εμβόλια;
Το πλαίσιο εφαρμόζεται στα «κρίσιμα» φάρμακα που περιλαμβάνονται στον Ενωσιακό Κατάλογο Κρίσιμων Φαρμάκων. Ως «κρίσιμα» νοούνται, ουσιαστικά, εκείνα για τα οποία η ανεπαρκής προσφορά συνεπάγεται σοβαρή βλάβη ή κίνδυνο σοβαρής βλάβης για τους ασθενείς. Η έμφαση σε κατηγορίες όπως αντιβιοτικά, ινσουλίνη και εμβόλια αφορά τη δημόσια υγεία και την καθημερινότητα των πολιτών. Το κείμενο αναδεικνύει ρητά και τη διάσταση της αντιμικροβιακής αντοχής, καθώς και το ότι για ορισμένα νεότερα αντιμικροβιακά υπάρχουν οικονομικά αντικίνητρα που οδηγούν σε αποτυχία της αγοράς, ιδίως σε μικρότερες αγορές, επηρεάζοντας τη διαθεσιμότητα. Παράλληλα, το κείμενο καλύπτει και «φάρμακα κοινού ενδιαφέροντος», όταν σε τρία ή περισσότερα κράτη μέλη η αγορά δεν εξασφαλίζει ικανοποιητική πρόσβαση ή όταν πρόκειται για «ορφανά» φάρμακα. Στόχος είναι να μην λειτουργεί η Ευρώπη με δύο ταχύτητες στην πρόσβαση σε θεραπείες ανάμεσα σε μεγάλες και μικρές αγορές.
Μείωση τιμών
Πώς θα ωφεληθούν οι ασθενείς και τα συστήματα Υγείας μικρότερων κρατών μελών, όπως η Κύπρος;
Η Κύπρος συχνά πληρώνει το τίμημα του μικρού μεγέθους της αγοράς της, που σημαίνει μικρότερη διαπραγματευτική δύναμη και μεγαλύτερη ευαισθησία σε διαταραχές εφοδιασμού. Για αυτό η δυνατότητα κοινής προμήθειας με συμμετοχή της Επιτροπής και τουλάχιστον πέντε κρατών μελών είναι κομβική, καθώς μειώνει το κατώφλι συνεργασίας σε έναν ρεαλιστικό αριθμό και κάνει εφικτές στοχευμένες συμπράξεις. Αυτό θα επιφέρει μειώσεις στις τιμές των φαρμάκων και των θεραπειών και θα επιφέρει μεγάλη εξοικονόμηση για τους ασθενείς και για τα συστήματα υγείας, ιδιαίτερα σε μικρές χώρες όπως τη δική μας. Δεύτερο πρακτικό όφελος είναι ότι αλλάζει η λογική των διαγωνισμών. Για «κρίσιμα» φάρμακα, οι αναθέτουσες Αρχές εφαρμόζουν κριτήρια πέρα από τη χαμηλότερη τιμή και, όπου είναι εφικτό, επιλέγουν περισσότερους από έναν προμηθευτές, δίνοντας μεγαλύτερη βαρύτητα στην ανθεκτικότητα και στη διαφοροποίηση πηγών. Αυτό μειώνει τον κίνδυνο μονοπωλιακού εφοδιασμού που καταρρέει με μία καθυστέρηση ή μία αποτυχία παράδοσης. Τρίτο, διαμορφώνεται πιο σοβαρό πλαίσιο για αποθέματα και συντονισμό, μέσω κοινών κατευθυντήριων γραμμών και προτύπων για αποθέματα ασφαλείας και εθνικά αποθεματικά. Με απλά λόγια, η Κύπρος αποκτά περισσότερα εργαλεία για σταθερότητα, ποσότητες και καλύτερους όρους, άρα παρέχοντας περισσότερη ασφάλεια για τον ασθενή. Γενικότερα θα έλεγα ότι για ακριβές θεραπείες, θεραπείες σπάνιων παθήσεων ή όταν υπάρχουν λίγοι προμηθευτές, προσδίδονται στα κράτη μέλη καλύτεροι όροι και μεγαλύτερη προβλεψιμότητα.
Αντιμετώπιση κρίσεων
Τι προβλέπει η πρόταση σε περίπτωση σοβαρών ελλείψεων και πώς θα λειτουργεί ο πανευρωπαϊκός μηχανισμός αλληλεγγύης;
Το κείμενο στηρίζει έναν πιο συντονισμένο τρόπο αντιμετώπισης κρίσεων, με κοινά πρότυπα και κατευθυντήριες γραμμές για αποθέματα ασφαλείας και εθνικά αποθεματικά, ώστε να υπάρχει διαφάνεια και προβλεψιμότητα. Τονίζεται επίσης ότι τα εθνικά μέτρα δεν πρέπει να έχουν αρνητικό αντίκτυπο στη διαθεσιμότητα σε άλλα κράτη μέλη.
Ανοίγει, επίσης, η προοπτική ενός Ενωσιακού Αποθεματικού, όταν τα άλλα μέσα δεν επαρκούν, με εξουσιοδότηση στην Επιτροπή να καθορίζει κατηγορίες προϊόντων, ελάχιστες ποσότητες και λειτουργικές ρυθμίσεις. Αυτό στοχεύει στο να υπάρχει κοινή ευρωπαϊκή εφεδρεία σε ακραίες ελλείψεις, αντί για αποσπασματικές κινήσεις πανικού. Το μήνυμα προς τους πολίτες είναι ότι η δημόσια υγεία στην ΕΕ ενισχύεται με αλληλεγγύη, κοινούς κανόνες και ένα ευρωπαϊκό «δίχτυ» ασφαλείας.
Ποια είναι τα επόμενα βήματα και πότε θα δούμε απτά αποτελέσματα;
Ακολουθείται η συνήθης νομοθετική διαδικασία, που σημαίνει ότι, μετά την υιοθέτηση του κειμένου στην αρμόδια επιτροπή (15 Δεκεμβρίου), ακολουθεί ψήφος στην ολομέλεια και στη συνέχεια διαπραγματεύσεις με το Συμβούλιο για το τελικό κείμενο του Κανονισμού. Τα πρώτα απτά αποτελέσματα αναμένονται μέσα σε έξι μήνες από την έναρξη ισχύος του Κανονισμού, όταν κάθε κράτος μέλος θα πρέπει να καταρτίσει εθνικό πρόγραμμα για την ασφάλεια εφοδιασμού κρίσιμων φαρμάκων, μετά από διαβούλευση. Τα εθνικά προγράμματα κοινοποιούνται και συζητούνται στο Critical Medicines Group για καλύτερο συντονισμό. Παράλληλα, οι αλλαγές στις προμήθειες, με τα κριτήρια πέρα από την τιμή, είναι σχεδιασμένες ώστε να περάσουν στην πράξη σχετικά γρήγορα, επειδή επηρεάζουν άμεσα το πώς τρέχουν οι διαγωνισμοί. Σε κάθε περίπτωση, ο τρόπος εφαρμογής θα οριστικοποιηθεί στην τελική συμφωνία με το Συμβούλιο.